Kadınlarda erken menopoz, 45 yaşından önce düzenli adet görmenin sona ermesiyle başlar. Prematüre (zamansız) menopoz ise yumurtalıkların hormon üretmeyi durdurmasıyla 40 yaşından önce başlayan önemli bir sorundur. Erken ve zamansız menopoz aynı nedenlere bağlı olabilir. 45 yaşından önce meydana gelen menopoz erken olarak tanımlanırken, 40 yaşından önce hormon faaliyetinin durması zamansız menopoza işaret eder. Bu sorunlar bazen doğal olarak ortaya çıkabileceği gibi başka bir soruna bağlı olarak da tetiklenebilir. 

En önemli belirti adet düzensizliği

Hormon seviyelerinin düşmesi genellikle 45 ile 55 yaş arasındaki normal adet gören kadınları etkiler. Erken veya zamansız menopozun en belirgin belirtisi, adet dönemlerinin düzenli olmaması ya da 45 yaşından önce durmasıdır. Diğer belirtiler şunlar olabilir; 

• Sıcak basması durumu ve gece terlemesi. 
• Vajinal kuruluk. 
• Uyku bozukluğu.
• Aşırı kaygı ve ruh halindeki değişim.
• Cinsel istekte azalma.
• Cinsel ilişki sırasında ağrı.
• Konsantrasyon sorunu. 
• İdrar kaçırma.

Başlama zamanı her kadında farklı

Çoğu kadın 40’lı yaşlarında menopoza girer, ancak bu kişiden kişiye değişebilir. Menopoz döneminde kadınların; fiziksel, psikolojik, sosyal ve cinsel değişiklikler yaşaması yaşam kalitesini düşürür. Kadınların doğurganlıktan yumurtalıkların işlevini kaybetmeye başladığı dönem kademeli olarak gerçekleşir. Her kadın için menopozun başlayacağı kesin bir yaş yoktur. Menopoz dönemi genellikle kabaca yaşamın 4’üncü 10 yılında başlar ve her kadına göre bu süre değişiklik gösterebilir. Yapılan çalışmalarda menopoz döneminin 40 yaşında başlayıp 54 yaşına kadar kademeli olarak bittiği belirlenmiştir. Menopozu başlatan birçok neden olmasına rağmen, nedenlerin tüm kadınlar için geçerli olup olmadığı konusunda fikir birliği oluşmamıştır. 

Bu sorunlar menopoz nedeni

Zamansız ve erken menopoza kullanılan ilaçlar, cerrahi işlemler ve hastalıklar neden olabilir.  Şunlar erken ve zamansız menopozun sebebi olabilmektedir:

• Ailede zamansız ve erken menopoz öyküsü olan kadınların bu sorunla yüz yüze gelme olasılığı yüksektir.  
• Yapılan araştırmalarda sigara içen kadınların içmeyenlere göre menopoza 2 yıl önce girme olasılığının bulunduğunu göstermiştir. 
• Kanser nedeniyle yapılan tedavi sürecindeki kemoterapi veya pelvik radyasyon tedavilerinin çok sayıdaki kadının yumurtalıklarına zarar verdiği ve adetlerin kalıcı ya da süreli olarak kesildiği belirlenmiştir. 
• Yumurtalıkların cerrahi sonucunda alınması menopoz belirtilerinin başlamasını sağlamaktadır. Bu ameliyatın arından adet duracak ve hormon seviyesi hızla düşecektir. 
• Rahim alınması ameliyatı sonrasında bazı kadınların yumurtalıkları korunabilmektedir. Ancak adet görme ve hamile kalama mümkün olmayacaktır. Kadın menopoza girmemiş olsa bile yumurtalıklar hormon üretmeye devam edeceği için muhtemelen hemen menopoz süreci başlamaz. 
• Tiroid hastalığı ve romatoid artrit gibi bağışıklığı baskılayan otoimmün hastalıklar hormon üretimini düşürür. Normalde hastalıklarla savaşan vücudun bağışıklık sistemi, yanlışlıkla yumurtalıklara saldırabilir. 
• HIV ve AIDS ilaçlarla kontrol altına alınamadığında erken menopoza neden olabilir. 
• Eksik kromozomlarla veya kromozom sorunları olan kadınlar erken menopoza girebilir. Örneğin, Turner sendromu nedeniyle bazı kadınlar X kromozomunun tamamı veya bir kısmı olmadan doğar, yumurtalıkları doğumda normal şekilde oluşmadığı içih menopoz döneminde adet döngüleri normal olmayabilir.
• Kronik yorgunluk sendromu nedeniyle aşırı yorgunluk, halsizlik, kas ve eklem ağrıları, hafıza kaybı, baş ağrısı, gibi semptomlarla başlar. Yapılan araştırmalarda bu kadınların erken veya zamansız menopoza girme olasılığının daha yüksek olduğu belirlenmiştir. 

