Suna ve İnan Kıraç Vakfı İstanbul Araştırmaları Enstitüsü’nün 2008 yılından bu yana sürdürdüğü ve çevrimiçi gerçekleşen “Arka Oda Toplantıları” serisi, bu kez yüz yüze bir etkinlikle devam ediyor. Maceraperest Bir Mimarın Fotoğrafhanesi Arif Hikmet Koyunoğlu 1893–1982  sergisi kapsamında, İstanbul Araştırmaları Enstitüsü sergi salonunda 18 Aralık Perşembe, saat 18.30’da düzenlenecek “Göz Terbiyesi: Arif Hikmet’in Objektifinden Mimarlık Pratiğine” başlıklı etkinlikte, mimarlık tarihinin önemli isimlerinden Arif Hikmet Koyunoğlu’nun arşivi üzerinden Koyunoğlu’nun Osmanlı mimarlık mirasını belgeleme pratiği ile kendi mimari üretimi arasındaki ilişki, dönemin mimarlık eğitimi ve Birinci Ulusal Mimarlık Akımı bağlamında ele alınacak.

Bir mimarın göz terbiyesi

Arif Hikmet Koyunoğlu (1893–1982), erken Cumhuriyet döneminde hem mimarlık pratiği hem de fotoğraf aracılığıyla mimarlık mirasının belgelenmesi açısından özgün bir konuma sahip. Ankara, İstanbul, Bursa, Nevşehir ve Kırşehir başta olmak üzere birçok farklı kentte çektiği fotoğraflardan oluşan arşivi, Osmanlı mimarisinin belgelenmesi açısından bugün benzersiz bir kaynak niteliği taşırken; tasarladığı kamu yapıları, tarihsel formlarla kurduğu özgün ilişkiyi ortaya koyuyor.

Etkinlikte, Koyunoğlu’nun fotoğraflarından hareketle onun Osmanlı mimarisine bakışını, seçtiği yapıları ve belgeleme pratiğinin mimarlık formasyonuyla ilişkisini Suna ve İnan Kıraç Vakfı İstanbul Araştırmaları Enstitüsü Bilim Kurulu Başkanı M. Baha Tanman ele alacak. İstanbul Üniversitesi Sanat Tarihi Bölümü’nden akademisyen Müjde Dila Gümüş ise Koyunoğlu’nun mimari projelerine odaklanarak, Birinci Ulusal Mimarlık Akımı’yla kurduğu ilişkiyi ve bu akımın kalıplarına tam olarak uymayan özgün yaklaşımını tartışacak. 

İki konuşmacı, Koyunoğlu’nun belgeleyici gözü ile mimari üretimi arasındaki gerilimi ve bu iki pratiğin birbirini nasıl beslediğini birlikte değerlendirecek. Böylece Tanman’ın mimarlık tarihi perspektifi ile Gümüş’ün mimari üretim odaklı yaklaşımı, Maceraperest Bir Mimarın Fotoğrafhanesi sergisinin farklı katmanlarını görünür kılacak.

İstanbul Araştırmaları Enstitüsü sergi salonunda gerçekleşecek etkinliğe katılım ücretsizdir, rezervasyon alınmamaktadır. Konuşma, sonrasında İstanbul Araştırmaları Enstitüsü’nün YouTube kanalında yayınlanacaktır.

İstanbul Araştırmaları Enstitüsü’nün Arka Oda Toplantıları Devam Ediyor yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

Sanatçıya dair en kapsamlı kaynak

Moni, sanatçının resimden duvar resmine, enstalasyondan performans ve happening’e çeşitlenen üretimini sanat tarihi bağlamına yerleştiriyor. Yayın projesini yürüten Sezin Romi’nin (Salt) belirttiği üzere, “2019’dan bu yana yürütülen araştırmayı yeni okuma ve yorumlamalarla zenginleştirme, performans sanatının tarihi ve farklı disiplinlerle ilişkisi üzerine çalışan araştırmacılar için de bir referans olma amacını taşıyor.”

