Her 10 Diyaliz Hastasından 1’i Otozomal Dominant Polikistik Böbrek Hastalığı Nedeniyle Böbrek Yetmezliği Yaşıyor

Otozomal Dominant Polikistik Böbrek Hastalığı; böbreklerde çok sayıda kistin ilerleyici biçimde büyümesiyle seyreden, zamanla böbrek yetmezliğine yol açabilen ve toplumda en sık görülen kalıtsal hastalıklardan biridir. Prof. Dr. Karakan hastalık ve tedavi ile ilgili şunların altını çizdi: “Otozomal dominant polikistik böbrek hastalığının günümüzde artık tedavisi mümkün. Uygun evrede tanı alan hastaların ilaç tedavisi ile hastalık sürecini yavaşlatabiliyoruz. Buna rağmen bilgi eksikliği ile diyaliz tedavisi alan her 10 hastadan biri bu hastalık nedeniyle böbrek yetmezliği tanısı almakta.”

Hastalığın otozomal dominant kalıtım göstermesi nedeniyle, hastalığı taşıyan bir ebeveynin çocuğuna hastalığı aktarma riski yüzde 50’dir. Prof. Dr. Karakan, bu bilginin özellikle anneler üzerinde ciddi bir psikolojik yük oluşturduğunu belirterek şunları söyledi: “Kadınlar bir yandan kendi sağlık süreçlerini; hipertansiyon, kronik ağrı ve böbrek fonksiyon kaybı gibi sorunları yönetmeye çalışırken, diğer yandan çocuklarına hastalığı aktarma ihtimaliyle yüzleşiyor. Araştırmalar, hastaların yüzde 62’sinin bu nedenle yoğun bir suçluluk duygusu yaşadığını gösteriyor. Bu suçluluk duygusu, bazı kadınların anne olma kararını dahi yeniden gözden geçirmesine yol açabiliyor.”

Genetik Hastalıklarda Toplumsal Baskı Özellikle Kadınlara Yöneliyor 

Genetik hastalıklar hem anneden hem babadan aktarılabilmesine rağmen, toplumsal baskının çoğu zaman kadına yöneldiğini ifade eden Prof. Dr. Karakan, kadınların evlilik ve annelik kararları üzerinden sorgulanabildiğini belirtti.

Genetik hastalığı olan bir çocuğun bakım sorumluluğunu üstlenen kadınların iş yaşamından uzaklaşabildiğini, sosyal olarak yalnızlaşabildiğini ve tükenmişlik yaşayabildiğini söyleyen Karakan, kronik hastalıkla yaşamanın depresyon ve anksiyete riskini de artırdığına dikkat çekti: “Kadınlar çoğu zaman hem kendi hastalıklarıyla hem de ailelerinin kaygısıyla aynı anda mücadele ediyor” dedi.

 Çözüm: Multidisipliner Destek ve Toplumsal Farkındalık

Prof. Dr. Şebnem Karakan, bu yükün hafifletilebilmesi için şu adımların atılması gerektiğini vurguladı:

• Genetik danışmanlık hizmetlerinin yaygınlaştırılması
• Gebelik öncesi ve sonrası multidisipliner destek sağlanması
• Psikososyal destek mekanizmalarının standart hale getirilmesi
• Eşlerin ve aile bireylerinin sürece aktif katılımının teşvik edilmesi
• Toplumsal farkındalık kampanyaları ile doğru bilginin yaygınlaştırılması

Prof. Dr. Karakan sözlerine şöyle devam etti: “Otozomal Dominant Polikistik Böbrek Hastalığı yalnızca böbrekleri etkileyen bir hastalık değildir. Kadının bedenini, ruhunu, annelik kimliğini ve sosyal yaşamını da etkileyen çok boyutlu bir durumdur” diyen Karakan, sözlerini şu çağrıyla tamamladı: “Genetik hastalıklar biyolojik bir gerçektir; ancak kadınlara yüklenen sosyal ve psikolojik baskı değiştirilebilir bir toplumsal tutumdur. Kadını suçlayan değil destekleyen, yalnız bırakan değil güçlendiren, korku üreten değil bilgi sunan bir yaklaşımı benimsemek zorundayız. Kadınların güçlü varlığını yalnızca 8 Mart’ta değil, yılın her günü desteklemek hepimizin sorumluluğudur.”

