İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin kenti afetlere karşı dirençli hale getirmek amacıyla karada ve denizde başlattığı depremsellik araştırması sürüyor. Yapılaşmalar için sağlıklı zeminleri belirlemek amacıyla Bornova Ege Üniversitesi Kampüs bölgesinde de sondaj çalışması başlatıldı. Bornova Ovası ve çevresinin zemin özelliklerinin yanı sıra deprem sırasındaki davranışlarını belirlemeye yönelik çalışmalar tamamlandığında, mikrobölgeleme olarak bilinen yapılaşmaya uygun ve uygun olmayan alanlar belirlenecek. Ayrıca mevcut yerleşim bölgelerinin olası depremlerden nasıl etkileneceği de çalışmanın ardından netlik kazanacak.

Bölgeden örnekler alınıyor
İlçede 49 bin 900 metre jeolojik, jeoteknik ve hidrojeolojik amaçlı açılacak sondaj kuyularından biri olan Ege Üniversitesi Kampüsü’ndeki kuyunun derinliği 300 metre. Çalışmayı yürüten ekipte yer alan Gazi Üniversitesi Teknoloji Fakültesi İnşaat Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Nihat Sinan Işık, Bornova Ovası ve çevresinin zemin özelliklerini, deprem sırasındaki davranışlarını belirlemeye yönelik çalışmalar yürüttüklerini ve bölgeden örnekler alındığını söyledi. Örnekler üzerinden laboratuvarlarda deneyler yapılacağını ifade eden Nihat Sinan Işık, “Bunların ardından zeminin mekanik özellikleri ve dinamik özellikleri belirlenip, projenin sonunda bilgisayar ortamında deprem hareketi uygulanarak bu bölgenin deprem sırasındaki tepkisi ölçülecek” dedi.

Jeoteknik amaçlı 17 derin kuyu açılacak
Çalışmalar kapsamında hem heyelanları izleme hem de zemin özelliklerini belirleme amaçlı kuyuların açıldığını anlatan Işık, şunları söyledi: “Toplamda 17 derin kuyu sondaj çalışması olacak. Derinlikleri değişecek, yerinde belirlenecek. Türkiye’de bu kadar derinlikte yapılan ilk çalışma. Diğer jeoteknik amaçlı sondaj kuyuları 30 metre ile 15 metre aralığındaydı. Onlar daha sığ yapılar amaçlı. Ama bu derin sondaj olduğu için bütün ovanın, bütün basenin yapısını belirleyeceğiz.”

Bornova Ovası üç boyutlu olarak modellenecek
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Öğretim Üyesi Jeofizik Mühendisi Prof. Dr. Aydın Büyüksaraç ise zeminin dinamik modüllerinin tespitine yönelik bir yöntem olan PS logging uygulamasını kullandıklarını belirtti. Bu denli yoğun ölçümün ilk kez uygulandığını da vurgulayan Büyüksaraç, “Bornova Ovası’nda 200 metrekarelik hücrelerde bin 560 jeofizik ölçü alıyoruz. Bu 9 farklı ölçü aynı anda ve düzenli aralıklarla gerçekleştiriliyor. Bir de ivme kayıtları yapıyoruz. İvme kayıtları da Bornova Ovası’nın en derin olabileceği yerlerinde yapılıyor. Bunların hepsinin bir arada değerlendirilmesi ile Bornova Ovası’nı üç boyutlu olarak modellemeyi planlıyoruz. Daha önce yapılan çalışmalar var ama bu denli yoğun ve kapsamlı çalışma ilk kez yapılıyor” diye konuştu.

