ORMANYA’DA ENDEMİK SEMENDER TÜRLERİ
Kocaeli’nin önemli doğal yaşam alanlarından biri olan Ormanya’da yapılan saha gözlemleri sırasında Lissotriton kosswigi, Ommatotriton nesterovi ve Triturus anatolicus türlerine ait bulgular elde edildi. Uzman biyologlar eşliğinde gerçekleştirilen ilk değerlendirmeler, bu kayıtların Ormanya ve çevresinin biyolojik çeşitliliği açısından dikkat çekici bir önem taşıdığını ortaya koyuyor. Tür teşhislerinin ayrıntılı morfolojik ve gerektiğinde genetik incelemelerle desteklenmesine yönelik bilimsel süreç ise devam ediyor. İlk belirlemelere göre yalnızca sınırlı habitatlarda yaşayan bu semender türleri, ekosistemin hassas dengesi hakkında önemli ipuçları sunuyor.

ENDEMİK SEMENDERLER BİLİMSEL İNCELEME ALTINDA
Kocaeli Büyükşehir Belediyesi’nin destekleriyle yürütülen incelemeler, biyologlar eşliğinde titizlikle sürdürülüyor. Ön bulgulara göre tespit edilen üç semender taksonu da Türkiye herpetofaunası açısından yüksek bilimsel değere sahip olduğu belirtildi. Lissotriton kosswigi dar yayılışlı, Türkiye’ye endemik bir semender olarak, Ommatotriton nesterovi ise Türkiye’nin batı ve kuzey kesimlerine özgü bir tür olarak literatürde öne çıkıyor. Elde edilecek verilerin ulusal bilimsel literatüre katkı sağlaması beklenirken, Ormanya’daki gözlemler yalnızca yerel fauna açısından değil, Marmara Bölgesi’nin amfibi çeşitliliğinin daha iyi anlaşılması bakımından da önem taşıyor.

BİLİMSEL DOĞRULAMA SÜRECİ SÜRÜYOR
Kocaeli Büyükşehir Belediyesi’nin destekleriyle sürdürülen çalışmalarda gözlenen bireylerin habitat tercihleri, üreme alanları, mikroiklim koşulları ve olası tehdit unsurları inceleniyor. Elde edilecek verilerin bilimsel yayınlara dönüşmesi halinde, Ormanya’nın yalnızca bir rekreasyon ve doğa turizmi alanı değil, aynı zamanda bölgesel ölçekte önemli bir araştırma sahası olduğu daha güçlü biçimde ortaya konmuş olacak. Özellikle semenderler gibi nemli mikrohabitatlara bağımlı amfibiler, ekosistemdeki çevresel değişimlere hassas tepki verdikleri için biyolojik gösterge türler arasında değerlendiriliyor.

KORUMA AÇISINDAN NEDEN ÖNEMLİ?
Amfibiler dünya genelinde habitat kaybı, su rejimindeki değişimler, kirlilik ve iklim baskısı nedeniyle en hassas canlı gruplarından biri kabul ediliyor. Bu nedenle Ormanya’da elde edilen bu kayıtlar, bölgedeki sulak alanların, geçici su birikintilerinin, dere kenarı örtüsünün ve orman içi nemli habitatların korunmasının ne kadar kritik olduğunu bir kez daha gösteriyor. Bilimsel teyit sürecinin tamamlanmasıyla birlikte bu gözlemlerin Kocaeli ve çevresindeki koruma planlamalarına da katkı sunması bekleniyor. Kocaeli Büyükşehir Belediyesi, doğa koruma ve sürdürülebilirlik odaklı projeleriyle bilimsel çalışmaları desteklemeye devam ederken, Ormanya’da yürütülen bu araştırmaların gelecekte yeni tür tayinlerine de kapı aralayabileceği ifade ediliyor.

Ormanya’da endemik semender türleri keşfedildi yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