Hormon seviyeleri kontrol edilmeli

Zamansız veya erken menopozun tedavisi için düşük seviyelerdeki hormonları yerine koymak için kullanılan kombine doğum kontrol hapı veya hormon replasman tedavisi önemlidir. Ancak bazı kanser türlerinin varlığı, mesela bazı meme kanseri türleri, hormon tedavisi alınmasına engeldir. Her şeyden önce dengeli ve düzenli beslenmenin yanı sıra durağan değil hareketli yaşam tarzı, belirtileri azaltmaya ve sağlıklı kalmaya yardımcı olacaktır. Özellikle yaşam tarzı değişikliklerini deneyen kadınların bu süreci daha sağlıklı geçirdiği belirlenmiştir. 

Erken ve Zamansız Menopoza Girdiyseniz Bu Uyarıları Dikkate Alın! yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

• Yeterince su tüketmemek

Doç. Dr. Sinan Kırım “Yazın hem hava sıcaklığının hem de açık havada fiziksel aktivitenin artması nedeniyle vücutta sıvı kaybı riski çok artmaktadır. Vücudun susuz kalması kan şekerini sanılandan çok daha fazla yükseltir. Dehidrasyon bazen çok yavaş gelişebildiğinden fark edilemeyebilir. Aşırı sıcaklarda yeterince su tüketmemek, çay, kahve, bira ve meyve sularının ise kaybedilen sıvıyı yerine koyacağını düşünmek büyük bir yanılgıdır. Vücudun sıvı ihtiyacı çoğunlukla su ile karşılanmalıdır. Günde bir-iki bardak maden suyu ya da ayran da tüketilebilir” diyor.

• Sıcak kumsalda yalınayak yürümek

Sıcak kumsalda yalınayak yürümek çok sık yapılan yanlışlardandır. Çünkü çıplak ayakla yürümek çok ciddi riskler içermektedir. Özellikle sinir hasarları olan hastalar kumdaki aşırı sıcaklığı hissedemedikleri için tabanlarının yanmasına neden olmaktadırlar. Yine kum içindeki cam kırıkları, iğne vs gibi yabancı cisimler ayak tabanına batarak yara ve enfeksiyona neden olabilirler. Bu nedenle diyabeti olanların kumsalda kesinlikle terliksiz gezmemesi gerekir. Deniz tabanında da keskin kaya kenarları ya da sivri cisimler olabileceği için denize de mutlaka deniz ayakkabısı ile girilmelidir.

• Yaz önlemlerini ihmal etmek

Diyabette yaz mevsimine yönelik bazı kurallara dikkat etmek gerekse de pek çok hasta bu önlemleri göz ardı edebilmektedir. Örneğin; kumsalda uzun süreler güneşe doğrudan maruz kalmamak, bol, rahat ve havalandırması güzel olan giysiler giymek, şapkasız ve terliksiz güneşe çıkmamak gerekir. Diyabet hastalarında katarakt riski arttığından dolayı UV koruması da bulunan güneş gözlükleri terich edilmelidir. Kapalı ortamlarda klima kullanırken ısı 24 derece civarında tutulmalı, daha düşük derecelerden kaçınılmalıdır.

