Uzman Klinik Psikolog Merve Umay Candaş Demir: “Bu önemli yıl dönümünde kayıplarımızı beraberce anmak var olan süreçte dayanışmak toplum ruh sağlığı açısından vazgeçilmezdir.”

Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Feneryolu Tıp Merkezi Uzman Klinik Psikolog Merve Umay Candaş Demir, 6 Şubat Kahramanmaraş depreminin yıl dönümünde travma ve yas süreçlerine dair açıklamalarda bulundu.

Travmatik olayların insanların yaşamsal bütünlüğünü tehdit eden ve bazı durumlarda da bu bütünlüğü bozan olaylar olduğunu ifade eden Uzman Klinik Psikolog Merve Umay Candaş Demir, “Afetler, insanların günlük yaşam akışını kesintiye uğratarak fiziksel, psikososyal ve ekonomik kayıplara yol açan, doğal veya insan kaynaklı olaylardır ve bazı durumlarda ‘travmatik olay’ diye tanımlanabilir.” dedi. 

Depremin kişinin kendisinin ve yakınlarının hayatını tehdit eden, ölümle ya da ağır yaralanmayla sonuçlanabilecek bir afet olduğunu hatırlatan Uzman Klinik Psikolog Merve Umay Candaş Demir, “Kişi birinci dereceden depremi yaşamış olabilir, yaşamadıysa da bir yakınının başına geldiğini öğrenmiş olabilir ya da tamamen bağımsız bir şekilde olayları dışardan, medya aracılığıyla takip ediyor olabilir.” şeklinde konuştu.

Travma sonrası stres bozukluğu tanısı için kritik belirtiler neler?  

“Son bir yılda ne yaşadık diye baktığımızda korku, çaresizlik gibi duygular ön plandaydı diyebiliriz. İnsanların deprem anındaki ve sonrasındaki deneyimleri travmatik bir etki yaratabilecek nitelikteydi.” diyen Uzman Klinik Psikolog Merve Umay Candaş Demir, şöyle devam etti:

“6 Şubat tarihinde gerçekleşen Kahramanmaraş merkezli depremler, kişileri sağlık, sosyal ve ekonomik olarak olumsuz yönde etkiledi. Ülke içinde bilinen 500 binden fazla kişi yerinden oldu ve yaklaşık 2 milyon kişi evsiz kaldı. İnsanların hayatı kökten değişti ve zorlu bir yeniden ayağa kalkma, umut etme dönemine girdiler. 

Bu bir yıl içinde travmatik olayı yeniden yaşama, tekrar tekrar o anların akla gelmesi, travmatik olayı hatırlatan şeylerden kaçınma, düşünce ve duygudurumda bozulma, artmış bir tetikte olma hali deprem sonrası görülebilecek travma sonrası stres bozukluğu tanısı için kritik belirtilerdir. Bu belirtilerin varlığında aynı zamanda kişi işe gidemez, ailevi sorumluluklarını yerine getiremez bir hale de gelebilmektedir.”

Birçok psikiyatrik bozukluk tetiklenmiş veya alevlenmiş olabilir 

Aynı zamanda birçok farklı problemin görülebileceğine değinen Uzman Klinik Psikolog Merve Umay Candaş Demir, “Anksiyete bozuklukları, depresyon bozuklukları, alkol-madde kullanım bozuklukları, bedensel belirti bozuklukları, dissosiyatif bozukluklar, cinsel işlev bozuklukları, uyku bozuklukları, ağrı bozuklukları, psikotik bozukluklar gibi birçok psikiyatrik bozukluk da bu süreçte tetiklenmiş ya da hali hazırda var olan tanı alevlenmiş olabilir.” dedi. 

Bu durumun sadece olumsuzlukları değil, bazen de büyümeyi getirebileceğine dikkat çeken Uzman Klinik Psikolog Merve Umay Candaş Demir, “Kişiler kendileri, diğer insanlar ve dünya ile ilgili farklı ve daha olumlu düşüncelerle bu süreçten çıkabilirler. Özellikle deprem gibi kitlesel travmaya neden olan afetler sonrasında sosyal desteğin ve dayanışmanın önemi büyüktür.” ifadelerini kullandı.

Verilen tepkiler normal 

Üzerinden bir yıl geçmişken yaşanılan bu afeti anmanın önemi büyük olduğunu belirten Uzman Klinik Psikolog Merve Umay Candaş Demir, anmanın yas sürecinin sağlıklı bir şekilde ilerlemesi noktasında vazgeçilmez bir unsur olduğuna vurgu yaptı. 

Herkesin deprem tehdidinin farkında olduğunu ancak bazılarının bunun kendi başlarına gelmeyeceğine dair düşünce içerisinde olabileceğini söyleyen Uzman Klinik Psikolog Merve Umay Candaş Demir, şu bilgileri paylaştı:

“Bu nedenle kişiler deprem sonrasında da dramatik tepkiler verebilirler. Bu tepkilerin normal olduğu, kişinin güçsüzlüğü ile ilgili olmadığı bilinmelidir. İnsanların deprem sonrası tepkilerinin farklı olması noktasından yola çıkarak travmatik etki yaratabilme ihtimali yüksek olan deprem sonrasında da iyileşme süreleri farklıdır. Bu iyileşme sürecinde sosyal desteğin rolü yadsınamaz. Sosyal destek ile deprem hakkında sevdiklerimizle konuşmak, beraberce kayıpları anmak, duygu ve düşünceleri ifade etmek tedavi edicidir.”