Polikistik Böbrek Hastalığında Kadın Olmak: Görünmeyen Yükler, Sessiz Mücadeleler yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

Üreme çağındaki kadınların %15-20’sinde görülüyor

Polikistik over sendromu görülme sıklığı, dünya genelinde kullanılan tanı kriterlerine göre değişmekle birlikte %5 ila 15 oranında değişmektedir. Türkiye’de üreme çağındaki kadınlarda en az %15-20’si bu rahatsızlığı yaşamaktadır. Belirgin bir risk faktörü olmamakla birlikte, temel olarak genetik faktörlerin hazırladığı zeminde, çevresel faktörler, karbonhidrat ağırlıklı beslenme gibi durumlar etkili olabilmektedir. 

Hormonal değişiklikler ve adetler düzensizliklerini hafife almayın

Polikistik over sendromunun bazı önemli belirtileri şöyle sıralanmaktadır. 

• Hormonal değişiklikler
• Yumurtlama sorununa bağlı olarak gelişen adet düzensizlikleri
• Yumurtlama olmaması nedeniyle hamile kalamama
• Aşırı tüylenme
• Ciltte sivilcelenme ve yağlanma
• Kiloda artış

Kalp hastalığı ve diyabet riskini artırıyor

Hastalıkta belirtiler direkt olarak üreme sağlığını etkilemekte, yumurtlama sorunuyla gebelik oluşması zorlaşmaktadır. Bu belirtileri yaşayan kadınların mutlaka bir uzmana başvurması gerekmektedir. Kişiye özel tedaviler bu noktada önemli rol oynamaktadır. PCOS, genel sağlığı da dolaylı olarak etkilemektedir. Kalp sağlığını, şeker metabolizmasını ve lipit metabolizmasını ciddi şekilde olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle yaşam tarzı değişiklikleri, düzenli egzersiz ve dengeli beslenme çok önemlidir. 

Tanıda adet döngüsü ve hormon düzeyleri etkili oluyor

Polikistik over sendromun tanısında, hastanın hikayesi ve adet döngüsü önemlidir. Yapılan ultrasondaki yumurtaların morfolojik görünümü ve bazı kan testlerine bakılır. İlerleyen teknoloji ve yeni tanı kriterleri ile kişiye özel gerekli testlerin yapılması tavsiye edilmektedir. Bunlar için de yumurtalıkları, salgıladığı FSH ve LH hormon oranları, insülin direnci, tiroid fonksiyonları ve prolaktin hormonunun dengesi önem taşımaktadır. Kişinin şikayetlerine göre total testosteron düzeyi ve böbrek üstü bezlerinden salgılanan androjen hormonların analizi de gerekli olabilir.

Gebelik isteği var ise yumurtlama, aşılama ya da tüp bebek tedavileri yapılabilir 

Polikistik over sendromunda tedavi yöntemleri hastanın eğer bir gebelik isteği yok ise adetlerinin rahim sağlığını koruyacak şekilde düzenlenmesi esasına dayanır. Bunun için her hastaya klasik tek tip doğum kontrol hapı gibi tedaviler uygulanması doğru değildir. Kişiye göre tedavi şekillendirilmelidir. Eğer bebek isteği var ise buna yönelik olarak baba adayının da özellikleri göz önünde bulundurularak, yumurtlama tedavisine başlanır. Olumlu sonuç alınamıyorsa adım adım aşılama en son aşamada tüp bebek tedavisi gündeme gelir. Bununla birlikte, yaşam tarzı değişiklikleri, beslenme alışkanlıkları ve kilo verme gibi faktörler de tedavinin olumlu sonuçlanmasında etkili olmaktadır. Polikistik over sendromlu kadınlarda gebelik şansı hastanın yaşına, altta yatan diğer faktörlere ve baba adayının sperm parametresine göre de değişmektedir.