• İlaçları yaz sıcağına maruz bırakmak

Yazın ilaçların aşırı sıcaklara ve güneşe sıkça maruz bırakılabildiğini belirten Doç. Dr. Sinan Kırım “Özellikle insülin kullanan hastalar soğuk zincire daha fazla dikkat etmelidirler. Hava sıcaklığının yüksek olması nedeniyle dışarda kalan insülin daha çabuk bozulabilir. İnsülin pompası aşırı sıcakta ve güneşte kaldığında pompadaki insülinin etkisi azalabilmektedir. Yazın cilt ısısı da artacağı için ya da egzersizin artırılması nedeniyle insülin kana daha çabuk karışıp önce şeker düşmesine, çabucak kullanılıp bittiği için de daha sonra şekerin yükselmesine neden olabilir. O nedenle insülin enjeksiyonu doğrudan güneş ışığı almayan bölgelere ve daha az kas hareketi olan bölgelere yapılmaldır. Örneğin; koşmayı planlayan bir hasta bacağına yapmamalıdır” diyor

• Meyve tüketiminde ölçüyü kaçırmak

Yaz meyveleri iştah kabarttığından tüketiminde sıkça aşırıya kaçılabilmektedir. Ancak bol sulu ve serinletici etkileri olsa da şeker içeriği zengin olduğundan meyve tüketiminde günde iki porsiyonu geçmemek ve avuç içi kadar tüketmek gerekir. Akşamları özellikle meyve yedikten sonra hareketsiz kalınırsa, örneğin uyunursa, hem kan şekeri hem de kolesterol değeri yükselir. Bu nedenle gündüz saatleri idealdir. Yaz lezzetlerinin vazgeçilmezlerinden dondurmanın da fruktoz şurubu kullanılanarak yapılanlarından uzak durulmalı, doğal şekerle yapılanları tercih edilmelidir.

• Şekerli içecekler tüketmek

Doç. Dr. Sinan Kırım “Yaz aylarında şekerli ve gazlı içecekler ile alkol tüketiminde artış diyabetli bireyler için büyük risk oluşturmaktadır. Şekerli içecekler, alkol ve kokteyllerde kullanılan meyve sularının kan şekerini önce yükseltip sonra düşürebileceği akılda tutulmalıdır. Alkol tüketimi, diyabet hastalarında şeker düzeyinde tehlikeli düşmelere ve sıvı kaybına yol açabilmektedir. Bu nedenle alkol sınırlandırılmalı ve aç karnına kesinlikle tüketilmemelidir” diyor.

Diyabet Hastaları Yazın Bu Hatalardan Kaçınmalı! Uzman Uyarıları yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

Kaspersky uzmanları, sosyal medya ve mesajlaşma uygulamalarında kimlik bilgilerini çalmak ve zararlı yazılımlar yaymak amacıyla sosyal mühendislik ve oltalama (phishing) tekniklerinin kullanıldığı bir dolandırıcılık dalgası konusunda uyarıyor. WhatsApp, Facebook, Instagram, X, Telegram ve TikTok gibi platformların popülerliğinden faydalanan siber saldırganlar, hesap doğrulama işlemlerinden ücretsiz takipçi ya da premium özellikler gibi avantajlar vaat eden sahte ve orijinal siteleri taklit eden sayfalar oluşturuyor. Kullanıcıların günümüzde maruz kaldığı yüksek dijital etkileşim seviyesi göz önüne alındığında, bu durum özellikle endişe verici bir hal alıyor.

Kaspersky, geçtiğimiz yıl boyunca tanınmış platformları ve gelişmiş taktikleri kullanan çok sayıda dolandırıcılık kampanyası tespit etti. Bu dolandırıcılıklar farklı yöntemlerle işliyor olsa da ortak hedefleri aynı: kullanıcıların giriş bilgilerini ele geçirmek veya cihazlarına zararlı yazılım yüklemek. İşte bu tür dolandırıcılıkların bazı örnekleri:

Sahte doğrulama sayfaları:

Kullanıcılar, WhatsApp ve diğer uygulamaların resmi arayüzlerini taklit eden internet sitelerine yönlendirildi. Bu sahte sayfalar, kullanıcılardan telefon numaralarını ve SMS yoluyla aldıkları doğrulama kodunu girmelerini istiyor. Bu bilgileri ele geçiren siber saldırganlar, hesaplara erişim sağlayarak tam kontrolü ele alabiliyor; bu vasıtayla kullanıcıyı taklit ederek mesaj göndermek ya da gizli bilgilere ulaşmak gibi işlemler gerçekleştirebiliyor.