Sosyal destek travma sonrası büyümeyi sağlıyor 

Depremin tetiklediği kaygı ile baş etmek için daha işlevsel olan yöntemler seçmek gerektiğini belirten Uzman Klinik Psikolog Merve Umay Candaş Demir, sözlerini şöyle tamamladı:

“Nefes egzersizleri, doğa yürüyüşleri, sosyal bağları kuvvetlendirmek, uyku sürelerinin sağlıklı olması, uyku öncesi uyku kalitesini bozucu çay, kahve tüketiminin kısıtlanması ve telefon ekranına maruz kalmamak gibi başa çıkma davranışları tercih edilebilir. Deprem sonrası yapılan araştırmalarda sosyal desteğin travma sonrası büyümeyi sağladığı, umudu arttırdığı sonucuna ulaşılmıştır. Deprem sonrası kapalı ortama girememe, kalabalık ortamlarda bulunamama gibi çeşitli kaçınma davranışları oluştuysa bunların önüne geçilmeli, gerekirse psikolojik destek alınmalı.

Deprem gibi kitlesel travmatik etki yaratan afetin psikolojik etkileri geniş kapsamlıdır. Bu etkiden korunmak için gelecek olan afetlere de hazırlıklı olmak şarttır. Ülkemiz depremin yıkıcı sonuçları açısından her zaman için risk altındadır.  Bu riski minimuma indirgemek için hepimiz gelecek olan depremlere hazırlık açısından üstümüze düşen görevi yapmalıyız. Bu önemli yıl dönümünde kayıplarımızı beraberce anmak var olan süreçte dayanışmak toplum ruh sağlığı açısından vazgeçilmezdir.” 

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı

Deprem travması birçok psikolojik bozukluğu tetiklemiş olabilir yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

Psikolojik etkileri ve etkilenme düzeyi bireyden bireye değişiklik gösterebilir
 Doğal afet travması olarak deprem; birey için dünyanın güvenilir olduğuna dair inançlarına set vuran, bireyin ruhsal dengesini bozabilen olumsuz bir deneyimdir. Depremin ruh sağlığı üzerinde kısa ve uzun vadeli etkilerinin olduğu bilinmektedir. 

• Birey ilk aşamada şok dönemindedir ve bu dönemde mantıklı ve gerçekçi düşünememe, karar verememe, dikkat ve hafıza problemleri gibi durumlar yaşayabilir. 
• İkinci aşama olayın 2 ve 6 gün sonrasında gördüğümüz tepki dönemidir. Birey bu dönemde yoğun duygusal tepkiler (kaygı, öfke, güvensizlik, korku, suçlama) ve bedensel tepkiler (gevşeyememe, titreme, kalp çarpıntısı, mide bulantısı) gösterebilir.
• Üçüncü aşamada ise birey olayları düşünme ve işlemleme dönemindedir; olayla ilgili konuşmakta zorlanabilir, yas sürecine girer, üzüntü, öfke ve hasret gibi yoğun duygular yaşayarak çatışmalar gözlenebilir. 
• Son aşama ise bireyin iyileşme ve yeniden uyum dönemidir. Depremin üzerinden uzun bir zaman geçmiştir ve birey artık yaşadığı olaya direnç göstermez, yaşama uyum sağlar, duygusal ve davranışsal olarak daha iyi hissetmeye başlar, gelecekle ilgili planlar kurmaya, ilk aşamadaki gibi olaya yoğun bir düşünce meşguliyeti göstermemeye başlar. 

Depremin psikolojik etkileri ve etkilenme düzeyi bireyden bireye değişiklik gösterebilir. Yapılan araştırmalar deprem sonrasında genellikle herkesin kaygı ve stres yaşayabildiklerini, depresyon, panik atak, uyku sorunları, motivasyon kaybı ve takıntılı düşüncelere sahip olabileceklerini göstermiştir. 

Depremin çocuklar üzerindeki psikolojik etkileri

• Güvende olmama hissi ve kontrolün kaybı, 
• Tekrar deprem yaşamaktan korkma ve binalara tekrar girmekten ve göçük altında kalmaktan korkma,
• Dikkat ve konsantrasyon sorunları, gece uykularında yoğun stres belirtileri gösterme,
• Eskiden hoşlandığı aktivitelerden keyif alamama ve motivasyon kaybı.

Ebeveynlere öneriler

• Çocuğunuzun duygularının ve verdiği tepkilerin normal olduğunu bilmeniz önemli. Yaşadığı korku ve kaygının görülmesi, ifade edilmesi en doğal iyileştiricidir.
•  Olayın geçtiğini ve artık güvende olduğunu hatırlatın, şu anda onun yanında olduğunuzu ve onu koruyabileceğinizi hissettirin.
• Sorduğu soruları açık, anlaşılır ve basit cümleler ile yanıtlayın ya da “Şu anda bunun cevabını ben de bilmiyorum ama öğrendiğimde seninle paylaşacağım.” gibi.
• Çocuklarınızın yanında depremle ilgili korkutucu görüntüleri izlemeyin, haberleri konuşmayın ve bu haberleri izlemesine engel olun.
• Eğer çocuğunuz küçük yaş grubundaysa, depremi daha iyi anlatabilmek için oyunlardan faydalanın. Yer kabuğunun sarsılmasıyla ilgili legolardan, bloklardan oyun kurup olayı daha somut hale getirebilirsiniz. 
• Birlikte bir deprem çantası hazırlayabilirsiniz, çantanın içindeki malzemelerin neden ve ne işe yaradığını konuşabilirsiniz.
• Bol bol duyguları hakkında konuşun, konuyla ilgili çizimler yapmasını sağlayın, mektuplar yazın. Duygu ve düşüncelerini ifade edebileceği alanlar kurgulayın.
• Bol bol bedensel temas içinde bulunun, rahatlatın, sarılın, öpün ve kucaklayın.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı

Doğal Afet Travması Deprem Psikolojisi yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.