Ali Cindoruk (KHORA) tarafından tasarlanan yayın, Moni’nin pratiği üzerinden Türkiye’de performans sanatının gelişimine dair ipuçları içeriyor ve özellikle genç sanatçılara nasıl alan açtığını vurguluyor. Aslıhan Demirtaş, Bora Gürdaş, Catherine Spencer, Sevi Bayraktar ve Suzana Marjanić’in yazılarını bir araya getiren yayında, Moni’nin Ankara’dan New York’a uzanan pratiği, bir dizi manifesto eşliğinde ürettiği işler üzerinden irdeleniyor. 

Performans sanatı tarihinden karşılaştırmalı okumalar

Bora Gürdaş, Moni’nin Türkiye sanat tarihindeki az bilinen konumunu çok yönlü ve derinlikli bir şekilde irdelerken Aslıhan Demirtaş, sanatçının Ankara’daki kamusal alanlarda icra ettiği işlerin başkentin dönüşümüyle kurduğu ilişkiyi ele alıyor. Catherine Spencer, Moni’nin buluntu nesnelere dayalı üretimlerini Allan Kaprow ve Carolee Schneemann’ın üretimleriyle karşılaştırmalı olarak inceliyor. Sevi Bayraktar, sanatçının pratiğini Türkiye’de sanat ve siyaset bağlamında değerlendirirken performans ve happening tarihine bakıyor. Suzana Marjanić ise Moni’nin işleriyle 1980’li ve 1990’lı yıllarda Hırvatistan’da yapılan performansların benzerliklerini işliyor; Group of Six Artists’in sokaktaki sergi eylemleriyle, Tomislav Gotovac’ın performanslarıyla kesişimlerini tartışıyor.

Moni tarafından yazımına 1989’da başlanan ve madde madde güncellemelerle 2025’e ulaşan bir biyografinin de sunulduğu yayında, inceleme yazılarına Sezin Romi’nin sanatçıyla yaptığı “Moni’nin Hikâyesi” başlıklı söyleşi eşlik ediyor.

“Atık objeler, kıyıdaki düşünceler, kitapta kalan kavramlar”

Moni Salim Özgilik, 1985’te Hacettepe Üniversitesi’ndeki jeoloji mühendisliği eğitimini yarıda bırakıp aynı üniversitenin Güzel Sanatlar Fakültesi’nde resim okumaya başladı. Ailesinden gelen ve “güçlü, kuvvetli, neşeli, benzersiz” anlamlarını taşıyan Moni mahlasını benimsedi. Kendi deyişiyle “atık objeler, kıyıdaki düşünceler, kitapta kalan kavramlar”dan yola çıkarak duvar resimleri, enstalasyon ve aksiyonlar ile performans ve happening’ler yaptı. Öğrenciliği döneminde üretimlerinin merkezinde bulunan Beytepe Kampüsü’nde sorgulayan, sorgulatan ve gündelik akışa müdahale eden işleriyle dikkati çekti. 

Kampüsün ardından başkentin kamuya açık alanlarında izleyicileri birer katılımcıya dönüştüren performans ve happening’leriyle adını duyurdu. Kalabalık bir alt geçitten dümdüz bir çatıya, alelade bir ağaçtan bir galeri duvarına, bütün sergilemelerinde buluntu malzemelerle yeni ve özgün bir ifade alanı inşa etmeye girişti. Uluslararası yayınları, sergileri, bienalleri kendi imkânlarıyla takip etti. Allan Kaprow, John Cage, Joseph Beuys, Christo ve Jeanne-Claude’dan etkilendi. Töbank Sanat Galerisi (Ankara ve İstanbul) gibi, davet edildiği sergi mekânlarını sokağa çevirmeye niyetliydi. Ne var ki “zamanının ötesinde” nitelenen işleri sonucu yine kendi deyişiyle “egemenlerle başı belaya girdi.” 

Kitaplardan sokaklara: Moni New York’ta

Moni 1992’de, “cebindeki 500 Amerikan doları, üç kuruşluk İngilizcesi ve kabına sığamayan sanatçı ezberiyle New York mega kentinin ortasına indi.” The City College of New York’ta sanat tarihi ve müzecilik alanında yüksek lisans eğitimi aldı. Bu yıllarda şarküteride de çalıştı, tezgâhtarlıkla da geçimini sağladı.

