Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Uzman Klinik Psikolog Penbesel Özdemir Yağız, korku duygusu hakkında açıklamalarda bulundu ve korku duygusu ile ilişkili diğer duygudurum bozukluklarına değindi.

Hayatta kalmak için korku duygusu önemli

Korkunun, hayatta kalmada önemli bir etkiye sahip olan oldukça güçlü bir duygu olduğunu belirten Uzman Klinik Psikolog Penbesel Özdemir Yağız, “Psikolog Paul Ekman, evrensel olarak insanlığın tüm kültürlerinde deneyimlenen 6 temel duygu olduğunu belirtiyor. Bu duyguları; mutluluk, üzüntü, iğrenme, şaşkınlık, öfke ve korku duyguları olarak sınıflandırıyor. İlerleyen dönemlerde ise bu sınıflandırmaya heyecan, mahcubiyet, utanç ve gurur gibi duyguları da ekliyor. W.G. Parrot ise sosyal psikoloji bağlamında duyguları incelediği kitabında birincil duygu olarak deneyimlenen korkuya gerginlik ve dehşet gibi ikincil duyguların da eşlik ettiğini belirtiyor.” dedi.

Korku, tehdit olarak algılanan durumlar karşısında ortaya çıkar

Korkunun, bir tehlike veya tehdit algısı karşısında ortaya çıktığını ifade eden Yağız, “Karşıdan karşıya geçerken size hızla yaklaşan bir araba varsa, burada hissedilen korku işlevseldir ve hayatta kalmada önemli bir etkiye sahiptir. Bir diğer deyişle korku, fonksiyonel olarak tehlike karşısında insanı harekete geçiren bir alarm sistemi işlevini görür. Sempatik sistem devreye girer. İçsel ya da dışsal uyaran amigdala tarafından tehlikeli olarak algılanır ve bu tehlike mesajı hipotalamusa, hipofiz bezine, adrenalin ve diğer iç salgı bezlerine ulaşır. Kan basıncı artar, kalp atışı ve solunum hızlanır. Ağız kuruluğu artar, göz bebekleri genişler. Bilişsel olarak algılanan tehdide bağlı olarak kişinin fizyolojisinde; kaslarda gerginlik veya karın ağrısı gibi somatik (bedensel) birtakım değişimler olur. Davranışsal açıdan bakıldığında korku duygusu kaç tepkisine yol açar. Vücudumuzdaki kan, kol ve bacaklarımızdaki büyük kas gruplarına hücum ederek bedenimizi davranışsal bir tepki olan kaçma davranışını gerçekleştirmeye hazırlar. Yani korku, kişinin tehdit olarak algıladığı bir durum karşısında ortaya çıkan bir duygudur ve birtakım kaçınma davranışlarına sebep olabilir.” şeklinde konuştu.

Kaygı, çözümlenmemiş korkudur

Korku ve kaygı arasındaki ayrıma değinen Yağız, “Korku duygusunun daha çok şu an ile ilgili olduğunu, kaygının ise gelecekte tehdit oluşturabilecek bir duruma karşı oluştuğunu söyleyebiliriz. Bir başka kaynağa göre ise kaygı, çözümlenmemiş korku olarak ele alınır. Kişi geçmiş deneyiminde algıladığı tehdit ile birlikte yaşadığı korku sonucunda gelecekte de benzer durumlar ile karşılaşma ihtimaline karşı kaygı duyabilir. Korku, genellikle gerçeklik ile bağlantılı yaşamsal bir tehlike ile ilişkilidir. Kaygı ise somut bir tehlike olmamasına karşın kişinin yaşadığı huzursuzluk ve tedirginlik ile karakterizedir.” açıklamasını yaptı.

Korku duygusunun gelişimi üç ana olguya bağlı

Psikodinamik açıdan korku duygusunu değerlendiren Uzman Klinik Psikolog Penbesel Özdemir Yağız, “Freud özellikle çocukluk çağı üzerinde durmuş ve üç olguyu vurgulamıştır. İlki, bebeklik döneminde bakım veren nesnenin yani önemli kişinin yokluğu ve bu kişinin ihtiyaçları karşılama temelinde eksikliğinin yol açtığı korku yönündedir. Diğer olgu, çocuğun onaylanmaması ya da sevginin kaybı sonucunda karşılaştığı korku yönündedir. Son olgu ise, çocuğun yaşadığı kastrasyon anksiyetesi, yoğun utanç, suçluluk ve mutsuzluğun korkuya yol açtığı yönündedir.” dedi.

İleri dönem psikodinamik teorilerin ise özellikle erken dönem ilişkiler sonucu oluşan benlik kavramına odaklandığını sözlerine ekleyen Yağız, “Yeterince iyi, sıcak ve ilgili bakım vermenin aksine, katı ve eleştirel bakım verene sahip çocukların kırılgan bir benlik geliştirdiği ifade edilir. Yetişkinlik döneminde ise kırılgan benliğini adeta saklamaya çalışan kişilerde stres karşısında öfke gibi duygular meydana gelebilir. Bu noktada stres ile başa çıkma stratejileri gelişmeyen kişilerin yetersiz hissettiği ve dolayısıyla kaygı yaşadığı söylenebilir.” diye konuştu.