Ücretsiz takipçi vaatleri:

Sahte sayfalar, Instagram gibi platformlarda kullanıcıların dijital popülaritesini artırmak için sözde takipçi dağıtımı teklif ediyor. Ancak bu avantajdan yararlanmak isteyen kurbanların giriş bilgilerini gönüllü olarak girmeleri gerekiyordu. Bu strateji sayesinde siber saldırganlar hesapların kontrolünü ele geçirerek onları başka dolandırıcılıkları yaymak için kullanabiliyor ya da karanlık internet pazarlarında satabiliyor.

Instagram’da sahte bir web sitesi örneği

TikTok’taki Sahte Mağazalar:

 Bu sosyal medya ağı da özellikle TikTok Shop özelliği üzerinden düzenlenen hedefli saldırıların odağında yer aldı. TikTok Shop, satıcıların paylaştıkları videolara doğrudan ürün eklemelerine ve bu ürünlerin kolayca satın alınmasına imkân tanıyor. Bu özelliği suistimal eden siber dolandırıcılar, TikTok Shop’a aitmiş gibi görünen sahte internet siteleri oluşturarak satıcıların giriş bilgilerini ele geçirmeyi amaçladı.

Sahte Tik Tok sayfası örneği

Sahte güvenlik bildirimleri:

Siber suçlular, Facebook ve benzeri platformların güvenlik ekiplerinden geliyormuş gibi görünen uyarılar göndererek, kullanıcının hesabında şüpheli etkinlik tespit edildiğini iddia etti. Bu bildirimler aracılığıyla kullanıcıları oltalama (phishing) formlarına yönlendirdiler ve giriş bilgilerini girmelerini istediler. Bilgiler girildiğinde ise saldırganlar kişisel profillerin ya da sayfaların kontrolünü ele geçirerek dolandırıcılık yapmak, zararlı içerikler yaymak veya şantaj gibi amaçlarla kullanabildiler.

Bu durumlar, sosyal medya kullanımına bağlı, kişisel verilerin ifşa olması, hesaplar üzerindeki kontrolün kaybedilmesi, yanlış bilgilerin yayılması ve mahremiyetin tehdit edilmesi gibi gerçek riskleri açıkça ortaya koyuyor. Bu tür tehditlerin artmasına rağmen, kullanıcılar tamamen savunmasız değil. Artan farkındalık, iyi siber güvenlik alışkanlıkları ve güvenilir koruma araçlarının kullanımı sayesinde bu tür dolandırıcılıkların kurbanı olma riski önemli ölçüde azaltılabiliyor. 

Kaspersky META Tüketici Kanalı Başkanı Seifallah Jedidi “Kullanıcılarımızın hayatında sosyal medya ve iletişim uygulamaları önemli bir yer tutuyor, ancak bu popülerlikle birlikte siber riskler de artıyor. Yapay zeka tabanlı araçların yükselişiyle birlikte dolandırıcılıklar her zamankinden daha inandırıcı ve kişiselleştirilmiş hale geliyor. Bu nedenle, siber güvenlik farkındalığını sürdürmek, eleştirel düşünceyi geliştirmek ve güçlü siber güvenlik çözümleri kullanmak büyük önem taşıyor,” diyor 

Kaspersky uzmanları bu riskleri azaltmak için aşağıdaki uygulamaları öneriyor:

