Tüm dünyada her geçen yıl, gıda üretim süreçlerinde kullanılan girdilerin insan sağlığı ve çevre üzerindeki olumlu/olumsuz etkilerine ilişkin bilinç ve farkındalık artmaya devam etmektedir. Bu doğrultuda, ülkemizde başta Tarım ve Orman Bakanlığı olmak üzere ilgili kurum ve kuruluşlar tarafından çeşitli mevzuat düzenlemeleri, denetimler ve eğitim faaliyetleri yürütülmektedir.

Organik Tarım

Bakanlık tarafından yürütülen başlıca çalışmalar arasında; Eğitim ve Denetimler: Tarladan sofraya kadar olan süreçte, özellikle üreticilere yönelik eğitim ve bilgilendirme çalışmaları ile ürünlerde gerek hasat öncesi gerekse hasat sonrası pestisit kalıntı denetimleri sıklaştırılmış, Türk Gıda Kodeksi kriterlerine göre izin verilen limitlerin üstünde kalıntı tespit edilen ürünlere yönelik çeşitli yaptırımlar uygulanmaktadır. Organik Tarım ve İyi Tarım Uygulamaları Destekleri: Özellikle hastalık ve zararlılarla mücadelede kimyasal girdi kullanımını minimize edebilen üretim modelleri desteklenmekte, üreticilere eğitim ve teşvikler sağlanmaktadır. Gıda Kontrol ve İzleme Sistemleri: Gıda güvenilirliğinin sağlanması amacıyla izlenebilirlik sistemleri geliştirilmekte, dijital kayıt ve denetim altyapısı güçlendirilmektedir. Kamuoyu Bilinçlendirme Çalışmaları: Tüketicilerin bilinçli gıda tercihleri yapabilmesi amacıyla bilgilendirme kampanyaları düzenlenmektedir.

Bilinçli ve kontrollü tarımsal üretim

Bunun yanı sıra, ilgili Bakanlıklar, Araştırma Enstitüleri, Üniversiteler ve paydaş kurum/kuruluşlar ile iş birliği içerisinde yürütülen çalışmalar kapsamında, kimyasal kullanımının ve maruziyetinin azaltılması, çevre ve halk sağlığının korunmasına yönelik stratejiler geliştirilmeye devam edilmektedir. Zehirsiz sofralar hedefinin gerçekleştirilmesi yalnızca kamu kurumlarının değil; üretici, dağıtıcı ve tüketicilerin ortak sorumluluğunu gerektirmektedir. Bu bağlamda; üreticilerce bilinçli ve kontrollü tarımsal üretim girdisi kullanmaları ve uygun mücadele yöntemlerine yönelmesi, denetim mekanizmalarının etkin şekilde sürdürülmesi, tüketicilerin güvenilir ve sertifikalı ürünleri tercih etmesi büyük önem taşımaktadır. Diğer taraftan, Greenpeace, Pesticide Action Network (PAN), Buğday ve Ekolojik Tarım Organizasyonu Derneği (ETO) vb. ulusal ve uluslararası bazı Sivil Toplum Kuruluşları da “zehirsiz sofralar” konusunda farkındalık çalışmaları ve etkinlikleri yürütmektedir. Sonuç olarak, ihracatın ve iç tüketimin sürdürülebilir bir şekilde devam etmesi, sağlıklı nesillerin yetiştirilmesi ve çevrenin korunması açısından “zehirsiz sofralar” yaklaşımının yaygınlaştırılması stratejik bir öncelik olarak değerlendirilmekte olup, ilgili tüm paydaşların iş birliği içerisinde hareket etmeye devam etmesi büyük önem taşımaktadır. (BSHA – Bilim ve Sağlık Haber Ajansı)

Zehirsiz Sofralar yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

AB Komisyonu, gıda ve yemlerde yapılan kontroller sırasında tespit edilen gıda güvenliği risklerini, Gıda ve Yemler İçin Hızlı Alarm Sistemi (RASFF) portalı üzerinden herkesin erişimine açık olacak şekilde bildiriyor. Alarm ve Dayanışma Ağı (ACN) bildirimlerin de dahil olduğu senelik raporlar yayınlanıyor. 2022 yılına ait rapor henüz yayınlanmadı ancak portal üzerinden yapılan bildirimlere göre Türkiye kaynaklı tarım zehiri bildirimlerinin sayısı 311’i pestisit olmak üzere toplam 518.

Türkiye kaynaklı bildirimlerin sayısının 2022 yılında 2021’e göre azaldığı görülse de bu azalma umut vaadetmekten çok uzakta. 2018’de 113, 2019’da 98, 2020’de 194 parti üründe limitlerin üzerinde tarım zehiri bildirimi yapılırken bu rakam 2021’de 613’e, 2022’de ise 518’e kadar yükseliyor.

2022’de pestisit bildirimi yapılan meyve ve sebzeler arasında en çok biber, limon, greyfurt, mandalina, portakal olmak üzere üzüm, asma yaprağı, patlıcan, kabak, domates, karpuz ve armut bulunuyor.