Polikistik Over Sendromu’na (PKOS) İşaret Eden 6 Belirti yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

ODPBH hastalarının %18’i hastalığın kalıtsal olduğunu bilmiyor!
 Araştırmaya katılanların %82’si hastalığın genetik bir bozukluk olduğunu bildiğini ifade etti. Oysa ODPBH, dünyada en yaygın görülen kalıtsal böbrek hastalıklarından biri olarak biliniyor. Ülkemizde yapılan araştırmalara göre diyaliz tedavisi gören ya da böbrek nakli yapılan hastalarda böbrek hastalığının dördüncü sıradaki nedeni olarak saptanmıştır. Hastalık farkındalığı arttıkça, hastaların erken tanı, etkin takip ve uygun tedavi seçeneklerine ulaşması kolaylaşıyor.

Farkındalık yaşla birlikte azalıyor
Farkındalık puanları yaş gruplarına göre değerlendirildiğinde, yaş ilerledikçe hastalık bilgisi anlamlı biçimde azalıyor. Özellikle 65 yaş üstü bireylerde farkındalık düzeyinin belirgin şekilde düştüğü gözlemlendi.

Bölgeler arasında fark var
Bölgesel farkındalık düzeyleri incelendiğinde, İç Anadolu Bölgesi’ndeki hastaların hastalık bilgisi, Akdeniz Bölgesi’ndekilere kıyasla daha yüksek çıktı. Bu farkın, bazı merkezlerde düzenli olarak yapılan hasta eğitim toplantılarından kaynaklandığı düşünülüyor.

Semptom yaşayanlarda farkındalık daha yüksek
Bel ağrısı, idrar yolu taşı ve hematüri (idrarda kan saptanması) gibi belirti gösteren bireylerin farkındalık düzeylerinin, semptom göstermeyenlere kıyasla daha yüksek olduğu tespit edildi. Bu bulgu, hastalıkla yaşam kalitesi etkilenen bireylerin daha sık sağlık danışmanlığı aldığına işaret ediyor.

Aile taraması hayat kurtarabilir
Çalışmada dikkat çeken bir başka bulgu ise, ailesinde hastalık öyküsü bulunan bireylerin yalnızca %67’sinin aile bireylerini taramaya yönlendirdiği. Ancak bu kişilerin aile üyelerinde %70 oranında hastalık tespit edildi. Bu oran, aile taramasının ne kadar hayati olduğunu bir kez daha ortaya koyuyor.

Tedaviye erken erişim için farkındalık şart
Günümüzde ODPBH’nın seyrini yavaşlatabilen, dolayısıyla diyaliz tedavisi ihtiyacını 8-10 yıl kadar geciktiren özel tedaviler mevcuttur. Ancak hastaların bu tedavilere ulaşabilmesi için hastalık hakkında bilinçli olması ve doğru zamanda doğru sağlık hizmetine başvurması gerekmektedir. Ailenizde benzer semptomlar varsa tarama için bir nefroloji hekimine başvurabilirsiniz.

Doç. Dr. Necmi Eren: “Türkiye’de her beş hastadan biri, polikistik böbrek hastalığının genetik olduğunu bilmiyor” yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

GENETİK kaynaklı böbrek hastalığı olan polikistik böbrek hastalığının seyri çoğu zaman sessiz olsa da karın ve yan ağrısı, yüksek tansiyon, kanlı idrar, sık idrara çıkma, idrar yolu enfeksiyonları ve karında dolgunluk hissi gibi belirtilerle kendini gösterebiliyor. Bazı bireylerde halsizlik, baş ağrısı ve böbrek taşı oluşumu da görülebiliyor ve ilerlemiş vakalarda diyaliz ya da böbrek nakli gibi yaşamı sürdürücü tedavi seçeneklerine başvurulması gerekiyor.

Diyalize giden yolu yavaşlatmak hayati önem taşıyor

Hastalığın en büyük riski, böbrek fonksiyonlarının kaybı ve buna bağlı olarak diyalize duyulan ihtiyaçtır. Ancak diyaliz tedavisi her ne kadar yaşamı sürdürse de oldukça zorlayıcı. Hastaların haftada birkaç gün hastaneye veya diyaliz merkezine gitmesini gerektirir, her seans saatlerce sürer ve günlük yaşamı önemli ölçüde kısıtlıyor. Ayrıca enfeksiyon riski, damar yolu problemleri, tansiyon düzensizlikleri, kas krampları ve beslenme sorunları gibi çeşitli komplikasyonlar da yaygın şekilde görülüyor. Bu nedenle diyalizi mümkün olduğunca geciktirmek hem fiziksel hem de psikolojik açıdan hastalar için önemli bir kazanç.