• Şüpheli bağlantılara, özellikle inanılması güç teklifler, avantajlar veya hizmetler sunanlara tıklamayın. Bu tür bağlantılar genellikle şifreler veya banka bilgileri gibi hassas verilerin çalındığı oltalama (phishing) sitelerine yönlendirir. Tıklamadan önce gönderenin ve içeriğin doğruluğunu mutlaka kontrol edin.
• Paylaşımlarınıza dikkat edin: Evcil hayvan isimleri, önemli tarihler veya konumlar gibi bilgiler, siber saldırganlar tarafından şifre tahmini yapmak veya kişiselleştirilmiş saldırılar düzenlemek için kullanılabilir. Seyahat planlarınızı, finansal bilgilerinizi veya aşırı kişisel detaylarınızı paylaşmaktan kaçının.
• Güçlü parolalar ve iki faktörlü kimlik doğrulama kullanın: Her sosyal ağ için benzersiz ve karmaşık parolalar seçin; büyük harfler, sayılar ve sembolleri bir arada kullanın. Ayrıca, birçok platformun sunduğu ek bir güvenlik seçeneğini etkinleştirin: Parolanızı girdikten sonra size telefonunuza veya e-postanıza gönderilen bir kodla kimliğinizi doğrulamanız istenir. Böylece, parolanız başkalarının eline geçse bile hesaplarınıza erişim sağlanamaz.
• Gizlilik ayarlarınızı gözden geçirin: Platformlar düzenli olarak politika ve güvenlik seçeneklerini günceller. İçeriğinizi, etiketlenmenizi veya profilinize erişimi kimin görebileceğini kontrol edin. Ayrıca, artık kullanmadığınız üçüncü taraf uygulamalara verilen izinleri inceleyin ve kaldırın. Bunu kolaylaştırmak için, çevrimiçi bilgilerinizi takip etmenize yardımcı olan Kaspersky’nin ücretsiz Gizlilik Denetleyici (Privacy Checker) aracını kullanabilirsiniz.
• Dijital hayatınızı korumak için siber güvenlik çözümleri kullanın: Kaspersky Premium gibi çözümler, şüpheli bağlantılar ve indirmeler konusunda sizi uyarır, ayrıca telefon numaranızın veya e-posta adreslerinizin herhangi bir veri sızıntısında yer alıp almadığını kontrol etmenize yardımcı olur ve bilgilerin sızdırılması durumunda atmanız gereken adımlar hakkında öneriler sunar.

Kaspersky uzmanları, sosyal medya ve mesajlaşma uygulamalarında kimlik bilgilerini çalmak ve zararlı yazılımlar yaymak amacıyla sosyal mühendislik ve oltalama (phishing) tekniklerinin kullanıldığı bir dolandırıcılık dalgası konusunda uyarıyor. WhatsApp, Facebook, Instagram, X, Telegram ve TikTok gibi platformların popülerliğinden faydalanan siber saldırganlar, hesap doğrulama işlemlerinden ücretsiz takipçi ya da premium özellikler gibi avantajlar vaat eden sahte ve orijinal siteleri taklit eden sayfalar oluşturuyor. Kullanıcıların günümüzde maruz kaldığı yüksek dijital etkileşim seviyesi göz önüne alındığında, bu durum özellikle endişe verici bir hal alıyor.

Kaspersky, geçtiğimiz yıl boyunca tanınmış platformları ve gelişmiş taktikleri kullanan çok sayıda dolandırıcılık kampanyası tespit etti. Bu dolandırıcılıklar farklı yöntemlerle işliyor olsa da ortak hedefleri aynı: kullanıcıların giriş bilgilerini ele geçirmek veya cihazlarına zararlı yazılım yüklemek. İşte bu tür dolandırıcılıkların bazı örnekleri:

Sahte doğrulama sayfaları:

Kullanıcılar, WhatsApp ve diğer uygulamaların resmi arayüzlerini taklit eden internet sitelerine yönlendirildi. Bu sahte sayfalar, kullanıcılardan telefon numaralarını ve SMS yoluyla aldıkları doğrulama kodunu girmelerini istiyor. Bu bilgileri ele geçiren siber saldırganlar, hesaplara erişim sağlayarak tam kontrolü ele alabiliyor; bu vasıtayla kullanıcıyı taklit ederek mesaj göndermek ya da gizli bilgilere ulaşmak gibi işlemler gerçekleştirebiliyor.

Ücretsiz takipçi vaatleri:

Sahte sayfalar, Instagram gibi platformlarda kullanıcıların dijital popülaritesini artırmak için sözde takipçi dağıtımı teklif ediyor. Ancak bu avantajdan yararlanmak isteyen kurbanların giriş bilgilerini gönüllü olarak girmeleri gerekiyordu. Bu strateji sayesinde siber saldırganlar hesapların kontrolünü ele geçirerek onları başka dolandırıcılıkları yaymak için kullanabiliyor ya da karanlık internet pazarlarında satabiliyor.

Instagram’da sahte bir web sitesi örneği

TikTok’taki Sahte Mağazalar:

 Bu sosyal medya ağı da özellikle TikTok Shop özelliği üzerinden düzenlenen hedefli saldırıların odağında yer aldı. TikTok Shop, satıcıların paylaştıkları videolara doğrudan ürün eklemelerine ve bu ürünlerin kolayca satın alınmasına imkân tanıyor. Bu özelliği suistimal eden siber dolandırıcılar, TikTok Shop’a aitmiş gibi görünen sahte internet siteleri oluşturarak satıcıların giriş bilgilerini ele geçirmeyi amaçladı.