Korku bilinçli, kaygı bilinçdışı savunmayı harekete geçiriyor

İnsanın en temel ihtiyaçlarından birinin güvenlik duygusu olduğunun altını çizen Yağız, “Bu nedenle insan bilinmeyenden, belirsizlikten veya kendisine yabancı gelenden korkar. Kişi korku karşısında bilinçli olarak savunma maksadıyla bazı önlemler alırken, kaygı duygusunda bilinçdışı savunma düzenekleri devreye girer.” dedi.

Yağız, korkunun ne zaman bir rahatsızlık olarak görülmeye başlanacağı ile ilgili olarak şu açıklamayı yaptı: “Eğer artan korku ve kaygı duygusu günlük yaşamın işlevselliğini bozuyorsa ve baş etmede güçlükler yaşanıyorsa mutlaka bir uzman tarafından destek alınmalı.”

Korkudan korkmak yaygın görülüyor

Klinikte en sık karşılaşılan kaygı bozukluklarına bakıldığında panik bozukluğun öne çıktığını vurgulayan Yağız, “Panik bozukluğun semptomlarına baktığımızda ise herhangi bir uyaran olmaksızın aniden ortaya çıktığını görüyoruz. Tehdit algısının oluşumuna sebep olabilecek durumlar dahi tehdit olarak algılanır ve dolayısıyla panik yaşanır. Kişide aşırı korku uyanır. Bir diğer deyişle panik bozukluk, ‘korkudan korkmak’ olarak tanımlanabilir. Bedensel duyumlara yönelik aşırı duyarlılık ve bu duyumları felaketleştirerek yorumlama ile karakterizedir.” diye konuştu.

Korku hayatınızı yönetmesin, siz korkuyu yönetin

Travma sonrası stres bozukluğunun da korku duygusu ile ilişkili olduğuna değinen Uzman Klinik Psikolog Penbesel Özdemir Yağız, “Geçmişte deneyimlenmiş travmatik olaya bağlı yaşanılan korku ve kaygı duygusu travmatik stres bozukluğuna sebep olabilir. Fobiler ise fobinin nesnesi hakkında edinilmiş bilgiler ve davranışsal açıdan çeşitli öğrenmeler aracılığıyla oluşur ve yine korku duygusu ile ilişkilidir.” dedi.

Tüm bunlara ek olarak agorafobi, sosyal anksiyete, ayrılık anksiyetesi gibi durumların da korku ve kaygı duygusu ile ilişkili olduğunu belirten Yağız, sözlerini şöyle tamamladı:

“Kişiye özel tedavi yöntemleri ile kaygı bozukluğu tedavisi terapi sürecinde ele alınabilir. Korkunun hayatınızı yönetmesine değil korkuyu yönetmeye kararlıysanız, kişiye özel tedavi anlayışı ile yürütülen terapi süreçlerinden faydalanabilir ve işlevsel başa çıkma kaynaklarınızı keşfedip öğrenebilirsiniz.”

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı

Korku hayatınızı yönetmesin, siz korkuyu yönetin yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

Milli Eğitim Bakanlığı’nın 2022– 2023 eğitim öğretim takvimine göre 23 Ocak’ta  başlayan tatil sonrasında öğrenciler 06 Şubat’ta yeniden ders başı yapacaklar. Okullarında derslerine ara veren öğrenciler şimdi hem eğlence hem de dinlencenin ama daha çok internette vakit geçirmenin hayalini kuruyorlar. 

Günümüzde birçok ebeveyn, internetin emeklediği bir çağda büyüdü. Buna karşın  bugünün çocukları için sanal dünya ile fiziksel dünya birbirinden çok da ayrı değil. Çocuklara uygun siber güvenlik alışkanlıkları kazandırmak ebeveynlerin görevidir diyen dijital güvenlik şirketi ESET üç ipucu paylaştı. 

Ayrıca isteyen ebeveynler ESET Parental Control uygulamasını (android cihazlar için) eset linkinden indirip 30 gün ücretsiz olarak kullanabilecekler.  

Çocukları çevrimiçi güvenlik konusunda eğitirken, parolalardan başlamak iyi bir yoldur. Pek çok kişi, güçlü ve güvenli bir parola oluşturmanın basit bir iş olduğu ve bunu herkesin yapması gerektiği konusunda hemfikir olsa da, çok sayıda istatistik, anket ve veri ihlali, birçok kişinin bu tavsiyeye uymadığını gösteriyor. En sık kullanılan parolalarla ilgili yıllık listelerde, sürekli olarak “123456” ve “parola” gibi zayıf parolalara rastlarız. Çocuklarınızın parolalarını hayatınız boyunca kontrol etmek zorunda olmamalısınız. Bunun yerine, onlara parola oluşturmanın gizli tehlikelerinden nasıl korunacaklarını gösterebilir, bunu nasıl yapacaklarını eğlenceli bir şekilde öğretebilirsiniz. Çocuğunuzu güvenli parola kullanmaya teşvik etmek için izlemeniz gereken üç adım aşağıda yer alıyor. 