Havza modeli ortaya çıkacak
Sismik ölçülerin normalde yüzeyden yapıldığını anlatan Aydın Büyüksaraç, “Burada sondaj derinliği 300 metre ve 300 metre derinlikte PS logging çalışması Türkiye’de ilk kez yapılmış oluyor. O açıdan da çok önemli bir çalışma. Bu cihaz 7 metre uzunluğunda. Çelik vinç ile kuyunun içerisine indiriyor. Havzanın en derin noktalarından sismik hız değerlerini elde ediyoruz. İlk 30 metrelik derinlikteki bilgilerin alınmasıyla yerleşim yeri uygunluk haritaları ortaya çıkarılıyordu. Ancak günümüzde özellikle Bornova Ovası gibi derin havzaların olduğu yerlerde ilk 30 metrelik bilgilerin yeterli olmadığı anlaşıldı. PS logging çalışması, yüzeyden yapılan diğer jeofizik çalışmalarla bütünleştirilerek, daha doğru daha yüksek hassasiyetli bir havza modelinin ortaya çıkmasını sağlayacak. Havza karakterini daha iyi tan ımlamış olacağız” dedi.

Güvenli şehirler kurulacak
Çalışmalar sonunda zayıf zeminler ile nitelikli zeminlerin netleşeceğini ifade eden Prof. Dr. Büyüksaraç, şu bilgileri verdi: “Buna bağlı olarak da mikrobölgeleme gerçekleşecek. Yani yerleşime uygun veya uygun olmayan yerler ayırt edilecek. İmar planlarına bu şekilde işlenecek. İmar izni verilirken hangi kat yüksekliğinin tehlikeli olabileceği yönünde net bilgi ortaya çıkacak. Doğrudan yapılaşmayı etkileyecek bilgileri elde edeceğiz. Türkiye’de şehirlerin sürdürülebilir olmasının temel koşulu, deprem güvenliğinin ön plana çıkarılması. Deprem güvenli şehirler oluştururken öncelikle üzerinde yaşadığımız zeminin, toprakların hangi özellikleri taşıdığını bilmeliyiz. Havzayı modellediğiniz zaman yapılaşma için hangi derinliğe kaç metre temel indirmek zorundayız, ya da mevcut binaların depreme dayanıklılığı ile ilgili bilgi edeceğiz.”

20 bin metre sondaj kuyusu açıldı
Açılması planlanan 49 bin 900 metre sondajdan şu ana kadar yaklaşık 17 bin metre jeoteknik, 3 bin metre heyelan ve hidrojeoloji amaçlı olmak üzere toplam 20 bin metre sondaj kuyusu açıldı. Çalışmalar tamamlandığında ilçenin heyelandan sıvılaşmaya, tıbbi jeolojiden taşkına kadar her türlü afet tehlikesi ve riski, bölgenin yerleşime uygunluğu değerlendirilecek. Proje kapsamında Bayraklı, Bornova ve Konak sınırları içerisinde toplam 12 bin hektarlık alanda çalışma yürütülecek.

Kaynak: (BYZHA) – Beyaz Haber Ajansı

İzmir’in yerleşime uygun bölgeleri bu çalışmayla belirleniyor yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Tunç Soyer’in öncülüğünde düzenlenen “İzmir Afet Planı-Deprem Hazırlık ve Dirençlilik Çalışmaları” bilgilendirme toplantısı Ahmed Adnan Saygun Sanat Merkezi’nde (AASSM) uzmanları buluşturdu. Toplantıda İzmir Büyükşehir Belediyesi bürokratları, akademisyenler ve meslek odalarının temsilcileri kentte üç yıldır yürütülen çalışmalar hakkında bilgi verdi.