Sahte Tik Tok sayfası örneği

Sahte güvenlik bildirimleri:

Siber suçlular, Facebook ve benzeri platformların güvenlik ekiplerinden geliyormuş gibi görünen uyarılar göndererek, kullanıcının hesabında şüpheli etkinlik tespit edildiğini iddia etti. Bu bildirimler aracılığıyla kullanıcıları oltalama (phishing) formlarına yönlendirdiler ve giriş bilgilerini girmelerini istediler. Bilgiler girildiğinde ise saldırganlar kişisel profillerin ya da sayfaların kontrolünü ele geçirerek dolandırıcılık yapmak, zararlı içerikler yaymak veya şantaj gibi amaçlarla kullanabildiler.

Bu durumlar, sosyal medya kullanımına bağlı, kişisel verilerin ifşa olması, hesaplar üzerindeki kontrolün kaybedilmesi, yanlış bilgilerin yayılması ve mahremiyetin tehdit edilmesi gibi gerçek riskleri açıkça ortaya koyuyor. Bu tür tehditlerin artmasına rağmen, kullanıcılar tamamen savunmasız değil. Artan farkındalık, iyi siber güvenlik alışkanlıkları ve güvenilir koruma araçlarının kullanımı sayesinde bu tür dolandırıcılıkların kurbanı olma riski önemli ölçüde azaltılabiliyor. 

Kaspersky META Tüketici Kanalı Başkanı Seifallah Jedidi “Kullanıcılarımızın hayatında sosyal medya ve iletişim uygulamaları önemli bir yer tutuyor, ancak bu popülerlikle birlikte siber riskler de artıyor. Yapay zeka tabanlı araçların yükselişiyle birlikte dolandırıcılıklar her zamankinden daha inandırıcı ve kişiselleştirilmiş hale geliyor. Bu nedenle, siber güvenlik farkındalığını sürdürmek, eleştirel düşünceyi geliştirmek ve güçlü siber güvenlik çözümleri kullanmak büyük önem taşıyor,” diyor 

Kaspersky uzmanları bu riskleri azaltmak için aşağıdaki uygulamaları öneriyor:

• Şüpheli bağlantılara, özellikle inanılması güç teklifler, avantajlar veya hizmetler sunanlara tıklamayın. Bu tür bağlantılar genellikle şifreler veya banka bilgileri gibi hassas verilerin çalındığı oltalama (phishing) sitelerine yönlendirir. Tıklamadan önce gönderenin ve içeriğin doğruluğunu mutlaka kontrol edin.
• Paylaşımlarınıza dikkat edin: Evcil hayvan isimleri, önemli tarihler veya konumlar gibi bilgiler, siber saldırganlar tarafından şifre tahmini yapmak veya kişiselleştirilmiş saldırılar düzenlemek için kullanılabilir. Seyahat planlarınızı, finansal bilgilerinizi veya aşırı kişisel detaylarınızı paylaşmaktan kaçının.
• Güçlü parolalar ve iki faktörlü kimlik doğrulama kullanın: Her sosyal ağ için benzersiz ve karmaşık parolalar seçin; büyük harfler, sayılar ve sembolleri bir arada kullanın. Ayrıca, birçok platformun sunduğu ek bir güvenlik seçeneğini etkinleştirin: Parolanızı girdikten sonra size telefonunuza veya e-postanıza gönderilen bir kodla kimliğinizi doğrulamanız istenir. Böylece, parolanız başkalarının eline geçse bile hesaplarınıza erişim sağlanamaz.
• Gizlilik ayarlarınızı gözden geçirin: Platformlar düzenli olarak politika ve güvenlik seçeneklerini günceller. İçeriğinizi, etiketlenmenizi veya profilinize erişimi kimin görebileceğini kontrol edin. Ayrıca, artık kullanmadığınız üçüncü taraf uygulamalara verilen izinleri inceleyin ve kaldırın. Bunu kolaylaştırmak için, çevrimiçi bilgilerinizi takip etmenize yardımcı olan Kaspersky’nin ücretsiz Gizlilik Denetleyici (Privacy Checker) aracını kullanabilirsiniz.
• Dijital hayatınızı korumak için siber güvenlik çözümleri kullanın: Kaspersky Premium gibi çözümler, şüpheli bağlantılar ve indirmeler konusunda sizi uyarır, ayrıca telefon numaranızın veya e-posta adreslerinizin herhangi bir veri sızıntısında yer alıp almadığını kontrol etmenize yardımcı olur ve bilgilerin sızdırılması durumunda atmanız gereken adımlar hakkında öneriler sunar.