Son 2 yılda yapılan bildirimlerin yarısından fazlası pestisitlerden kaynaklanıyor. 2022 yılında bildirim yapılan ürünlerdeki pestisitler arasında Klorpirifos, Acetamiprid, Buprofezin, Prochloraz, Formetanate, İmazalil, Fenbutatin Oxide, Deltamethrin, Taufluvalinate, Flonicamid, Diafenhiuron gibi etken maddeler bulunuyor. 2019’da EFSA Klorpirifos ve Klorpirifos-metil maddesi için olası genotoksik ve nörolojik etkiler sebebi ile güvenli bir maruz kalma seviyesinin belirlenemeyeceği sonucuna varmıştı. Bu, herhangi bir bulgunun potansiyel sağlık riski taşıdığı anlamına gelir. Ülkemizde de 30.09.2021 tarihinde resmi yazıyla Fenbutatin Oxide’in, 31.12.21’de ise Klorpirifos Metil’in kullanımı sonlandırılmıştı. Buna rağmen ihraç edilen ürünlerde bu maddelerin bulunması yasaklı olan pestisitlerin de hâlâ sofralarımıza girebildiğini gösteriyor.

Tarım zehirlerindeki artış rekor seviyede

2021 yılına ait ACN raporu tarım zehiri kullanımının yüksek oranda arttığına dair çarpıcı veriler içeriyor. Rapora göre 2021 yılında en çok bildirilen gıda güvenliği riski pestisitler oldu ve tarihte ilk defa pestisitler 1231 bildirimle en üst seviyeye ulaştı. Bu sayı 2020 ile karşılaştırıldığında %61 daha fazla. 2019 yılının ise 4 katı.

2021 yılında en çok rapor edilen gıdalar, Türkiye menşeli ürünlerden kaynaklanıyor. AB üyesi olmayan ülkeler arasında Türkiye 405’i pestisit olmak üzere toplamda 613 bildirimle ilk sırada. Bunu 272’si pestisit kaynaklı olarak toplam 383 bildirimle Hindistan takip ediyor. Üçüncü sırada risk bildiriminin çoğunluğu gıda ile temas eden malzemelerden kaynaklanan 331 bildirimle Çin yer alıyor. AB üyesi ülkeler arasında ise Polonya 381 bildirim ile birinci, Fransa 256 bildirim ile ikinci, Almanya 210 bildirim ile üçüncü sırada. 

Dış pazarda itibar kaybı sürüyor

Rekor seviyelerle tarım zehiri bildirimlerinde birinci sırada gelen Türkiye’nin tarımsal üretim potansiyeli yüksek olmasına rağmen ticari itibarı zarar görüyor. 

2021 yılına ait raporda, tehlike ve ürün kategorisine göre yapılan değerlendirmede en çok bildirim yapılan 10 konu başlığının 3’ünde Türkiye’nin adı geçiyor. Sebebi 359 parti meyve ve sebzede pestisit, 57 parti meyve ve sebzede aflatoksin ve 39 parti tohum, kabuklu yemiş ve türevi ürünlerde aflatoksin tespit edilmiş olması.

Menşei Türkiye olarak bildirilen ürünlerden özellikle limon, portakal, mandalina ve greyfurt gibi narenciyelerdeki uygunsuzluklar sebebiyle 2020’de 191 olan RASFF bildirimlerinin sayısı (etilen oksit dikkate alınmadan) 2021’de 361’e çıktı. Bu nedenle Ekim 2021’de Türkiye’den AB’ye giden greyfurt hariç ilgili ürünler için sınırda kontroller %20 oranında artırıldı. 

Avrupa Komisyonu limitlerin üzerinde tarım zehiri bildirimi yaptığı ülkelere düzenli olarak resmi mektuplar göndererek ülke yetkililerini tarımsal gıda zinciri boyunca hileli veya aldatıcı uygulamaların önlenmesi, kontrolün garanti altına alınması amacıyla soruşturma yapmaya ve alınan tedbirler hakkında bilgi vermeye davet ediyor. Ayrıca, bildirilen şirketlerden AB’ye ihraç edilmiş olan ve benzer uygunsuzluklar gösterebilecek benzer ürünlerin izini sürmeye çağırıyor. Ancak 2021 yılı raporuna göre Türkiye’nin gönderilen resmi mektuplara ilişkin cevap oranı %38 ile sınırlı kalmış ve çağrıların büyük kısmına cevap verilmemiş.

İç pazarda endişe hakim

Tarım ve Orman Bakanlığı pestisit kalıntıları konusunda iç pazarda denetimler yapıyor. Ancak denetim sonuçlarının taklit ve tağşiş yapıldığı kesinleşen gıdalarda olduğu gibi şeffaflıkla paylaşılmaması, ihraç edilen ürünlerde pestisit kaynaklı bildirimlerin artması ve kullanımı sonlandırılan pestisitlere dair bildirimlerin bulunması iç pazara sunulan ürünlerde daha fazla pestisit bulunabileceğine dair tüketicilerde endişe yaratıyor.

