Patoloji laboratuvarı kuruluş aşamasında planlandı

Patoloji dünyada hala büyük ölçüde lamlar, mikroskopların olduğu analog sistemlerle yürütülmektedir. Ancak bu klasik yapı, hız ve güvenilirlik açısından önemli sınırlılıklar taşımaktadır. Memorial Sağlık Grubu Patoloji Laboratuvarı bu akışı değiştirerek bugün örnek gösterilen bir noktaya gelmenin gururunu yaşamaktadır. Patoloji’nin dijital dönüşüm hikayesi, merkezin kuruluşundan önce başlamıştır. Kurumun temel hedefi; hastalara zaman ve mekandan bağımsız, standart ve güvenilir hizmet verecek bir referans merkezi oluşturmaktı ve planlama bu doğrultuda yapıldı. Patoloji, doğrudan hasta başvurusu olan bir branş olmasa da, sağlık hizmetinin neredeyse tüm alanlarını besleyen kritik bir yapıdır. Bu nedenle patoloji hizmetini kurum bünyesinde ve tamamen dijital bir altyapıyla kurma kararı alındı. Böylece Türkiye’de ilk kez, tüm laboratuvar adımlarının dijital olarak takip edildiği, tam dijital iş akışına sahip bir patoloji laboratuvarı oluşturulmuş oldu.

Hata payını azaltan sistem

Patoloji süreci; hastadan alınan doku örneğinin işlenmesi, değerlendirilmesi ve raporlanmasına kadar uzanan çok aşamalı bir yapıdan oluşur. Geleneksel yöntemlerde bu süreçte insan kaynaklı hata riski ortaya çıkabilir. Memorial Patoloji’de ise dijital takip sistemi sayesinde tüm laboratuvar adımları anlık olarak izlenebilir, geçmişe dönük kayıtlar incelenebilir ve her işlem güvenli biçimde kayıt altına alınarak; 

• Numunelerin takibi eksiksiz yapılır
• Hata riski en aza indirilir
• İş süreçleri hızlanır
• Hasta güvenliği önemli ölçüde artar

Dijitalleşmenin arkasında güçlü bir ekip var

Memorial’daki dönüşüm yalnızca teknoloji yatırımıyla sınırlı kalmadı. Dijital sistemin hayata geçirilmesi için çalışanların yeni bir kültürü benimsemesi gerekti. Üst yönetimden laboratuvar çalışanlarına, bilgi işlemden satın alma ekiplerine kadar tüm birimler aynı hedef etrafında bir araya geldi. Sürecin her aşaması ayrıntılı şekilde planlandı ve dijitalleşme kararlılıkla uygulandı. Bu başarıda değişim yönetimi kritik rol oynadı. Yeni bir sistem kurmak cihaz satın almaktan ibaret değil. Asıl önemli olan, ekiplerin bu vizyonu sahiplenmesi ve aynı hedef doğrultusunda hareket etmesidir. 

 Güçlü kadro tanıyı güvenilir kılıyor

Uzmanlaşmış hekim kadrosu merkezin diğer bir güçlü özelliğidir. Bilgi çağında tek bir hekimin tüm alt branşlara aynı ölçüde hakim olmasının mümkün olmamaktadır. Bu nedenle branşlaşmış ekip modeli daha güvenilir sonuçlar vermektedir. Gerektiğinde farklı uzmanların birlikte değerlendirme yapması, dijital altyapı sayesinde daha kolay mümkün olabilmekte ve sıkça yapılabilmektedir. Böylece hastaların doğru ve güvenilir tanıya ulaşması sağlanmaktadır. 

Yapay zeka tanıya destek veriyor

Dijital dönüşümün en dikkat çekici başlıklarından biri de yapay zeka uygulamalarıdır. Memorial Patoloji’de CE-IVD onaylı yapay zeka algoritmaları; meme, prostat ve akciğer PD-L1 vakalarında rutin olarak kullanılmaktadır. Ayrıca Ki-67 ve CMV gibi biyobelirteçlerin değerlendirilmesinde de yapay zeka desteği aktif rol oynamaktadır. Bu sistem  kişiselleştirilmiş tedavi planlarının daha güvenli biçimde oluşturulmasına da katkı sağlamaktadır. Yapay zeka sayesinde; 

• Hücre sayımı gibi tekrarlayan işlemler otomatik yapılmaktadır
• Patologlar daha karmaşık ve kritik alanlara odaklanabilmektedir
• Tanıda doğruluk ve standardizasyon artmaktadır
• Hastalara daha hızlı sonuç ulaştırılmaktadır.