Kaspersky’den kritik siber güvenlik uyarıları: Sosyal medya dolandırıcılıkları artıyor! yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

Türkiye’nin saygın yükseköğretim kuruluşlarından biri olan Dokuz Eylül Üniversitesi (DEÜ), Kahramanmaraş merkezli depremlerin yaralarını sarmayı sürdürüyor. Tarihin en büyük yıkımlarından birine neden olan depremlerin hemen ardından destek için dört koldan harekete geçen DEÜ, arama-kurtarma, sağlık hizmetleri, sosyal hizmetler ve hasar tespit çalışmaları ile afet koordinasyonuna önemli katkılar sunmuştu. Bir yandan deprem araştırma raporları yayımlayarak kamuoyunu bilgilendiren DEÜ’de bu kez, Veteriner Fakültesi uzmanları bölgeye yardım elini uzattı. DEÜ Rektörü Prof. Dr. Nükhet Hotar’ın talimatıyla bölgedeki hayvancılık işletmelerinin ve yetiştiricilerin durum tespiti ve destek faaliyetlerinde bulunmak için Adıyaman’a giden DEÜ Veteriner Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Zafer Bulut, Arş. Gör. Dr. Mustafa Yiğit Nizam ve Arş. Gör. Tunahan Çomak’tan oluşan DEÜ ekibi, saha destek çalışmalarına devam ediyor.

GENİŞ KAPSAMLI ÇALIŞMA

Depremin en çok etkilediği illerden olan Adıyaman’da ilk olarak T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı Adıyaman İl Müdürlüğü ile iletişim kuran DEÜ ekibi, deprem ve sel felaketi sonrası bölgedeki hayvancılık işletmelerinin ve yetiştiricilerin durumu ve ihtiyaçları, mevsimsel ve salgın hastalık şüpheleri, hayvan barınaklarının durumu hakkında bilgiler topladı. Fizibilite çalışmalarına hemen başlayan DEÜ’lü bilim insanları, ziyaret edilecek işletmeleri ve yetiştiricileri belirleyerek harekete geçti. Ekip, ziyaret edilen tüm işletmelerde yurt dışı kaynaklı olarak ülkemizde de görülen SAT-2 tipi şap virüsü ile ilgili alınacak tedbirler başta olmak üzere, ihtiyaç duyulan yerlerde genel muayene, teşhis ve tedavi; sorun görülmeyen işletmelerde iklim şartları nedeniyle görülebilecek mevsimsel hastalıklara karşı önlemler aldı.

ŞAP HASTALIĞINA DİKKAT ÇEKİLDİ

Bölgedeki çalışmalar hakkında bilgi aktaran DEÜ Veteriner Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Zafer Bulut, işletme ve yetiştirici ziyaretlerinde SAT-2 tipi şap virüsüne özellikle dikkat çektiklerini belirterek, “Son iki aydır Türkiye’de de görülen ve gündem oluşturan viral bir zoonoz (hayvanlardan insanlara bulaşabilen) hastalık olan şap hastalığı ile ilgili tedbirleri de kapsayan önemli bilgilendirmeler yaptık. Şap hastalığı çift tırnaklı hayvanlarda görülen, bulaşma ve yayılması çok hızlı olan, buzağı ve kuzularda ölümlere; diğer hayvanlarda büyük verim kayıplarına neden olan bir hastalık. Şap virüsünün O, A, C, SAT-1, SAT-2, SAT-3 ve ASIA I olmak üzere 7 ayrı serotipi bulunmaktadır. Türkiye’de daha önce rastlanmayan SAT-2 serotipinin yurtdışı kaynaklı olarak ülkemize geldiği ve Bakanlık verilerine göre 8 işletmede tespit edildiği bilinmektedir. Adıyaman ilinde şu ana kadar Şap hastalığı vakası bildirilmemiş ve 17 Mart 2023 tarihi itibariyle aşılama çalışması Veteriner hekimlerin özverili çalışmaları ile tamamlanmış bulunmaktadır” dedi.