Hastalığın seyrini genetik yapı belirliyor

Polikistik böbrek hastalığı çoğunlukla otozomal dominant kalıtımla nesilden nesile geçiyor. Hasta bir ebeveynin çocuğuna hastalığı aktarma olasılığı %50. Bu nedenle ailesinde PBH öyküsü bulunan bireylerin erken yaşlardan itibaren düzenli doktor kontrolü yaptırması büyük önem taşıyor. Hastalığın seyrini belirleyen temel faktörlerden biri de genetik mutasyonlar. PBH genellikle PKD1 ya da PKD2 genlerindeki mutasyonlarla ilişkili. PKD1 mutasyonu taşıyan bireylerde hastalık daha erken yaşta ortaya çıkıp ve daha hızlı ilerlerken, PKD2 mutasyonu olanlarda süreç genellikle daha yavaş seyrediyor. Genetik testler sayesinde mutasyon tipi belirlenerek kişiye özel tedavi planları oluşturulabilir.

Yeni tedavi seçenekleriyle yaşam kalitesinde artış mümkün

Tıp dünyasındaki ilerlemeler sayesinde PBH ile yaşamak artık daha yönetilebilir hale geliyor. Gelişen görüntüleme teknolojileri, genetik analiz olanakları ve yeni ilaçlar sayesinde hastalığın ilerlemesi yavaşlatılabiliyor. Özellikle bazı ilaçlarla diyaliz ya da böbrek nakli ihtiyacı ortalama 7 yıl ertelenebiliyor. Bu gelişme hem hastaların umutlarını artırıyor hem de yaşam kalitelerini önemli ölçüde iyileştiriyor.

PBH yalnızca fiziksel olarak değil, psikolojik yönden de yıpratıcı bir hastalık. Hastalar ve yakınları, sürecin belirsizliğiyle başa çıkarken duygusal destek ihtiyacı duyabiliyor. Bu nedenle hastalığın yönetiminde tıbbi tedavilerin yanı sıra psikososyal desteklerin de yer aldığı bütüncül bir yaklaşım tercih edilmeli.

Polikistik böbrek hastalığında geleceği değiştirmek mümkün yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

Kronik, ilerleyici ve kalıtsal bir hastalık olan polikistik böbrek hastalığı böbrekler ve özellikle karaciğer olmak üzere diğer organlarda kist denilen sıvı dolu keselerin çoğalıp büyüdüğü karmaşık bir hastalıktır. Böbrekte oluşan kistler, böbreğin normal dokusunun yerini alır, böbreklerin büyümesine neden olur, böbrek fonksiyonunun azalmasına ve böbrek yetersizliğine yol açar. Polikistik böbrek hastalığı olan kişilerde böbrek kistlerine ek olarak karaciğer kistleri ve damar hastalıkları da görülebilmektedir.

Bazı hastalarda şikâyet olmadan gelişebilir

Polikistik böbrek hastalığının en sık rastlanan başlangıç semptomları ise ağrı, idrar yolu infeksiyonu bulguları, makroskopik hematüri (idrarda kan) atakları veya tesadüfen saptanan hipertansiyondur. Ağrı ve hematüri en sık görülen klinik bulgulardır. Aşırı sayıdaki kistler nedeniyle böbrek boyutları büyümüş olan hastalarda ağrı daha sık görülür. 

Otozomal dominant polikistik böbrek hastalığı, son dönem böbrek yetersizliği olgularının %8 – 10’undan sorumludur. Buna bağlı olarak, önemli bir morbidite ve mortalite nedenidir. Bazı hastalarda ise bulgu ve şikâyetler görülmeyebilir. 

Böbrek fonksiyonundaki düşüş geri dönüşü olmayan böbrek hasarının habercisidir. Bu hastalarda, özellikle PKD1 mutasyonu olanlarda, böbrek yetersizligi gelişebilmektedir ve ileri evre kronik böbrek hastalığının ortalama başlangıç yaşı 50’dir, son dönem böbrek yetersizliği ortalama 53 yaşında meydana gelir ve yaşam süresi daha kısadır.