         Prof. Dr. Hatice Demiray, “Endemik bitkiler, dünyanın hiçbir yerinde yetişebilme ihtimali bulunmayan, yalnızca kendi yöresine özgü olan türlerdir. Endemizmin pek çok sebebi vardır. Bunlardan birisi mutasyondur. Mutasyon; ortam şartlarının etkisiyle canlıların genlerinde meydana gelen kalıtsal değişikliklere denir. Çevre şartlarının değişikliği kromozom ve genlerde birtakım değişikliklere sebep olur. Bu durum eşeysel hücrelere geçer ve oradan da yeni oluşacak döllerde bu değişiklik kendini gösterir. Bu değişken kromozomlar oğul fertlerin genotip ve fenotipini değiştirerek ana ve babaya benzemeyen farklı döllerin oluşmasına sebep olurlar. Genetik Rekombinasyon ise Homolog Kromozomlar üzerinde bulunan Alellerin- Kromatit parçası değiştirmesi sonucunda esas hücreye göre farklı yeni kombinasyon yapmaları olayıdır. Bu olay Crossing-Over denen homolog kromozomların parça değişmeleri sonucu ortaya çıkar. Bu olay esnasında kromozomların farklı parçaları bir araya gelip ana babadan farklı tipler meydana getirebilirler. Doğal seleksiyon ise, doğal olarak sağlam ve kuvvetli fertlerin yaşayıp, zayıf fertlerin elimine olması demektir. Belirli bölgelerde meydana gelen lokal ekolojik şartlardaki değişikliklere ancak o şartlara dayanabilen kuvvetli fertler yaşamlarını sürdürebilirler. İşte doğal seleksiyon ile bu şekilde endemik türler ortaya çıkabilir. Ancak bu endemik türler jeolojik zamanlardan beri orada bulunup değişen şartlara rağmen yaşayabiliyorsa bunlar Paleo-Endemik, şartlar değiştikten sonra o yöreye gelip yerleşmiş ise bunlar Neo –Endemik bitkilerdir” dedi.

         “İzolasyon da bir endemizm sebebidir”

Herhangi bir doğal şart ile etrafı sınırlandırılmış bölgelere izole edilmiş yerler dendiğini vurgulayan Prof. Dr. Demiray, “Etrafı ovalar ile çevrili yüksek dağlar, okyanuslar ortasındaki bazı adalar doğal olarak izole edilmiş bölgelere örnektirler. İşte bu gibi sahalarda yetişen bazı bitkiler doğal şartların engellenmesi ile yayılış alanlarını genişletemezler ve yaşadıkları bölge için endemik bitki olarak kalırlar. Birbirinden bir ova ile ayrılan, izole olmuş ve zıt ekolojilerin görüldüğü orta yükseklikteki veya yüksek dağlar endemiklerce zengindirler. Bir çöl ortasından yükselen izole dağlar ve tepeler de yüksek endemizmleri ile göze çarparlar. Adalar da izole olmuş alanlar oldukları için endemik tür bakımından zengindirler. Endemiklerin yüzde 21,5’i kireçli kayalar üzerinde bulunmaktadır. Yüzde 5’i volkanik, yüzde 4,75’i de metamorfik kayalar üzerinde bulunur. Kalan kısmın ise kayaya bağlı bir seçiciliği yoktur. Kireçli kayalar üzerinde daha fazla endemiğin bulunuşu, endemiklerin fazla olduğu bölgelerde bu tip kayaların yaygın olmasından kaynaklanmaktadır” dedi.

“İnsan etkisi endemik türleri riske atıyor”

İklim krizinin endemik bitkilere etkilerine değinen Prof. Dr. Demiray “İklim değişikliği günümüzün en önemli çevresel sorunlarının başında gelmektedir. Sera gazları, su buharı, karbon dioksit, metan, azot dioksit, hidrofloro karbon ve ozon atmosferde radyasyona neden olarak yeryüzü yüzeyinin ısınmasına yol açmaktadır. İnsanoğlunun faaliyetleri direk olarak ekolojiyi etkileyerek küresel iklim değişikliğinin artmasına neden olmaktadır. Nadir ve endemik türlerin çoğu; küçük ya da tek bir coğrafik bölgede yetişmek, yalnızca bir veya birkaç popülasyona sahip olmak, popülasyonların küçük olması ve çok az genetik çeşitlilik göstermesi, insanlar tarafından aşırı ölçüde avlanılması ya da hasat edilmesi, popülasyonun gittikçe azalan bir eğilim göstermesi, üreme potansiyelinin düşük olması, özelleşmiş ekolojik nişlere ihtiyaç duymaları, kararlı, durağan ve değişime duyarlı bir çevrede yetişmeleri gibi özellikler endemik bitkilerin yok oluş olayına karşı özellikle duyarlı olunmasına yol açar. Nadir ve endemik türlerin yaşama ortamları insan etkinlikleriyle bozulursa ya da bu ortamlar parçalara bölünürse, önce bu türlerin dağılış alanları ve popülasyon büyüklükleri azalmakta, sonra da bu türler, diğer türlere kıyasla yok oluşa doğru daha hızlı gitmektedir. Bu durum, endemik türlerin genetik kaynaklarının korunması çalışmalarında öncelikle ele alınmalı ve dikkatlice izlenip yönetilmelidir” diyerek uyarıda bulundu.

