Öfke uyandıran içerikler, daha dürtüsel davranmaya yol açıyor!

Öfkenin diğer temel duygularımıza kıyasla yüksek uyarılmanın daha belirgin olduğu bir duygu olduğunu dile getiren Uzman Klinik Psikolog Uluğ Çağrı Beyaz, “Öfke hissettirebilecek bir duruma karşı zihnimiz; ‘bir sorun ya da tehlike var, eyleme geç’ şeklinde sinyal verir.” dedi.

Oxford Sözlüğü tarafından yılın kelimesi seçilen ‘rage bait’in, çevrimiçi etkileşimi artırmak için öfkeyi tetikleyen, kışkırtıcı veya incitici paylaşımlar anlamına geldiğini aktaran Beyaz, “Rage bait bu öfke halini direkt tetikleyebilecek bir boyutta karşımıza çıkıyor. Bu konuyla ilgili yapılan çeşitli çalışmalardan çıkabileceğimiz sonuçların rage bait ile birtakım davranışların değişebileceğini bize gösteriyor. Örneğin, öfke uyandırabilecek bir içeriğin duygusal beyini tetiklemesi nedeniyle, daha akılcı veya sağlıklı düşünmek ve davranmak yerine, daha dürtüsel yani sonuçların düşünülmeden harekete geçilmesi söz konusu olabilir. Bunun yanı sıra öfkeyi tetikleyen yahut şok edici içeriklere maruziyet, normal içerikler karşısında dikkat sürelerini kısaltıp olumsuz yönde etki edebiliyor. Ayrıca öfke karşısında savaş modunun açılmasıyla sosyal medya tüketimi artabiliyorken, gündelik hayatta da empati göstermede güçlük ve beraberinde de daha tartışmacı bir kimliğe bürünme söz konusu olabiliyor.” açıklamasını yaptı.

Rage bait’e yoğun maruz kalmak, duygu düzenleme becerisini zayıflatabilir! 

Rage bait içeriklere maruz kalmanın duygu düzenleme becerisinde zedeleyici denilebilecek bir etkisi bulunduğuna dikkat çeken Uzman Klinik Psikolog Uluğ Çağrı Beyaz, şunları söyledi:

“Rage bait’e yoğun maruz kalan ya da bu tür içerikleri tercih eden bireylerin beynindeki prefrontal korteks (yani düşünme, karar verme ve idari görevler gibi bilişsel becerilerde rol oynayan kısım) aktivitesinde azalmalar görülebilir. Bu durum öfke ve şok uyandırması sebebiyle limbik sistemi (duygusal beyin) daha aktive edici şekilde çalıştırmakta. Bu da duygu düzenleme kasının zayıflamasına etki eder. Sürekli bir ‘savaş ya da kaç’ modunun aktif olması strese dayanma hacmini azaltır. Gündelik hayatta daha tahammülsüz olmayı ve öfke kontrol güçlüğü yaşamayı artırabilir veya rage bait’e devamlı maruziyet kişiyi gerçek üzücü ve öfke hissettirici durumlara karşı hissizleştirip duyarsız hale de getirebilir.”

Rage bait içeriklerini haftada 2 saatten fazla tüketenlerde depresyon riski yüzde 37 artıyor!

‘Rage bait’in en tehlikeli sonuçlarından birinin toplumsal kutuplaşmayı derinleştirebilme potansiyeli olduğunu kaydeden Uzman Klinik Psikolog Uluğ Çağrı Beyaz, “Bir meseleyi iki zıt kutbun varlığı üzerinden değerlendirenler kendilerini otomatik olarak bir tarafa yerleştirebiliyor. Bu durum, ortak alanın boşalmasına ve uç görüşlerin daha da belirginleşmesine yol açabiliyor.” dedi.

Yani bu tür içeriklerin, bu ayrımdaki kişilerin kendi görüşlerine olan inancını daha da pekiştirmesine neden olabildiğine işaret eden Beyaz, “Kişiler daha radikal bir hale bürünebiliyor. Zihinsel gettolaşmalara hizmet edebiliyor. Rage bait içeriklerin bireysel psikolojik sağlık üzerindeki potansiyel zararları açısından birçok şeyden bahsetmek mümkün. 2023’te yapılan bir meta analize göre, hafta da 2 ve daha fazla saat rage bait tarzı içerik tüketen bireylerde depresif belirti riski yüzde 37 artabiliyor. Bu etkileşime girme, bireylerde stres hormonunun salgılanmasına ve beraberinde de anksiyete, tükenme ve umutsuzluk hali uyandırabilmekte.” şeklinde konuştu.

Rage bait’in amacını fark etmek, bu içeriklerin üzerimizdeki etkisini azaltır!

Özellikle çocuk ve ergenlerde bu durumun ciddi bir öneme sahip olduğunu vurgulayan Uzman Klinik Psikolog Uluğ Çağrı Beyaz, “Özellikle prefrontal korteks gelişiminin 25 yaş civarına kadar devam ettiğini göz önünde bulundurursak, rage bait çocuk ve gençler için daha vahim bir noktada karşımıza çıkıyor.” dedi.