Böbrek naklinin sebepleri arasında 4’üncü sırada geliyor

Türkiye Nefroloji Derneği verilerine göre 2022 yılında 3621 böbrek nakli yapılmıştır ve nakil sebepleri arasında dördüncü sırada polikistik böbrek hastalığı yer almaktadır. 

Ülkemizde akrabalardan böbrek nakli vakaların yaklaşık %60’nı oluşturmaktadır ve kalıtsal bir hastalık olan PBH’de bu durum nakil sürecini zorlaştırabilir.

Polikistik böbrek hastalığı progrnozunda erken tanı ve tedavi önemlidir

Hastalık ilerlemesini yavaşlatmak, böbrek naklini ve diyaliz ihtiyacını geciktirmek için erken dönemde tanı ve uygun tedavi için nefroloji uzmanına başvurmak büyük bir önem taşımaktadır.

Sağlıklı beslenme ve yaşam tarzı, hastanın ihtiyacına göre semptom tedavisi, böbrek fonksiyonunu korumak için uygulanan tedavi sayesinde semptomlar kontrol altına alınabilir ve çeşitli komplikasyonlar önlenebilir.

Sizde veya yakınlarınızda bu hastalığın olduğunu düşünüyorsanız mutlaka bir nefroloji uzmanına görününüz.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı

Polikistik böbrek hastalığı yavaş gelişir, her şey hızla değişir yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

Sebebi tam olarak çözülememiş olsa da çevresel ve genetik faktörlerin rol aldığı öngörülmektedir.  Yapılan tüm araştırmalarda en önemli klinik ve laboratuvar bulgusu insülin direnci olmasıdır.

İnsulin direnci olması sebebi ile bu hastalar çok çabuk kilo alabilmektedir. Bunun sonucunda insülin direnci daha da ağırlaşmakta ve hastanın klinik bulguları daha da kötüleşmektedir. PKOS hastalarında özellikle karın içi yağlanma (viseral yağ) artış çok daha belirgin olmaktadır. Viseral yağlanma insülin direnci konusunda en önemli risk faktörlerinden birisidir. Bunun sonucu olarak dokuların glukoz yani şeker kullanımı zorlaşmaktadır.  Bu durum tedavi edilmez ise yıllar içerisinde kilo artışı daha da belirgin hale gelip diyabet görülme riski artmaktadır.

‘PKOS hastalarında Tip 2 Diyabet görülme sıklığı artmıştır’

PKOS’lu hastalarda tanı konulduğu anından itibaren aynı yaş grubundaki kadınlara göre belirgin olarak diyabet görülme sıklığı artmıştır. Özellikle bel çevresi kalınlığı artmış olanlarda, ileri yaşlarda ve ailesinde diyabet öyküsü olanlarda bu risk çok daha belirgin hale gelmektedir. PKOS’lu kadınlarda kontrol grubuna göre diyabet gelişime zamanı 4-6 yıl önce olabilmektedir. PKOS tanısı konulduğu anda bu hastalarda bozulmuş glukoz toleransı, reaktif hipoglisemi gibi glukoz metabolizma bozuklukları %30 oranında görülebilmektedir. Tanı anında PKOS hastalarının yüzde 8-10’unda diyabet saptanabilmektedir.

İlerleyen zamanlarda 40-50 yaşa geldiklerinde, PKOS hastaların aynı yaş grubundaki diğer kadınlara göre 6-7 kat daha fazla diyabet geliştirme riskine sahiptir. Bu nedenle PKOS hastalığı diyabet açısından çok yüksek riskli bir grup olarak yakın takip edilmesi gerekmektedir.

PKOS hastalarında tanı anında diyabet ve bozulmuş glukoz toleransı açısında 75 gram glukoz tarama testi yapılması ve takibinde kontrol testlerinin yapılması erken tanı ve tedavi açısından çok önemlidir.

PKOS ve gebelik (gestasyonel ) diyabet.

PKOS hastalarında gebelik durumunda çok daha dikkatli olmak gerekmektedir. PKOS’lu hastalar gebelik döneminde diyabet gelişimi açısından çok yüksek riskli gruplar arasında kabul edilmektedirler. Gebeliğin başından itibaren mutlaka şeker takipleri yapılmalı, 20. gebelik haftasından sonra 75 gram glukoz yükleme testi ile bu hastalarda diyabet olup gelişmediği kontrol edilmelidir.