Sıcaklık artışının da endemik bitkileri olumsuz etkilediğini dile getiren  Prof. Dr. Demiray “Artan sıcaklık özellikle pas funguslarının spor çimlenmesini artırır. Aynı şekilde bazı yaprak lekesi hastalıklarının artışına neden olduğu rapor edilmiştir. Tahılların pas hastalıklarına hassasiyetleri, sıcaklığa bağlı olarak artar. Sıcaklık, bazı bakteriyel hastalıkların yerleşimi için hayati rol oynar. Sıcaklığa bağlı olan hastalıkların görülmediği yerlerde bakteriyel enfeksiyonların başladığı görülebilir. Sıcaklık artışıyla, ekstrem yağış ve daha da artan atmosferik nem konsantrasyon söz konusu olmaktadır. Bu durum bitkilerin daha düzenli ve güçlü gelişmesine neden olsa da uzun periyodlar dayanıklık ve kök hastalıkları başta olmak üzere diğer yaprak hastalıklarının artışına neden olur. Yüksek nem birçok yaprak hastalığının ve toprak kökenli fungal patojenlerin gelişimi için uygun koşul oluşturur. Bir de hastalık yapan endemik böcekler tornado gibi ekstrem hava koşullarıyla dünyanın başka yörelerine dağılıp orada da hastalık oluşturuyor” dedi.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı

İklim değişikliği ve insanoğlu endemik türleri yok olmaya sürüklüyor yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

Proje ekibini makamında ağırlayarak tebrik eden EÜ Rektörü Prof. Dr. Necdet Budak, “Fen Fakültemiz öğretim üyesi Prof. Dr. Özlem Abacı Günyar ve ekibinin TÜBİTAK tarafından desteklenen projesi ile bilime sundukları katkılardan dolayı   tebrik ediyor, çalışmalarında başarılar diliyorum” dedi.

Mantar enfeksiyonlarının bağışıklığı düşük insanlarda ölümle sonuçlanan ciddi hastalıklara sebebiyet verdiğine dikkat çeken Prof. Dr. Abacı Günyar, “Endofungal bakteriler, mantar miselyumu içinde simbiyont olarak yaşayan bakterilerdir. Mantar enfeksiyonları özellikle immun baskılı bireylerde ölümle sonuçlanan ciddi hastalıklara neden olmaktadır.  Bununla birlikte mantar miselyumu içerisinde endosimbiyont olarak bulunan bakterilerin mantar miselyumundan salınımı durumunda ciddi problemlere sebep olabileceği düşünülmektedir. Mantarların barındırdığı bakterilerin hem üretebilecekleri toksinler yönünden hem de yeni bakteriyel bir enfeksiyona sebep olma potansiyelleri nedeni ile saptanmaları çok önemlidir” diye konuştu.

“Endofungal bakteriler araştırılacak”

Prof. Dr. Abacı Günyar, “Çalışmamızda üniversitemizde mikoloji laboratuvarlarına gelen, sistemik enfeksiyon etkeni olarak izole edilen ve stoklanan mantar izolatlarında endofungal bakteri varlığının araştırılması amaçladık. Endofungal bakterilere yönelik araştırmaların kısıtlılığı ve rutin uygulamada klinik örneklerde üreyen mantarlarda bu bakterilerin araştırılmaması, tedavinin yalnızca antifungal olarak planlanmasına ve endofungal bakterilerin göz ardı edilmesine neden olabiliyor. Çalışmamızın mantarlar ile birlikte yaşayan endofungal bakterilere ilgiyi çekerek, planlanacak tedaviye de yardımcı ve yol gösterici olacağı düşünüyoruz” dedi.

Yürütücülüğünü Prof. Dr. Prof. Dr. Abacı Günyar’ın yaptığı projede; Prof. Dr. Süleyha Hilmioğlu Polat, Prof. Dr. Dilek Yeşim Metin, Dr. Muhammed Alper Özarslan ve doktora öğrencileri Bahar Gökçen ile Bengi Aldı yer alıyor.

Kaynak: (BYZHA) – Beyaz Haber Ajansı

Egeli bilim ekibi, hastalık etkeni mantarların içinde bulunan bakteriyel türleri araştıracak yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.