“Bina kimlik belgesi sistemini geliştirdik”
İzmir Büyükşehir Belediyesi Deprem Risk Yönetimi ve Kentsel İyileştirme Dairesi Başkanı Banu Dayangaç, 30 Ekim 2020 İzmir depreminin ardından Türkiye’nin en kapsamlı deprem araştırmaları ve risk azaltma projelerini hayata geçirdiklerini belirterek “Deprem kentimizde ağır hasarlar oluşturdu. Depremden 10 gün gibi kısa bir süre sonra ortak akıl buluşmasını gerçekleştirdik. Bu buluşmada deprem her boyutuyla değerlendirildi. Ortak akıl buluşmasından sonra Afet Bilim Kurulu’nu oluşturduk. Uzmanların görüş ve önerilerini aldık. Kentimizdeki öncelikli projelerimizi katılımcı bir anlayışla belirlemiş olduk. Bunlardan birisi yapı envanteri çalışmamız. Bunun için İnşaat Mühendisleri Odası İzmir Şubesi ile protokol yaptık. İlk olarak depremden en çok etkilenen Bayraklı’dan başladık. Bu çalışmayı 33 bin 100 bina için yaptık. Bina kimlik belgesi sistemini geliştirdik” dedi.

Çalışmalar İzmir geneline yayılacak
Banu Dayangaç, yapı envanteri çalışmasının Bornova’da devam ettiğini söyleyerek “Bornova’da 61 bin 673 binayı tamamlayacağız. Ardından Konak ve Karşıyaka’ya geçeceğiz ve bunu 2024’te bitireceğiz. Ve bu çalışmayı kent merkezi başta olmak üzere İzmir geneline yayacağız. Bir taraftan da depremsellik, tsunami ve zemin araştırmaları yapıyoruz. Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Çanakkale 18 Mart Üniversitesi ile İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü ile yaptığımız protokolle bu çalışmaları başlattık. 2021’de başlattık, 2024’te tamamlayacağız. İzmir’in depremselliği hiç çalışılmamıştı. Bu üç proje ile bütünsel bakış açısıyla kentimizi gelecekte etkisi altına alabilecek tüm afet tehlike ve risklerini belirlemiş olacağız. Bu çalışmanın bir parçası olan depremsellik araştırmalarını 100 kilometre yarıça plı bir alanda başlattı. Kentimizdeki tüm fayları inceliyoruz. Diğer taraftan tsunami araştırmaları yapıyoruz. Üçüncü olarak zemini araştırması sürüyor, yani mikrobölgeleme çalışması. Bayraklı, Boronva ve Konak’ta başlattık bu çalışmayı. 12 bin hektarlık alanda çalışıyoruz” diye konuştu.

“Bina bilgilerine doğrudan erişim sağlandı”
Yapı envanteri çalışmalarını birçok akademik yöntem kullanarak yaptıklarını ifade eden TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası İzmir Şubesi Başkanı Eylem Ulutaş Ayatar, “Yapı Envanteri Çalışması bir yapının düzgün bir şekilde denetlemesi için çok önemli. Tüm yapıları performans analizine tutmak mümkün değil. Bu binaları sıralamaya koyup öncelememiz gerek. Çalışan inşaat mühendislerimizi eğitime tabi tuttuk ve sınavla aldık. Yapı envanteri çalışması kapsamında Bayraklı’da 31 bin 146 yapı incelendi. Sahada yapılan sokak taramasıyla proje verileri irdelendi, analizlerden elde edilen beton dayanımı verileri ile bütünleştirildi. Envanter çalışması kapsamında kentlilerin yaşadıkları binalar hakkında en kapsamlı bilgiye erişimini sağlayan bina kimlik belgesi sistemi de geliştirildi. Böylelikle belediyeye resmi başvuru yapmaksızın bina ile ilgili ruhsat, mimar i proje, toplanma alanı ve benzeri bilgilerine doğrudan erişim sağlandı. Şu anda Bornova’da ise çalışma yüzde 90 oranında tamamlandı” dedi.