Yenilikler Dünya’da referans merkezi olacak şekilde planlanıyor

Memorial Patoloji bugün Türkiye’de tam dijital patoloji laboratuvar altyapısını hayata geçiren ilk laboratuvar olma unvanını taşımaktadır. Ancak kurumun hedefi bununla sınırlı değildir. Önümüzdeki dönemde Ar-Ge çalışmaları, üniversitelerle yapılacak iş birlikleri ve yeni yapay zekâ algoritmalarının geliştirilmesiyle Memorial Patoloji’nin uluslararası düzeyde bir referans merkezine dönüşmesi amaçlanmaktadır. Memorial Patoloji’nin hikayesi, yalnızca bir laboratuvarın dijitalleşmesini değil; hasta güvenliği, hız, doğruluk ve ekip ruhu üzerine kurulan güçlü bir vizyonu temsil etmektedir. Beş yıl önce atılan bu adım, bugün Türkiye’de sağlıkta dijital dönüşümün en çarpıcı örneklerinden biri olarak gösterilmektedir. 

Memorial Patoloji’de Tanılar Tam Dijital Laboratuvarda Konuluyor yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

Tanı süreçlerinde gelinen bu ileri noktanın en çarpıcı örneklerinden biri beyin tümörleri alanında yaşanıyor. Artık yalnızca mikroskop altında görülen hücre yapıları değil, tümörün moleküler ve epigenetik imzası da tanının merkezine yerleşiyor. Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO) güncel sınıflamalarında da bu yaklaşımın benimsendiğine dikkat çeken Prof. Dr. Ayça Erşen Danyeli, beyin tümörlerinde tanının artık tek bir test ya da tek bir görüntüye dayanmadığını vurguluyor. Tümörün mikroskopik özellikleri, genetik yapısı, hastanın klinik bulguları ve MR görüntüleri birlikte değerlendiriliyor; böylece tanı doğruluğu artıyor ve hastaya en uygun tedavi planı oluşturulabiliyor.

Tanı hızlandıkça tedavi yaklaşımı da değişiyor. “Kansere dakikalar içinde tanı” ifadesi, tüm DNA’nın baştan sona analiz edilmesinden ziyade, hastalık açısından kritik genetik bilgilerin çok kısa sürede elde edilebilmesini ifade ediyor. Prof. Dr. Ayça Erşen Danyeli, özellikle nanopore gibi gerçek zamanlı dizileme teknolojilerinin DNA’dan gelen sinyali anında okuyabilmesi sayesinde bu hızın mümkün hale geldiğini belirtiyor.
 Prof. Dr. Ayça Erşen Danyeli, “Yürütmekte olduğumuz projelerde, ‘frozen’ yöntemiyle ameliyat sırasında tümörden alınan doku örneklerinin anında dondurulup incelenmesiyle, dakikalar içinde tümörün temel moleküler profilini elde edebiliyoruz. Bu yaklaşım, günler sürebilen klasik testlere kıyasla klinik karar süreçlerinde büyük bir dönüşüm anlamına geliyor” diyor.

Mikroskop Yetmiyor; Kanserde Genetik Kodlar Konuşuyor

Moleküler testler bugün en yaygın olarak beyin tümörleri, akciğer kanseri, meme ve kolorektal kanserler ile hematolojik kanserlerde kullanılıyor. Prof. Dr. Ayça Erşen Danyeli, mikroskop altında birbirine çok benzeyen iki tümörün moleküler olarak tamamen farklı olabildiğini ve bunun hastanın alacağı tedaviyi kökten değiştirebildiğini belirtiyor:
 “Mikroskop altında aynı görünen tümörler biyolojik olarak çok farklı davranabiliyor. Bu fark bilinmeden uygulanan bir tedavi, hastayı yanlış bir yola sürükleyebilir. Özellikle akciğer kanseri gibi bazı tümörlerde, belirli genetik mutasyonlar saptandığında kemoterapi yerine hedefe yönelik akıllı ilaçlarla çok daha etkili sonuçlar elde edilebiliyor”… 

