Araştırmaya göre, kadınların cinsiyetleri nedeniyle maruz kaldıkları ayrımcılık, sağlıklarını hem doğrudan hem de dolaylı biçimde olumsuz etkiliyor. Sağlık bilgisine ve hizmetlerine erişimdeki engeller, düşük eğitim ve gelir düzeyi, karar alma mekanizmalarından dışlanma gibi faktörler; istenmeyen gebelikler, anne ölümleri, cinsel yolla bulaşan hastalıklar ve şiddet gibi riskleri artırıyor. Birleşmiş Milletler verileri, her beş kız çocuğundan birinin 18 yaşından önce evlendirildiğini ve dünya genelinde 230 milyon kız çocuğu ve kadının kadın sünnetine maruz kaldığını ortaya koyuyor.

Toplumsal cinsiyet eşitsizliği erkekleri de etkiliyor

Toplumsal cinsiyet eşitsizliği yalnızca kadınları değil, erkekleri de etkiliyor. Akdemirel’e göre erkeklere yüklenen riskli davranış kalıpları; sigara, alkol ve madde kullanımını artırırken, sağlık hizmetlerinden yararlanma isteksizliği erken ölümlere yol açabiliyor. Bu durum, önlenebilir hastalıklar nedeniyle yaşam süresinin kısalmasına neden oluyor.

Araştırma, eşitsizliğin kuşaklar arası sağlık sorunlarını da derinleştirdiğini gösteriyor. Anne eğitiminin düşüklüğü, yetersiz beslenme ve sağlık hizmetlerine erişimdeki sorunlar; düşük doğum ağırlıklı bebeklerin dünyaya gelmesine ve bebek-çocuk ölümlerinin artmasına yol açıyor. Akdemirel, bu tablonun çocuk ölümlerinin yalnızca yoksullukla değil, eğitim, sağlık ve gelir gibi temel kaynakların adaletsiz dağılımıyla ilişkili olduğunu vurguluyor.

Bütüncül politikalar gerekiyor

Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı’nın 2025 raporuna göre, toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin en yüksek olduğu ülkeler arasında Yemen, Nijerya, Somali, Çad ve Afganistan yer alıyor. Bu ülkelerde anne ölüm oranları ve adölesan doğurganlık hızları son derece yüksekken, Danimarka ve Norveç gibi eşitlikte iyi performans gösteren ülkelerde hem yaşam süresi daha uzun hem de anne ve çocuk ölümleri çok daha düşük seviyelerde.

Akdemirel, toplumsal cinsiyet eşitliğinin sağlanmasının kısa vadede anne ölümleri ve adölesan gebeliklerde, uzun vadede ise kuşaklar arası sağlık eşitsizliklerinde belirgin iyileşmeler yaratacağını belirtiyor. Ancak bunun yalnızca sağlık politikalarıyla değil; eğitim, istihdam, sosyal güvence ve karar alma süreçlerinde eşitliği hedefleyen bütüncül politikalarla mümkün olabileceğinin altını çiziyor.

Araştırmanın en çarpıcı bulgularından biri ise toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin doğumda beklenen yaşam süresini kısaltması. Bu sonuç, “eşitsizlik öldürür” ifadesinin bilimsel karşılığını ortaya koyarken, politika yapıcılara da net bir uyarı sunuyor: Sağlıkta kalıcı ve sürdürülebilir iyileşme, ancak toplumsal cinsiyet eşitliğini merkeze alan önleyici ve sektörler arası politikalarla mümkün.

Görünmeyen sessiz salgın: Toplumsal cinsiyet eşitsizliği sağlığı tehdit ediyor yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

2024-2028 Yerel Eşitlik Eylem Planı kapsamında, belediyenin idari ve mali bürolarında görev yapan personele ‘Toplumsal Cinsiyete Duyarlı Bütçeleme’ eğitimi verildi.

Eşitlikçi bir toplumun geliştirilmesi ve mevcut eşitsizliklerin giderilmesi için çalışmalarını sürdüren Çankaya Belediyesi, toplumsal cinsiyet eşitliğini yerel yönetim politikalarının merkezine alan önemli adımlar atmayı sürdürüyor. 2024-2028 Yerel Eşitlik Eylem Planı kapsamında belediye personeline, mali süreçlerde adalet ve eşitliği sağlamak amacıyla “Toplumsal Cinsiyete Duyarlı Bütçeleme” konusunda kapsamlı bir eğitim verildi. Türkiye Belediyeler Birliği iş birliğinde, idari ve mali işler bürolarında görev yapan personel, üst sorumlular ve müdürler için “Toplumsal Cinsiyet ve Toplumsal Cinsiyete Duyarlı Bütçeleme” eğitimi, Manisa Büyükşehir Belediyesi Strateji Geliştirme Daire Başkanı Hale Evrim Akman tarafından verildi.