Bakanlık yetkilileri tarafından Gıda Güvenliği Bilgi Sistemi’ne (GGBS) ülke genelindeki tüm gıda ve yem işletmeleri, bu işletmelere yönelik denetimler, alınan numuneler, numunelerin analiz sonuçları, işletmelere uygulanan idari cezalar, yaptırımlar, ithalat ve ihracat kayıtları gibi bilgiler giriliyor. Ancak bu bilgiler halkın erişimine açık değil. Avrupa’da olduğu gibi ülkemizde de GGBS verilerinin halkın erişimine açılmasını talep eden Zehirsiz Sofralar Platformu son dönemde rekor seviyeye ulaşan kalıntılı ürünlere ilişkin halkın endişelerinin giderilmesi gerektiğini vurguluyor.

“Tarım zehirlerine mahkûm değiliz”

Zehirsiz Sofralar Platformu çatısı altında faaliyet gösteren Pestisit Eylem Ağı’nın tüm canlılara zarar veren pestisitlerin yasaklanması ve doğa dostu yöntemler ile bunları kullanan üreticilerin desteklenmesi için başlattığı Zehirsiz Kampanya’ya (Change.org/ZehirsizSofralar) bugüne kadar 180 bine yakın kişi imza desteği verdi. Kampanya sayesinde pestisitlerin zararları konusunda kamuoyunda farkındalık yaratıldı.

Tarım ve Orman Bakanlığı AB geçiş sürecinde 200’ün üzerinde, kampanya döneminde ise 27 pestisit aktif maddesinin kullanımını yasakladı. Ancak kampanya talepleri arasında yer alan Dünya Sağlık Örgütü’nün “son derece tehlikeli”, “yüksek seviyede tehlikeli” ve “muhtemel kanserojen” olarak belirlediği 13 aktif maddeden 9’u hâlâ yasaklanmadı. Buğday Derneği Gıda Yüksek Mühendisi Merve Atınç, ülkemiz tarımında hâlâ kullanılan 9 pestisit aktif madde ile birlikte, başta bebeklerin ve çocukların hormon sistemine zarar veren, havayı, suyu ve toprağı kirleten pestisitlerin ivedilikle yasaklanması için tüm vatandaşları gıdasının sorumluluğunu alarak kampanyaya destek olmaya çağırıyor.

Tarım ve Orman Bakanlığı’ndan, Pestisit Eylem Ağı tarafından hazırlanan “Zehirsiz Sofralar İçin Yol Haritası”nı dikkate almasını talep ettiklerini belirten Atınç, “Tarım zehirlerine mahkûm değiliz. Dünyada ve Türkiye’de pek çok çiftçi zehirsiz gıda üretiyor. Sağlıklı bir gelecek için daha fazla ekolojik ve ekonomik kayba ve hastalığa sebep olmadan bir stratejik eylem planı geliştirmeli, doğru politikalar izlenmeli ve böylece pestisitlere dayanan konvansiyonel tarım sisteminin yerini agroekolojik, organik ve onarıcı tarıma bırakması sağlanmalı.” diyor.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı

Buğday Derneği: Zehirsiz Sofralar Platformu uyarıyor: Tarım zehirleri soframızda yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Tunç Soyer, Buğday Ekolojik Yaşamı Destekleme Derneği tarafından, sağlıklı bir gelecek için yürütülen çalışmalara destek verdi. Dernek üyelerini Egemenlik Evi Toplantı Salonu’nda ağırlayan Başkan Tunç Soyer, “Zehirsiz Kentlere Doğru” projesi kapsamında hazırlanan “İyi Niyet Belgesini” imzaladı. Zehirsiz kentler oluşturmak için atılan her adımın önemli olduğunu vurgulayan Başkan Soyer, “Uğruna çalıştığınız meseleler, bizim de meselelerimiz. Bizim de çözüm bulmak istediğimiz konular. Ortak bir irademiz var. Zehirsiz İzmir için çalışmak son derece önemli. Bu konuda hedeflerimiz büyük olmalı. Kentte de kırda da zehir kullanmamamız lazım” dedi. Dernek üyeleri ise Başkan Tunç Soyer’e projeye verdiği destekten dolayı teşekkür etti.

Ot zehri kullanımının 2025 yılına kadar sonlandırma taahhüdü
İzmir Büyükşehir Belediyesi, Zehirsiz Kentler oluşturmak için belediyenin kontrolü altındaki halka açık alanlarda herbisit (ot zehri) kullanımının 2025 yılına kadar sonlandırılması için gerekli düzenlemelerin yapılması taahhüdünde bulundu. Diğer pestisitlerin ve zararlılarla mücadelede kullanılan kimyasal aktif madde içeren biyosidal ürünlerin kullanımının ise 2040 yılına kadar yüzde 30 azaltılması yine yapılması öngörülen çalışmalar arasında. Belediyenin kontrolü altındaki halka açık alanlarda tüm pestisit ve zararlılarla mücadelede kullanılan kimyasal aktif madde içeren biyosidal ürünlerin kullanımının 2040 yılına kadar tamamen sonlandırılması hedefleniyor.

Kaynak: (BYZHA) – Beyaz Haber Ajansı

Başkan Soyer zehirsiz kent İzmir için imza attı yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.