Yapay zekâ diyetleri, diyabetliler açısından güvenli mi?

Cenk Şefik — Tue, 07 Apr 2026 18:13:04 +0000

İstanbul Atlas Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölüm Başkanı Prof. Dr. M. Emel Alphan ve Beslenme ve Diyetetik Bölümü öğretim üyeleri tarafından yapılan bir çalışma, yapay zekâ uygulamaları tarafından diyabetliler için oluşturulan diyet listelerinin, Tip 2 diyabet için kılavuzlara dayalı referans diyetlerden sistematik sapmalar gösterdiğini ortaya koydu. Yapay zekâ uygulamalarının Tip 2 diyabetli bireyleri büyük ölçüde homojen bir grup olarak ele aldığını belirten Prof. Dr. M. Emel Alphan, yapay zekâ uygulamalarının önerdiği listelere göre proteinlerin fazla alınmasının nefropati oluşumuna neden olabileceği; karbonhidrat ve posanın düşük alınmasının da kan şekeri regülasyonunun sağlanmasında zorluk yaratma gibi risklere yol açabileceği uyarısında bulundu. Prof. Dr. M. Emel Alphan, cinsiyet, yaş, vücut ağırlığı ve eşlik eden hastalıklar gibi klinik faktörlerin bireysel enerji ve protein gereksinimlerini önemli ölçüde etkileyebileceğine dikkat çekti.
İstanbul Atlas Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölüm Başkanı Prof. Dr. M. Emel Alphan ve Beslenme ve Diyetetik Bölümü öğretim üyeleri tarafından yapılan bir çalışmada, yapay zekâ uygulamaları tarafından oluşturulan diyet listelerinin diyabetliler açısından güvenilirliği araştırıldı.
Diyabet dünya çapında hızla artıyor
Araştırmaya ilişkin değerlendirmede bulunan Prof. Dr. M. Emel Alphan, diyabetin dünya çapında yarım milyardan fazla insanı etkileyen kronik metabolik bir hastalık olduğunu belirterek “Diyabetin bu hızlı artışı, diyabete eşlik eden hastalıkların, diyabete bağlı ölümlerin ve sağlık harcamalarının artmasına da neden olur. Tip 2 diyabetin artışının nedenleri arasında dünyada genel olarak yaşlı nüfusun artışı, fiziksel hareketsizlik ve sedanter yaşam tarzları, Batı diyeti olarak adlandırılan enerjisi yoğun ve besin öğeleri açısından fakir diyet modellerinin benimsenmesi gelir” dedi.
Tıbbi beslenme tedavisi, Tip 2 diyabet yönetiminin temel taşı
Tıbbi beslenme tedavisinin, Tip 2 diyabetin yönetiminin temel taşı olduğunu söyleyen Prof. Dr. M. Emel Alphan, “Tıbbi beslenme tedavisi, kan şekeri kontrolünün sağlanmasında, kardiyometabolik risk faktörlerinin azaltılmasında ve yaşam kalitesinin iyileştirilmesinde kritik bir rol oynar. Tıbbi beslenme tedavisinin de Tip 2 diyabetli bireylere diyabet alanında uzmanlaşmış bir diyetisyen tarafından verilmesi gerekir. Oysaki son zamanlarda Tip 2 diyabetli bireylerin beslenme planlamaları (diyetler) için yapay zekâ uygulamalarının kullanımının arttığını görüyoruz” dedi.
Yapay zekanın önerdiği diyet planları ne kadar güvenli?
Bilgisayarı ve interneti olan herkesin yapay zekâ uygulamaları yolu ile beslenme planlarını oluşturmaya çalıştıklarını kaydeden Prof. Dr. M. Emel Alphan, fakat yapay zekâ uygulamaları tarafından oluşturulan diyet planlarının klinik güvenliği, nicel doğruluğu ve kılavuzlara uygunluğu konusunun oldukça belirsiz olduğunu söyledi.
6 ayrı yapay zekâ uygulamasının diyet planları ile karşılaştırıldı