Genetik testler artık yalnızca “Bu tümör nedir?” sorusuna değil, “Bu hastada hangi tedavi işe yarar?” sorusuna da yanıt veriyor. Prof. Dr. Ayça Erşen Danyeli, “Bazı genetik değişiklikler, belirli ilaçlara duyarlılığı ya da direnç riskini önceden gösterebiliyor. Bu sayede hastalar etkisiz tedavilerden korunurken, en uygun tedaviye daha baştan yönlendirilebiliyor” ifadelerini kullanıyor.

Metilasyon Analizi ve Ameliyat Sırasında Genetik Tanı

Beyin tümörlerinde son yılların en güçlü tanı yaklaşımlarından biri olan tümör DNA metilasyon analizi, özellikle tanısı zor ve atipik olgularda belirleyici rol oynuyor. Prof. Dr. Ayça Erşen Danyeli, bu yöntemin tanı doğruluğunu artırdığını, nadir tümör alt tiplerinin güvenle ayırt edilmesini sağladığını ve böylece klinik seyrin daha öngörülebilir hale geldiğini vurguluyor.

Avrupa Birliği çatısı altında TRANSCAN projesi kapsamında yürütmekte oldukları çalışmaların, tümörle ilgili genetik bilgileri ameliyat sırasında cerraha ulaştırmayı hedeflediğini belirten Prof. Dr. Ayça Erşen Danyeli’ye göre, DNA’yı anlık olarak okuyabilen nanopore dizileme teknolojisi bu dönüşümün en önemli anahtarlarından biri.

Prof. Dr. Ayça Erşen Danyeli, “Ameliyat sırasında alınıp dondurulduktan sonra incelenen doku örneklerinden neredeyse eş zamanlı olarak tümörün moleküler profilini elde edebiliyoruz. Patolog mikroskopta frozen (dondurulmuş doku) kesitini değerlendirirken, eş zamanlı olarak aynı dokudan DNA izole edilip genetik analiz başlatılıyor. Böylece cerrahi ekip, operasyon devam ederken kritik bilgilere sahip olabiliyor ve ameliyat bu bilgilere göre şekilleniyor. Bu yaklaşım, gelecekte ‘ameliyat sırasında genetik tanı’ kavramının standart hale gelmesinin önünü açıyor” diyor.

Görüntüleme Artık Tümörün Biyolojisini de Gösteriyor

Beyin tümörlerinde radyolojinin rolünün de değiştiğini vurgulayan Prof. Dr. Ayça Erşen Danyeli, ileri görüntüleme yöntemlerinin moleküler ve patolojik verilerle entegre edildiği projeler yürüttüklerini belirtiyor. Bu sayede cerrahi planlama, tedavi yanıtı ve nüks riski daha doğru öngörülebiliyor.

Acıbadem Üniversitesi bünyesinde kurulan Beyin Tümörleri Araştırma Grubu’nun (Acıbadem University Brain Tumor Research Group-AUBTRG) patoloji, moleküler biyoloji, radyoloji, biyoinformatik, beyin cerrahisi ve onkolojiyi aynı çatı altında buluşturduğunu aktaran Prof. Dr. Ayça Erşen Danyeli, bu multidisipliner yapının bilimsel üretimi hızlandırdığını söylüyor.

Tümörün Gizli Haritası Ortaya Çıkıyor 

Türkiye’de ilk kez Acıbadem Üniversitesi’nde altyapısı kurulan mekansal transkriptomik (spatial transcriptomics) yöntemine de değinen Prof. Dr. Ayça Erşen Danyeli, bu teknolojinin bir tümörü oluşturan farklı hücrelerin dokudaki konumlarını ve hangi genleri aktif kullandıklarını bozmadan ortaya koyduğunu belirtiyor. Prof. Dr. Ayça Erşen Danyeli, “Bu yöntemle tümörü adeta bir harita gibi okuyabiliyor, hangi bölgenin agresif, hangisinin tedaviye dirençli olduğunu anlayabiliyoruz. Tıp artık hastalığı değil hastayı merkeze alan, moleküler verilerle desteklenen bir yaklaşım benimsiyor. Biz Acıbadem Üniversitesi’nde, tümör hücrelerinin sadece ne olduğunu değil, nerede ve nasıl davrandığını da ortaya koyan çalışmalar yürütüyoruz. Patoloji ise klinik karar süreçlerinin tam merkezinde yer alıyor” diyerek sözlerini tamamlıyor… 