“Eşit Haklar, Farklı İhtiyaçlar: Toplumsal Cinsiyete Duyarlı Kentler” Projesi çerçevesinde hayata geçirilen, Toplumsal Cinsiyete Duyarlı Bütçeleme eğitiminde; belediye bütçesinin kadınlar, erkekler, çocuklar, yaşlılar ve dezavantajlı gruplar açısından adil ve dengeli biçimde planlanması, kamu kaynaklarının toplumsal cinsiyet eşitliği perspektifiyle kullanılması hedeflendi. 

EŞİTLİKÇİ KENTLER İÇİN ÖRNEK MODEL

Çankaya Belediyesi, toplumsal cinsiyete duyarlı bütçelemenin sürdürülebilir ve kalıcı hale gelmesi için kurumsal kapasiteyi güçlendirmeyi amaçlıyor. Bu doğrultuda, belediye müdürlükleri bünyesinde bütçe ve harcamalardan sorumlu personele zorunlu meslek içi eğitimlere de ağırlık veriliyor. Çankaya Belediyesi’nin hayata geçirdiği bu çalışma, yerel yönetimlerde toplumsal cinsiyet eşitliğini bütçeleme süreçlerine entegre eden örnek bir model olma özelliği taşıyor. Kadınların, erkeklerin ve tüm toplumsal grupların farklı ihtiyaçlarını gözeten bu yaklaşım, yerel yönetimlerin sosyal adaletin güçlendirilmesindeki rolünü bir kez daha ortaya koyuyor.

Çankaya Belediyesi’nde Toplumsal Cinsiyete Duyarlı Bütçeleme Eğitimi yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

Hayata geçirilen projenin ilk ayağı için yürütücüler, İzmir Büyükşehir Belediyesi Karşıyaka Yerleşkesi’nde bir araya geldi. Toplantıda, toplumsal cinsiyet eşitliği mücadelesi, erkeklerin bu sürece katkısı, çalışan ve genç kadınların kent yaşamında karşılaştığı problemler ve çözüm önerileri konuşuldu. İzmir Büyükşehir Belediyesi’ni Kadın ve Aile Hizmetleri Dairesi Başkanı Anıl Kaçar, Kadın Çalışmaları Şube Müdürü Berna Yurdusev Payamlıdağ ve Gençlik Çalışmaları Şube Müdürü Pelin Akbaş’ın temsil ettiği toplantının oturumlarında, ilçe belediyelerinin temsilcileri, gençlik ve kadın örgütleri ile sivil toplum kuruluşlarından temsilciler de yer aldı.

Kapsayıcı politikalar üretilecek

Ocak 2026’ya kadar faaliyetlerini sürdürecek proje ile genç kadınların kentsel ve kamusal yaşama katılımını artırmak amacıyla çok boyutlu ve bütünleşik bir yaklaşım benimsenecek. Toplumsal cinsiyet ilişkilerinin karmaşık dinamikleri dikkate alınarak masa başı araştırma, paydaş toplantıları ve yarı yapılandırılmış forumlar yapılacak.

Antalya, İzmir ve Diyarbakır olmak üzere Türkiye’nin üç farklı ilinde uygulanacak projeyle özellikle genç kadınların kent yaşamında, karar alma süreçlerinde ve sivil toplum alanında etkili roller üstlenmeleri sağlanacak. Proje boyunca elde edilecek somut çıktılar arasında yerel eylem planları, politika önerileri ve genç kadınlar tarafından geliştirilen prototip çözümler bulunacak.

Forumlar ve paydaş toplantıları aracılığıyla temel engeller ve kolaylaştırıcı unsurlar haritalanacak. Atölye ve hackathonlar ise katılımcıların deneyimlerinden yola çıkarak uygulanabilir öneriler ve araçlar ortaya çıkaracak. Bu çıktılar, hem yerel düzeyde savunuculuk çabalarına hem de belediyelerde kapsayıcı politikaların geliştirilmesine doğrudan katkı sağlayacak, projenin etkisini ölçülebilir ve sürdürülebilir kılacak. Böylece özellikle genç kadınlar ve genç erkeklerin toplumsal, siyasal ve gündelik yaşamda karşılaştıkları eşitsizlikleri fark etmeleri, daha kapsayıcı, eşitlikçi ve güvenli kamusal alanlar oluşturma kapasitelerini geliştirmesi hedefleniyor.

Kentler, genç kadınlar için daha “eşit” olacak yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.