Studio 225 ve Wisteria Art Space gibi mekânlarda sergileri düzenlenen sanatçı, East Village’da hareket odaklı Earthdance grubuna katılarak performanslarda yer aldı. 1994-1995 yıllarında sadece üç sayı çıkarılabilmiş Yenirakı adlı Türkçe bir fanzinin kurucularından oldu. Domus, Milliyet Sanat ve Hürriyet Gösteri dergilerine yazılarıyla katkıda bulundu. New York dönemini takiben Türkiye’deki sanat ortamıyla bağları zayıflayan Moni, 2000’lerden itibaren pratiğinden uzaklaştı. 

Sanat pratiğinde yeni dönem

Salt’ın Sahnede 90’lar sergisinde (Salt Beyoğlu, 2022-2023 ve Kunstverein in Hamburg, 2024) seçili işleriyle yer alan Moni, hâlen Kaş ve Los Angeles’ta yaşıyor. Son iki yıldır yeniden üretmeye, resimler yapmaya başlayan sanatçı, “atölyede daha fazla zaman harcamaya; her yerden malzemeler almaya, toplamaya ve biriktirmeye” devam ediyor.  

“Heyecan dolu ve cesaret ürünü olarak nitelenen işlerimin gün yüzüne çıkması birçok insanı şaşırtıyor… Hâlâ hayatta olduğuma şaşıranlar, sanata yapmış olduğum katkı için beni tebrik edenler var. Bütün bunlar beni motive ediyor ve gelecek için daha fazlasını yapmaya teşvik ediyor.” —Moni Salim Özgilik 

Yayın kapsamında 22 Ekim Çarşamba günü saat 19.00’da Salt Galata’da bir söyleşi gerçekleştirilecek. Küratör, yazar ve eğitmen Vasıf Kortun‘un Moni Salim Özgilik ile bir araya geleceği etkinlikte, sanatçının Ankara’daki öğrencilik yıllarından günümüze uzanan pratiği ele alınacak. Ayrıntılı bilgi için: saltonline.org.

Salt, performans sanatçısı Moni’nin 40 yıl öncesine uzanan pratiğini kitaplaştırdı. yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

Gıda Mühendisliği Bölüm Başkanı Prof. Dr. Nurcan Koca, “Ülkemizde Gıda Mühendisliği eğitimi veren ilk bölüm olmanın gururunu taşıyoruz. 2025 yılının bizim için ayrı bir önemi var. Çünkü gıda mühendisliği eğitimine başlamamızın 50. yılı. Sahip olduğumuz 50 yıllık akademik miras, kurumsal kültür ve sürekli gelişim anlayışı ile geçmişten aldığı güçle geleceğe yön veriyor ve etik değerlere bağlı, bilimsel yetkinliği yüksek ve çözüm odaklı gıda mühendisleri yetiştiriyoruz. Mühendislik Eğitim Programları Akreditasyon Kurumu (MÜDEK) tarafından verilen ‘EUR-ACE’ etiketi ile eğitim kalitemiz Avrupa standartlarında tescillenmiştir. Eğitim programımızda, teorik altyapı uygulama ile destekleniyor, laboratuvarlarımız, pilot tesislerimiz ve araştırma projelerimiz ile öğrencilerimize geniş bir pratik deneyim alanı sunuluyor.  Nitelikli gıda mühendisleri yetiştirmek amacıyla yürüttüğümüz sosyal sorumluluk projeleri ile bilimsel projelerde kaliteyi ön planda tutuyoruz. Öğrencilerimizi; gıdaların işlenmesi ve korunmasında farklı teknolojileri uygulayan, gıda güvenirliliğinin sağlanmasında etkin rol alan, bilimsel gelişmeleri takip eden ve bunlara katkı sunan, etik değerlere sahip bireyler olarak mezun ediyoruz.” dedi.