PKOS hastalarında diyabet gelişimi engellenebilir mi?

Temel sorun insulin direnci, viseral yağlanma olması sebebi ile bu hastaların kilo almamaları sağlanmalıdır. Özellikle düzenli egzersiz, karbonhidrattan fakir beslenme ile ideal kilonun korunması temel tedavi şeklidir. İdeal kiloya yakın kilonun korunması halinde birçok metabolik sorun minimalize edilebilmektedir.

İlaç olarak metformin tedavisi glukoz metabolizma bozukluğu olanlarda kullanılabilmektedir. Ancak PKOS hastalığı birçok hormonal değişikliklerle ortaya çıkan kompleks bir hastalık olduğu için bu hastalığın tanı ve takibini mutlaka konusunda tecrübeli endokrinologlar tarafından yapılmasını, ilaç tedavisi konusunda doktorunuz vereceği ilaç tedavilerini uygulamanız daha doğru olacaktır.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı

Polikistik Over Sendromu Diyabete Yol Açabilir! yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

POLİKİSTİK böbrek hastalığı, günümüzde en sık görülen yaşamı tehdit edici kalıtsal hastalıklardan ve böbrek yetersizliğinin de önde gelen nedenlerinden biri. Abdi İbrahim Otsuka Medikal Direktörlüğü de 10 Mayıs Polikistik Böbrek Hastalığı Günü kapasımda yaptığı açıklamada polikistik böbrek hastalığının Türkiye’de her bin sağlıklı insandan 1’inde görülebileceğine işaret etti ve hastalıkla ilgili kritik bilgileri derledi.

Polikistik böbrek hastalığı, kronik, ilerleyici ve kalıtsal bir hastalık. Anne veya babadan birinde bu hastalık varsa, çocuğa geçiş riski ise %50. Böbrekler ve özellikle karaciğer olmak üzere diğer organlarda kist denilen sıvı dolu keselerin çoğalıp büyüdüğü karmaşık bir hastalık olan polikistik böbrek hastalığında böbrek, sağlıklı bireylerdekinin birkaç katı daha büyük hale gelebilir ve hastalarda ağrı, kanama ve kist içinde enfeksiyon başta olmak üzere birçok şikâyete ve belirtiye neden olur. 

Zamanla hastaların çoğunda böbrek yetersizliği gelişir. Ayrıca ODPBH hastalarında kan basıncı yüksekliği ve kardiyovasküler hastalıklara yatkınlık da sık rastlanan bir tablodur. Hastalığa hem yetişkin dönemde hem de çocukluk çağında tanı konabilir. 

Nakil gerektiren her 10 vakadan birinin nedeni, polikistik böbrek hastalığı

Böbrek nakli gerektiren her 10 vakadan 1’inde böbrek yetmezliğinin temel nedeni polikistik böbrek hastalığıdır. Erken tanı ve tedavi ile hastalığın ilerlemesinin yavaşlatılması mümkünken, hastaların çoğunda ise ortalama 60 yaşından önce böbrek nakli veya diyaliz gereksinimi doğar.

ODPBH’nin yaşam kalitesini olumsuz etkileyebilecek, ömür boyu devam eden fiziksel ve psikolojik etkileri vardır. Erken dönemlerde bile çoğu hasta iş yaşamına ve fiziksel aktiviteye engel olan belirtiler yaşar. Polikistik böbrek hastalığı; kayıp, belirsizlik ve korku gibi derin duygusal etkilere yol açabilir ve bu durum kaygı bozukluğu veya depresyon yaratabilir.

Yüksek tansiyon, bel ve/veya sırt ağrısı, sık idrar yolu enfeksiyonu, kanlı idrar, sık taş düşürme gibi şikâyetleri olan ya da birinci derece akrabalarında ve ailesinde polikistik böbrek hastalığı bulunan kişilerin, bir nefroloji uzmanına başvurmaları, erken teşhis ve tedavi açısından büyük önem taşıyor.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı

Polikistik böbrek hastalığının ilerlemesini önlemek veya yavaşlatmak mümkün yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.