Bu nedenlerle Atlas Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü öğretim üyeleri olarak bu çalışmayı gerçekleştirdiklerini kaydeden Prof. Dr. M. Emel Alphan, “Çalışmamızda Amerikan Diyabet Birliği, Avrupa Diyabet Birliği, Dünya Diyabet Birliği ve ulusal kılavuzlara uygun olarak bir diyabet diyetisyeni tarafından Tip 2 diyabetliler için tasarlanmış standart üç günlük 1800 kalorilik referans diyet planları, 6 ayrı yapay zekâ uygulamasının oluşturduğu diyet planları ile karşılaştırıldı” dedi.
Standart diyet planlarına göre sapmalar gözlendi
Prof. Dr. M. Emel Alphan, çalışmanın detaylarına ilişkin şunları söyledi:
“Yapay zekâ uygulamalarının diyet planları ile standart diyetin birbirleri ile uyumlu olup olmadığını belirlemek için bu diyet planlarının enerji, karbonhidrat, yağ ve posa değerleri istatistiksel olarak karşılaştırıldı. Kılavuzlara uyum ve klinik uygunluk, diyabet diyetisyenleri tarafından bağımsız olarak puanlandı. Yapay zekâ uygulamalarının hepsinin standart diyet planından sapmalar gösterdiği, toplam enerji, karbonhidrat ve posa miktarının daha düşük ve proteinin daha yüksek olduğu görüldü.
Karbonhidrat eksik, posa düşük hesaplandı
Referans diyete göre 6 yapay zekâ uygulaması, enerjiyi 200 ila 400 kalori düşük, bir yapay zekâ uygulaması ise yaklaşık 200 kalori fazla hesapladı. Karbonhidrat açısından bakıldığında ise yapay zekâ uygulamalarının hepsinin karbonhidratı 102 gram ila 75 gram eksik hesapladığı posanın da daha düşük miktarlarda hesaplandığı belirlendi. Protein açısından değerlendiğinde referans diyete göre ise 30 gram ila 10 gramlık yüksek değerler elde edildiği belirlendi.”
Hastanın bireysel özelliklerine dayalı uyarlamalar içermiyor
Bu çalışmanın, yapay zekâ uygulamalarının Tip 2 diyabet için kılavuzlara dayalı referans diyetlerden sistematik sapmalar gösteren diyet planları ürettiğini ortaya koyduğunu söyleyen Prof. Dr. M. Emel Alphan, “Çalışmamızda, yapay zekâ tarafından üretilen diyetlerin referans diyete göre özellikle enerji ve karbonhidrat miktarlarında düşük, proteinin ise bir miktar fazla olduğu tespit edilirken; hastaya bireysel özelliklere dayalı uyarlamaların içermediği belirlendi” dedi.
Önemli riskler oluşabilir
Prof. Dr. M. Emel Alphan, referans diyete göre belirlenen bu sapmalara bağlı olarak proteinlerin fazla alınmasının nefropati oluşumuna neden olabileceği gibi, karbonhidrat ve posanın düşük alınmasının da kan şekeri regülasyonunun sağlanmasında zorluk yaratabileceği uyarısında bulundu.
Yapay zekâ, destekleyici araçlar olarak kullanılabilir
Yapay zekâ uygulamalarının Tip 2 diyabetli bireyleri büyük ölçüde homojen bir grup olarak ele almış gibi göründüğünü, oysa cinsiyet, yaş, vücut ağırlığı ve eşlik eden hastalıklar gibi klinik faktörlerin bireysel enerji ve protein gereksinimlerini önemli ölçüde etkileyebileceğini belirten Prof. Dr. M. Emel Alphan, sözlerini şöyle tamamladı:
“Ayrıca standartlaştırılmış bir uyarı verildiğinde, yapay zekâ uygulamaları bireyselleştirmeyi desteklemek için ek bilgi talep etmedi ve kişiselleştirilmiş diyet önerileri sunmada başarısız oldu. Bu durumun bireyselleştirilmiş beslenme tedavisi ilkesiyle çeliştiği ve diyetisyen rehberliğinin Tip 2 diyabet yönetiminde esas olduğunu vurgulaması açısından çok önemlidir. Bununla birlikte, gelişen dijital ortamda, yapay zekâ uygulamalarının varlığının yadsınamayacağını ve diyabetin beslenme tedavisi kapsamında diyetisyenler tarafından destekleyici araçlar olarak kullanılabileceğini düşünüyoruz.”