         “Yüzde 100 İngilizce eğitim veriyoruz”

         Prof. Dr. Koca, bölümde yüzde 100 İngilizce eğitim verildiğini belirterek, “Gıda Teknolojisi ve Gıda Bilimleri Anabilim Dallarımızda güçlü eğitim kadromuz ile öğrencilerimize zengin bir akademik ortam sunuyoruz. Çift anadal ve yandal imkânları sayesinde farklı mühendislik disiplinlerinden faydalanabiliyorlar. Ayrıca Erasmus+ Programı kapsamında her yıl çok sayıda öğrencimiz Avrupa üniversitelerinde eğitim alıyor. Bölümümüz, dünya üniversite sıralamalarında ilk 500 arasında, Türkiye’de ise ilk beş içinde yer alıyor. TÜBİTAK başta olmak üzere, ulusal ve uluslararası birçok kuruluş tarafından desteklenen çok sayıda bilimsel proje yürütüyoruz.” diye konuştu.

         Gelişmiş laboratuvar altyapısı

         Bölüm bünyesinde çok sayıda laboratuvar ve pilot tesis bulunduğunu aktaran Prof. Dr. Koca, “ Mikrobiyoloji, Gıda Kimyası, Enstrümantal Analiz, Mikotoksin, Beslenme, Süt Teknolojisi, Meyve-Sebze Teknolojisi, Yağ Teknolojisi, Et Teknolojisi, Hububat Teknolojisi, Biyoteknoloji, Temel İşlemler, Ambalaj, Isısal Özellikler ve Elektriksel İşlemler laboratuvarlarının yanı sıra bilgisayar uygulamalarına yönelik iki laboratuvarımız mevcuttur. Ayrıca, İzmir Kalkınma Ajansı desteğiyle kurulan Moleküler Biyoloji Laboratuvarımızda genetik analizler gerçekleştirilmektedir. Araştırma ve uygulamaya yönelik; Meyve Sebze İşleme, Süt İşleme, Et İşleme, Ekmekçilik, Temel İşlemler, Biyoteknoloji, Hububat gibi  pilot tesislerimizde  öğrencilerimiz teorik bilgilerini  uygulamaya aktarma imkanı bulmaktadır.” dedi.

         “Öğrencilerimizi sektörle buluşturuyoruz”

         Öğrencilerin sektöre hazırlıklı mezun olmaları için uygulamalı eğitimlerin önemine değinen Prof. Dr. Koca, “Gıda sanayisi ile yürüttüğümüz iş birlikleri kapsamında öğrencilerimize yönelik seminerler, ‘Kariyer ve Sanayi Günleri’ ile ‘Mezunlar Günü’ gibi etkinlikler düzenliyoruz. Öğrencilerimiz, sektörün önde gelen firmalarının insan kaynakları uzmanları ve gıda mühendisleri ile aldıkları farklı dersler kapsamında bir araya gelme imkânı buluyor.  Böylece öğrencilerimiz hem sektör temsilcileriyle buluşuyor hem de iş dünyasına dair farkındalık kazanıyor” dedi.

         Bölüm olarak yürütülen çalışmalara da değinen Prof. Dr. Koca, “Alanında uzman öğretim elemanlarımız, gerek ulusal ve uluslararası akademik çalışmaları gerekse sanayi işbirlikleriyle gıda mühendisliği disiplinine önemli katkılar veriyor. Gıda proses optimizasyonu, sistem tasarımı, gıda üretim teknolojileri, ısıl ve ısıl olmayan gıda işleme teknikleri, gıda üretiminde yenilikçi yaklaşımlar, sürdürülebilir gıda işleme, gıda kalite ve güvenirliği, yeni ürün geliştirme, fonksiyonel gıdalar, çeşitli gıda atıklarının değerlendirilmesi, gıda ve sağlık ilişkisi, gıda sindirim simülasyonu, optimum beslenme yaklaşımı, ürün kusurları ve çözüm yolları, taklit ve tağşiş, kemometrik ve biyoinformatik çalışmalar, biyoteknolojik ve genetik çalışmalar, gıda ambalajlama sistemleri, raf ömrü gibi daha birçok konuda ulusal ve uluslararası projeler yürütüyoruz. Ayrıca, sanayiye yönelik danışmanlık ve eğitim hizmetleri de sunuyoruz” diye konuştu.

Eğitimde teori ve pratiği buluşturan yaklaşımıyla gıda sektörüne yön veren nitelikli mühendisler yetiştiriyor yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.