“Projeye destek olun lütfen”
Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) öğretim üyesi Prof. Dr. Erdem Canbay ise deprem şartnamelerinin 1931 yılından itibaren Türkiye’de var olduğunu söylerken, “Elbette bir bina ağır hasar alabilir ama toptan şehir çökmez. Doğru yaptığınızda binanın ayakta kalması gerek. Bir bakıyorsunuz 1985 yılında yapılan bina ayakta, yanındaki çökmüş. Doğru bina yapmayı öğrenmemiz gerek. Sıfır hata olması gerek” dedi. Yapı envanteri çalışmasının önemine değinen Prof. Dr. Erdem Canbay, “Bu proje çok önemli. İzmir halkına tek söyleyebileceğim şey bu. Projeye destek olun lütfen. Bina sayısı çok fazla. Bunların hepsini deprem şartnamesine göre incelemeye kalkarsanız hem maddi olarak zor hem de zaman olarak imkansız. İlk önce biz bu binaları hızlı bir istatistik sırasına dizelim ve en kötü binalarla başlayalım. Çalışmalarımıza rastgele deği l, en kötüsüyle başlıyoruz. Mümkünse sıfır can kaybı istiyoruz” ifadelerini kullandı.

“Bu projenin dünyada örneği yok”
10 üniversiteden 43 bilim insanı ve 18 uzman mühendisin yer aldığı depremsellik araştırmasında görevli ODTÜ Jeoloji Mühendisliği Bölüm Başkanı Prof. Dr. Erdin Bozkurt ise, “Bu coğrafya bir deprem coğrafyası. Yüzleşmemiz gereken bir olay. Bugün de yarın da olabilir. Tunç Başkan bu konuyu dert ediniyor. Proje kapsamında birçok belediyeyle görüşmek istedik, randevu alamadık. Çok özel bir başkanınız var. İzmir’de deprem riskini tüm boyutlarıyla ortaya koyacak, örnek olacak bir proje yürütülüyor. İzmir’i etkileyebilecek fayları çalıştık. Yaklaşık 42 fay var. Bu rakamı değiştirdik, sayı daha da fazla oldu. Yakın zamanda söyleyeceğiz. Fayların jeolojik özelliklerini belirliyoruz. Denizden karotlar alıyoruz. Ve deprem tarihçesini ortaya koyacağız. Afet sadece deprem değil. İklim değişikliğiyle ilgili çalışmaları da ortaya koyacağız . Bizim yerel zemin koşullarını çok iyi bilmemiz gerek. Bunu da araştırıyoruz. Hepsinin birlikte olduğu bütünleşik bir projenin dünyada bir örneği yok. Akıl ve bilim, eğitim, doğa bilimlerini öğrenmek zorundayız. Sorumluluk, denetim, koordinasyon hepsi bu projede var” diye konuştu.

“Sayısal modellemeler çıkacak”
ODTÜ Mühendislik Fakültesi’nden Prof. Dr. Ahmet Cevdet Yalçıner ise “2014-2017 yıllarında Ege Denizi’nde tsunami yaşandı. 2017 Kos Depremi’nde Bodrum’da tsunami bizim için uyarıcı olmalıydı. Ancak 30 Ekim 2020 Sisam Depremi daha da uyarıcı oldu. Yaptığımız incelemeler sonucunda yapısal çözümlerin yanı sıra sayısal modellemeler ve senaryo yöntemlerini çıkaracağız” dedi.

“Veriler bir araya getirilecek”
Mikrobölgeleme çalışması hakkında konuşan ODTÜ Jeoloji Mühendisliği Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Tamer Topal, “Bornova, Bayraklı, Konak çalışmalarımız doğrudan sizi ilgilendiriyor. Sondaj makinalarını göreceksiniz, hem gürültüsü hem de görüntüsü belki rahatsız edecek ama bu çalışma hayatınızı etkileyecek. Bornova’da sondajların üçte biri tamamlandı. Her bir sondaj noktasında iki jeoloji mühendisi bulunuyor. Bunu veri kalitesinde sıkıntı olmaması için yapıyoruz. Tüm bilimsel verileri bir araya getireceğiz ve en sonunda kentin yerleşime uygunluk haritası üreteceğiz” şeklinde konuştu.

Kaynak: (BYZHA) – Beyaz Haber Ajansı

İzmir’de yerleşime uygunluk haritası oluşturulacak yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.