Yapay zekâ diyetleri, diyabetliler açısından güvenli mi? yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

Abdi İbrahim ‘Bilimsel Gündem’ bülteninde bu ay: Bitterin Gücü: Diyabete Karşı Lezzetli Koruma

Cenk Şefik — Fri, 16 Jan 2026 10:21:08 +0000

Abdi İbrahim Medikal Direktörlüğü tarafından hazırlanan “Bilimsel Gündem” bültenlerinin yeni sayısında, bitterin gücünden tip 2 diyabetin sirkadiyen yüzüne kadar pek çok güncel bilimsel çalışma değerlendiriliyor.

TÜRKİYE’NİN iyileştiren gücü Abdi İbrahim’in Medikal Direktörlüğü tarafından hazırlanan ve ayda bir yayınlanan, “Bilimsel Gündem” bültenlerinin yeni sayısında tıpta popüler bilim alanında öne çıkan çalışmalar değerlendiriliyor. Gece saatlerinde ışığa maruz kalma ile sirkadiyen ritim (uyku-uyanıklık döngüsü) bozukluklarının Tip 2 diyabet gelişme riski üzerindeki etkisini inceleyen kapsamlı bir çalışmada, 85 bin kişi sekiz yıl boyunca takip edildi. Katılımcıların bileklerine takılan ışık sensörleriyle yapılan ölçümler, gündüz yeterince açık havaya çıkmayan ve fiziksel olarak daha az aktif bireylerde sirkadiyen ritmin zayıfladığını ortaya koydu. Araştırma sonuçları, bu durumun Tip 2 diyabet gelişme riskini artırdığını gösterdi. Ayrıca gece uyku saatlerinin erkene ya da geçe kaymasının da diyabet riskini yükselttiği belirlendi. Çalışmada, gece saatlerinde maruz kalınan ışık düzeyi arttıkça Tip 2 diyabet riskinin 1,6 kata kadar yükseldiği saptandı. Bulgular, gece ışık maruziyeti ve buna bağlı sirkadiyen ritim ile metabolik bozuklukların Tip 2 diyabet gelişiminde önemli rol oynayabileceğini ortaya koyuyor.

Bitterin Gücü: Diyabete Karşı Lezzetli Koruma

Flavonoidler açısından zengin olan bitter çikolatanın Tip 2 diyabet riskini azaltabileceğini ortaya koyan bir çalışmada, 111 bin kişinin verileri incelendi. Haftada en az beş porsiyon bitter çikolata tüketen bireylerde Tip 2 diyabet riskinin yüzde 21 daha düşük olduğu belirlendi. Haftada bir porsiyon bitter çikolata tüketiminin ise diyabet riskini yüzde 3 azalttığı saptandı. Sütlü çikolata tüketimi ile diyabet riski arasında anlamlı bir ilişki bulunmazken, bitter çikolatanın kilo artışıyla bağlantılı olmadığı görüldü.

Tuvalette Akıllı Telefon Kullanımı Hemoroid Riskini Artırıyor mu?

Yapılan bir çalışmada, tuvalette akıllı telefon kullanımının hemoroid gelişme riskiyle ilişkisi incelendi. Kolonoskopi taraması yapılan 125 yetişkinin verilerinin analiz edildiği çalışmada, katılımcıların yüzde 66’sının tuvalette akıllı telefon kullandığı belirlendi. Akıllı telefon kullanan bireylerin tuvalette daha uzun süre kaldığı ve hemoroid riskinin kullanmayanlara göre yüzde 46 daha yüksek olduğu saptandı. Ayrıca bu grubun fiziksel aktivite düzeylerinin daha düşük olduğu görüldü. Bulgular, tuvalet sırasında akıllı telefon kullanımının sınırlandırılması gerektiğine işaret ediyor.

Podcast olarak Spotify ve YouTube platformlarındaa

Tıbbın popüler alanındaki tüm yeni gelişmelerin, sade, kolay anlaşılır ve bilgilendirici bir yapıda kamuoyu ile paylaşıldığı bültenler, 38 bin KVKK onaylı kişiye e-posta yoluyla iletiliyor. Tıp alanındaki gelişmelerin yanı sıra Türk ve yabancı bilim insanları hakkında da bilgi paylaşımı yapılan referans kaynak niteliğindeki bültenler, Abdi İbrahim web sitesinde yayınlanıyor. Bunun yanı sıra her yeni sayısı podcast formatında Spotify’a yükleniyor ve sonrasında bu podcastler YouTube üzerinden de paylaşılıyor.

Abdi İbrahim ‘Bilimsel Gündem’ bülteninde bu ay: Bitterin Gücü: Diyabete Karşı Lezzetli Koruma yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

Tip 2 Diyabet | En Gazete

Yapay zekâ diyetleri, diyabetliler açısından güvenli mi?

Abdi İbrahim ‘Bilimsel Gündem’ bülteninde bu ay: Bitterin Gücü: Diyabete Karşı Lezzetli Koruma