‘Rage bait’ düşük empati, agresyon ve dürtü kontrol güçlüğüne sebebiyet verebildiği için, çocuk ve ergenlerde bu sorunların daha kökleşmeye gitme potansiyeli taşıdığının altını çizen Beyaz, sözlerini şöyle tamamladı:

“Çatışma ve saldırganlığın normal olduğu bir çarpık dünya algısı şekillenmekte ve nezaketin, zayıflık olarak görülmesine sebebiyet vermekte. İlaveten rage bait tarzı yüksek duygusal uyarana maruziyet, gündelik yaşamın olağan akışındaki düşük uyarılma etkenlerine odaklanmakta zorlanmayı artırabilmektedir.

Öfke bizleri kolaylıkla güdüleyen bir duygu. Ancak tutum ve davranışlarımıza yön vermesi sonucunda pişmanlık yaşatabilen bir bedeli de var. Bu nedenle öfke veya şok uyandırabilecek içeriklerden, iletişimlerden hatta kişilerden mümkün olduğunca uzaklaşabilmeli ve bir mesafe oluşturabilmeliyiz. Zaten özü itibariyle ‘rage bait’in maksadının farkındalığına erişmek onun içeriğinin gücünün azalmasını sağlayacaktır. İçeriklere bu bilişsel filtreyle yaklaşmak duygusal bir mesafe için makul bir opsiyon.”

Öfkeyi doğrudan tetikleyen yeni dijital tuzak: Rage Bait yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Uzman Klinik Psikolog Aslı Zeynep Başabak Bhais, öfkeli bir kişiyle nasıl yapıcı iletişim kurulacağına ilişkin bilgi verdi.

“Öfkeli bir kişiyle yapıcı bir iletişim kurmak istiyorsak ilk adım öfkenin şiddetinin azalmasını beklemektir.” diyen Uzman Klinik Psikolog Aslı Zeynep Başabak Bhais, şunları dile getirdi:

“Çok yoğun duygular yaşarken kişinin bizi dinlemesi ve anlaması zorlaşacağı için yapıcı bir ilişki kuramayız. Bunun için o anda sakin kalmak, onu dinlemeye çalışmak, sorular sorarak anlamaya çalışmak ve sakinleştiğinde konu üzerine konuşmak istediğimizi belirtmek uygun adımlar olabilir.”

Öfkenin altında başka duygular var 

Uzman Klinik Psikolog Aslı Zeynep Başabak Bhais, öfkenin ikinci bir duygu olduğunu ifade ederek, “Öfkenin altında çoğu zaman üzüntü, hayal kırıklığı, kaygı gibi duygular vardır. Bu sebeple öfkelenen birini anlamaya çalışmak, öfkesinin nedenlerini bulmaya çalışmak altta yatan gerçek duygusunu anlamamıza yardımcı olur. Bu da her iki tarafın da bir öfke girdabında kaybolması yerine gerçek duyguların ve düşüncelerin konuşulduğu gerçek bir ilişki kurmalarını sağlar.” şeklinde görüşlerini dile getirdi.

Sağlıklı yaşanan öfke motivasyon sağlıyor

Tıpkı diğer duygular gibi öfkenin de sağlıklı ve olması gereken bir duygu olduğunu vurgulayan Uzman Klinik Psikolog Aslı Zeynep Başabak Bhais, şöyle devam etti:

“Burada duygu değil duyguyu nasıl dışa vurduğumuz kontrol edilmeli. Öfke yönetiminde de amaç öfkenin kişiye ya da çevresine yıkıcı sonuçları olmayacak şekilde yansıtılmasını sağlamaktadır. Bu şekilde yaşanan öfke kişiye motivasyon, irade, güç, sevdiklerini ve kendisini korumak için inanç sağlar. Ayrıca istediği ve istemediği durumları daha net ifade ettiği için çevresiyle daha sağlıklı ilişkiler kurmasını da sağlar.”

Öfke ile baş etme stratejileri nelerdir

Öfke sorunuyla ilgili terapiye başvuran danışanların çoğu zaman sevdiklerini kırdıkları için pişmanlık hissi ya da iş, aile, sosyal ilişkilerde sorunları olduğunu ifade eden Uzman Klinik Psikolog Aslı Zeynep Başabak Bhais, şunları kaydetti:

“Terapide amaç kişinin öfkesinin nedenlerini anlamak ve onu durdurmaktadır. Ancak öfke çok şiddetliyken kişinin onu durdurması mümkün olmaz. Öfkenin erken aşamalarında kişinin öfkeleneceğine dair ipuçları vardır. Kişinin bu duyguyu fark etmesi ve o sırada birlikte belirlenen öfke ile uygun baş etme stratejilerini uygulamasını sağlamaktadır. İkinci amaç ise kişinin öfkesine sebep olan altta yatan ihtiyacını bulmak ve yeniden yapılandırmaktır.

Birey ya da grup olarak bu konuda sorun yaşayan kişilerin kendini tanıma, duygularını anlama ve duygularını düzenleme üzerine kitaplar okumaları, eğitim almaları da önerilebilir.”

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı

Öfkelenmemek değil, öfkeyi iyi yönetmek önemli! yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.