1. Güvenliğinizi parola dizeleriyle sağlayın

İyi bir parolayı tahmin etmek zordur. Çocuklarınıza parola dizesinin basit bir paroladan çok daha güvenli olduğunu öğretin ve hatta parola dizesi oluşturmayı oyun haline getirin. Bu, sadece aile arasında bildiğiniz bir espriyi veya en sevdikleri kitaplardan veya filmlerden bir cümleyi parola dizesine dahil etmek olabilir, örneğin “MasterYodanınBoyu0,66Metre!” Gördüğünüz gibi bu, iyi bir parola dizesinin tüm özelliklerini içeriyor: büyük/küçük harf, özel karakter ve sayı içerme ve uzunluk. Parola dizesi ne kadar uzunsa, güvenli hale getirmek için o kadar az özel karakter veya sayıya ihtiyacınız olur. Alternatif olarak, en sevdikleri kitap ve yemek gibi sevdikleri birkaç şeyi de birleştirebilirsiniz. Çocuklarınıza parolalarını asla kimseyle paylaşmamaları gerektiğini, parolaların her zaman gizli kalması gerektiğini söyleyin.

2. Çocuklara bir parola yöneticisi ile yardımcı olun

Çocuklarınıza nasıl güçlü ve benzersiz bir parola dizesi oluşturacaklarını öğrettiniz; hayatları boyunca sayısız çevrimiçi hesap oluşturacaklarını da biliyorsunuz. Bu hesapların her biri için parola oluşturmak ve akılda tutmak imkansız hale geleceği için, onlara süreci basitleştirecek bir çözüm sunmanız gerekir. Parola yöneticisi, oturum açma kimlik bilgilerinizi şifrelenmiş bir kasada saklayan ve sizin için karmaşık parolalar oluşturmak üzere tasarlanmış bir uygulamadır. Parolaları hatırlamayı kolaylaştırmak için bir parola yöneticisi indirin. Böylece çocuklarınız çevrimiçi hesaplarının her biri için karmaşık benzersiz parolalar oluşturmak, ezberlemek ve bunları doldurmak zorunda kalmaz; yönetici bunu onların yerine yapar. Hatırlamaları gereken tek şey, birlikte oluşturduğunuz benzersiz bir ana parola dizesidir. Hem sizi hem de çocuklarınızı çevrimiçi ortamda güvende tutan; parola yöneticisinin yanı sıra hassas veri koruması, antivirüs, güvenlik duvarı ve daha fazla özellikler içeren ESET Smart Security Premium’u deneyin.

3. Güvenlik katmanlarından yararlanın

Çocuklarınızın hesapları artık güven altına alınmış, parola yönetimi de bir düzene girmiştir. Ancak hesaplarını güvende tutmak için fazladan bir güvenlik katmanı eklemekte de fayda var. Bu nedenle çok faktörlü kimlik doğrulama (MFA) veya iki faktörlü kimlik doğrulama (2FA) kullanmak önemlidir. Genel olarak, kullanılan en yaygın 2FA faktörlerinden biri SMS tabanlıdır. Bir hesaba giriş yapmaya çalıştığınızda, devam etmenizi sağlayan tek kullanımlık bir kod içeren bir otomatik kısa mesaj alırsınız. Ne yazık ki cep telefonu numaraları sahte olabileceğinden ve metin mesajları ele geçirilebileceğinden, bu en güvenli seçenek değildir. Bu nedenle, Jake Moore tarafından da önerilen bir kimlik doğrulama uygulaması veya kimlik doğrulama işaretleri gibi bir donanım çözümüne benzer daha güvenli yöntemlerden birini tercih etmek daha yerinde olur. Fiziksel işaretler veya kimlik doğrulayıcı uygulamalar kullanıldığında, bunları çocukların anlaması için eğlenceli hale getirmek kolaydır. Kahramanın gündüzleri öğrenci ve geceleri süper casus olduğu bir çizgi film veya çocuk filmini her çocuk izlemiştir. Buradan yola çıkarak siz de kimlik doğrulayıcı uygulamasının, casuslara yalnızca kendilerinde bulunan benzersiz bir kod gönderen ve çok gizli bilgilere erişmelerini sağlayan özel bir araç olduğunu açıklayabilirsiniz.

Erken yaşta başlamakta yarar var

Çocuklara uygun siber güvenlik alışkanlıklarını öğretmek zor görünse de, özellikle içinde bulunduğumuz dijitalleşme çağında erken yaşta başlamak önemlidir. Ayrıca anlaşılır ve eğlenceli unsurları bir araya getirerek, çocuklarınıza internette güvenli zaman geçirmeyi öğretecek faydalı ve heyecan verici bir bağ kurma egzersizi olabilir. Her şeyden önce, çocuklara erken yaşta verilecek uygun parola eğitimi, yetişkin yaşamlarına da yansıyacaktır.

Kaynak: (BYZHA) – Beyaz Haber Ajansı

Çocuklarınızın çevrimiçi güvenliğini yönetin yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.