TEDAVİ SÜREÇLERİ BAŞLATILDI

İşletmelerde barınakların zarar görmesinden dolayı kış şartları ve mevsim geçişleri sebebiyle bazı hayvanlarda solunum sistemi hastalıkları tespit ettiklerini paylaşan Bulut, bu hayvanlarla ilgili olarak tedavi süreçlerini başlattıklarını kaydetti. Bulut, “Muhtemel hastalıklara karşı alınabilecek tedbirler konusunda işletmeleri bilgilendirdik ve farklı hastalıklara karşı uygulanabilecek aşı protokolleri tavsiye ettik. Bazı işletmelerde ise yeni doğan buzağı ishalleri olduğunu tespit ettik ve tedavi protokolleri başlattık. Bu noktada DEÜ Veteriner Fakültesi tarafından pilot bir proje olarak gerçekleştirilen ve 2022 yılında tamamlanan ‘Buzağı Ölümlerine Karşı Gebe Hayvanların Aşılanması’ isimli projenin sonuçları da örnek gösterilerek, buzağılarda yaşanacak kayıpların önlenmesine yönelik tavsiyelerimizi yetiştiricilerle paylaştık” ifadesinde bulundu. Bulut ayrıca, hastalıkların teşhisinin ardından tedaviye başlanılan yerlerde Dokuz Eylül Üniversitesi ve Adıyaman İl Tarım ve Orman Müdürlüğü tarafından sağlanan ilaçların işletmelere bırakıldığı da belirtti.

KORUYUCU ÖNLEMLERİ SIRALADI

Aşılama çalışmalarının önlem amaçlı yapılmakta olduğunu, yetiştiricilerin de hastalıkla mücadelede koruyucu amaçlı alacakları önlemler bulunduğunun altını çizen Bulut, “Bu önlemler; işletme girişlerinde etkili dezenfektanların bulunması, işletmelere dışardan kimsenin girmemesi, mümkünse sadece bakıcıların girmesi, sağımda el, sağım makinesi ve meme temizliğine dikkat edilmesi, enfeksiyonun bildirildiği bölgelerden yem tedarik edilmemesi, enfekte bölgelere yakın meralara hayvan gönderilmemesi, yeni alınan hayvanların karantinaya alınarak sağlıklı olduğundan emin olunduktan sonra sürüye dahil edilmesi olarak sıralanabilir. İşletmede hastalık görülmesi durumlarında ise hemen bir Veteriner hekime haber verilmesi, sağlıklı ve hastalıklı hayvanların birbirinden hemen ayrılması, hayvan bakıcılarının da aynı şekilde ayrılması, hayvan altlıklarının güvenli olarak yok edilmesi, hasta olan hayvanların bulunduğu bölümlerin dezenfekte edilmesi gerekmektedir” bilgisini paylaştı.

Açıklamalarını sürdüren Bulut, şunları kaydetti: “Yapılan saha çalışmaları esnasında T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü’nden (TAGEM) Genel Müdür Dr.Metin Türker, genel müdür yardımcıları, daire başkanları ve il müdürlüğü heyeti ile birlikte çalışma alanına ziyaret gerçekleştirdik. Sayın Genel Müdür ve beraberindeki heyete Rektörümüz Sayın Prof. Dr. Nükhet Hotar öncülüğünde Üniversitemizin tüm birimleriyle yürüttüğü deprem seferberliğini anlattık. Şap hastalığı ile ilgili bahsettiğimiz tüm bilgiler ziyaret edilen bütün işletmelerde yetiştiricilere anlatılmış ve hastalıktan korunmadaki rollerinin önemine vurgu yapılmıştır. Şap hastalığı ile mücadelede kesim, karantina ve aşılama tedbirleri uygulanmaktadır. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından ülke genelinde aşılama çalışmaları başlatılmış olup hızla tamamlanmaya çalışılmaktadır.”

Kaynak: (BYZHA) – Beyaz Haber Ajansı

DEÜ’lü Uzmanlardan Deprem Bölgesinde Şap Virüsü Uyarıları yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.