Moleküler Testlerle Kansere Dakikalar İçinde Tanı yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

Dijital patolojinin bugünü ve geleceği konusunda önemli bilimsel paylaşımların yapıldığı Dijital Patoloji Çalıştayı, Türk Patoloji Derneği ve Memorial Patoloji işbirliği ile geçtiğimiz hafta Memorial Bahçelievler Hastanesi’nde gerçekleştirildi. Tüm gün süren kursta patolojide dijitalizasyon ve yapay zekanın patoloji rutinini nasıl değiştirdiği, sağlık yanında farklı sektörlerden katılımcılar tarafından tartışıldı.

Dijitalizasyon ve yapay zeka odaklı çalıştayda; Türk Patoloji Derneği Başkanı Mine Güllüoğlu, Patoloji Dernekleri Federasyon Başkanı Funda Yılmaz, Patoloji Dernekleri Federasyonu Bilişim Çalışma Grubu Başkanı Hesna Müzeyyen Astarcı, Memorial Patoloji Kurucu Hekimi İlknur Türkmen ve patoloji uzmanlarının yanı sıra bilgisayar mühendisleri, yazılım mühendisleri, sağlık yöneticileri, sağlık endüstrisi temsilcileri ve öğrenciler de yer aldı. Dijital Patoloji Çalıştayı’nda; ‘Patolojide bilişim’, ‘Yapay zeka algoritmaları’, ‘Patolojinin analogtan dijitale geçişi’ ve “Dijital patolojide yasal ve etik düzenlemeler’ konularında oturumlar düzenlendi.

Yapay zeka patolojik tanıda doğruluk oranını artıyor

Yapay zeka algoritmaları; patolog değerlendirmesi öncesinde, hastalıklı/kanserli alanları işaretleyebilmekte, patolog çalışması için öncelikli vakaların belirlenmesini sağlamakta, kalite kontrol değerlendirmelerini laboratuvar aşamasında yaparak gerekli düzenlemelere olanak verebilmektedir. Uygun şekilde ‘eğitilen’ yapay zeka algoritmaları, hastalıkların moleküler profillerini rutin patoloji preparatlarından öngörebilmekte, hastalıkların seyri, tedavi seçenekleri ve kişiye özel tedavi hakkında bilgi verebilmektedir.

Dijitalizasyon patologların iş yükünü azaltıyor

Çalıştaya ev sahipliği yapan Memorial Patoloji Kurucu Hekimi Prof. Dr. İlknur Türkmen 

tüm dünyada her geçen gün artan kanser olguları buna karşılık azalan patoloji uzmanı sayısına karşı yapay zekanın yeni ufuklar ve yeni umutlar vaat ettiğini belirtilerek şunları ekledi: “Dijitalizasyon ve yapay zeka patoloji uzmanlarının iş yükünü azaltarak tanı koyma rahatlığı, daha rahat ve doğru şekilde yapacakları bir platform oluşturarak, hekimlerin daha kalifiye işler yapması ve hastaya daha faydalı olmasına destek olmaktadır. Dijitalizasyon tüm sektörlerde olduğu gibi sağlıkta da geleceği şekillendirmektedir. Patoloji ise özellikle morfolojik temelli bir bilim olması nedeniyle yapay zeka çalışmaları için uygun bir platform oluşturmaktadır. Yapay zeka artık gelecek değil bugündür. Şu anda yapay zeka çalışmaları rutin mikroskobik görüntüden hastanın prognozunu tahmin etmeyi hedeflemekte ve bu yönde çok olumlu gelişmeler içeren çalışmalar her geçen gün algoritmik hızda artmaktadır.”

Kaynak: (BYZHA) – Beyaz Haber Ajansı

Dijital Patoloji Çalıştayı Farklı Sektörlerden Uzman İsimleri Buluşturdu yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.