İzmir Büyükşehir Belediyesi öncülüğünde 7-8 Mayıs tarihlerinde “İzmir Kültür Konuşuyor” başlığıyla düzenlenen İzmir Kültür Politikaları Çalıştayı’nın açılış konuşmalarının ardından yapılan oturumlarda fikir ve öneriler tartışıldı. Tarihi Havagazı Fabrikası Kültür Merkezi’nde yapılan zirveye akademisyen ve uzmanlar, sivil toplum kuruluşlarının temsilcileri, yerel yöneticiler, bürokratlar, meclis üyeleri ve iş dünyasının mensupları katıldı.

“Kültür sadece sanat etkinlikleri demek değil”

Programın ikinci bölümünün açılışını yapan İzmir Büyükşehir Belediyesi Genel Sekreter Yardımcısı Prof. Dr. Pınar Okyay, Büyükşehir Belediyesi’nin kültür alanında yaptığı çalışmaları aktardı. Okyay, “Veri tabanlı bir yönetimin ne kadar önemli olduğunu biliyoruz. İzmir’in kültür ekosistemiyle ilgili ciddi bilgi sahibi olduk. Kültürün sürdürülebilir kalkınmanın temel unsuru olduğunu biliyoruz. Kültür sadece sanat etkinlikleri demek değil. Demokrasi, katılım, miras, yaratıcılık, çevre ve sosyal kapsayıcılık kavramlarıyla doğrudan ilişkili. Burada bahsedilen iyilik halini, kentin sağlıklı olması, kültür-ekoloji ilişkisi, gastronomi gibi pek çok başlıkta inceliyoruz. Nerelerde farklılıklarımız var ve neleri geliştirmemiz gerekiyor, çalışıyoruz” dedi.

Taslak metindeki altı temel ilkeyi açıkladı

Çalıştayın tartışma metni olarak hazırlanan İzmir Büyükşehir Belediyesi Kültür Politikaları Belgesi Taslağı; “Kültürü Bir Hak Olarak Tanımlamak ve Kültüre Erişim”, “Kültür Yönetimi ve Kurumsal Kapasitenin Geliştirilmesi”, “Kültür Ekonomisi ve Yaratıcı Endüstriler”, “Kültürel Mirasın Korunması ve Yeniden İşlevlendirilmesi”, “İklim Krizi, Ekoloji ve Kültür Politikaları” ve “Dijitalleşme, Yeni Teknolojiler ve Kültür Politikaları” olmak üzere altı temel eksen üzerine inşa edildi. Her eksen hem somut politika önerileri hem de gerçek tercih alanlarını ve yapısal gerilimleri işaret eden tartışma sorularını içeriyor. Prof. Dr. Pınar Okyay bunun bir taslak belge olduğunu belirterek “Bu iki günün sonunda son halini alacak. Bunun bir başlangıç olduğunu bilelim. Buradaki katılımcı süreci doküman haline getiriyoruz. Öneri, eleştiri ve katkılarınız bizim için çok önemli” diye konuştu. Okyay’ın konuşmasının ardından “Kültür Politikalarında Küresel Eğilimler ve Türkiye” başlıklı oturum gerçekleşti.

“Kültürü sürdürülebilir şehirlerin inşasında temel bir unsur olarak görüyoruz”

UCLG –MEWA Genel Sekreteri Dr. Mehmet Duman, moderatörlüğünü yaptığı programda önemli mesajlar verdi. Duman, kültürün önemine dikkat çekerken, “Dileğimiz bu festivallerin yerel yönetimlerle birlikte ülke genelinde yaygınlaştırılmasıdır. Günümüzde kültür politikalarının koruma, erişim, yönetişim ve sürdürülebilirlik boyutlarını kapsayan çok kapsamlı bir yapı haline geldiğini görmekteyiz. Bizler de kültürü sürdürülebilir şehirlerin inşasında temel bir unsur olarak görüyoruz. Farklı şehirlerde yürüttüğümüz çalışmalarla yerel deneyimlerin paylaşılmasına katkıda bulunuyoruz. Kültür politikalarındaki küresel eğilimleri ve Türkiye yansımalarını ele alacağız. Amacımız kültürü yalnızca geçmişin mirası olarak değil, kentlerin bugününü ve geleceğini şekillendiren dinamik bir unsur olarak değerlendirmek ve daha dirençli şehirler için ortak biz vizyon geliştirmektir” dedi.

“Kültür kalkınma aracıdır”

UNESCO Türkiye Kültürel İfadelerin Çeşitliliği İhtisas Komitesi Üyesi Doç. Dr. Erman Demir ise “Sürdürülebilirlik: Kent ve Kültür” adlı sunumu aracılığıyla önemli bilgiler verdi. Süreci sağlıklı ilerletmek adına konuşmasında sorular yönelten Demir, “İzmir neyin şehir olmak istiyor? Ya da böyle bir kümelenmeye gerek var mı? Kültür bir kalkınma aracıdır. Her gittiğim toplantıda birinden bunu duyuyorum. Tamam artık herkes ikna olmuş bu konuya diyorum. Kalkınma derken kültürü ticarete çekmememiz lazım. Sabırlı politika yapmak gerekiyor. Şu an yürüttüğümüz süreci kastediyorum. Bunun paydaşlarıyla birlikte tartışarak, konuşarak yapılması lazım” diye konuştu.

Kültürel mirasın önemine değindi

Çalıştayın önemine değinerek sözlerine başlayan ICOMOS Türkiye Milli Komitesi Genel Sekreteri Doç. Dr. Koray Güler de, “Kültür politikalarını çok boyutlu düşünmek önemli. Demokrasi çok önemli dünya barışı çok önemli. Coğrafyamızda yıkımlar gördük. İnsanlık tarihi boyunca da bunları gördük” dedi. Kültürel miras üzerinden konuşan Güler, “Yerel yönetimlerin ve bağımsız kültür aktörlerinin karar alma süreçlerine katılımı çok önemli. Kültür ekonomisi de önemli. Dengeli ve hassas olmalıyız. Bu dengede ekonomik kaygıların daha güçlü tutulması kültürel mirasa zarar veriyor. Aşırı turizm, ticarileşme, metalaşma, mekânsal üretim baskısı pek çok alanda özgünlüğün kaybına yol açıyor. Kültür ekonomisini reddetmek yerine yeniden düşünmeyi önermeliyiz” açıklamasına imza attı. 

“Barış temelinde hakların korunması önemli”

Kültür alanında İzmir’in gelişimine dikkat çeken UCLG Kültür Komitesi Koordinatörü Dr. Jordi Pascual, “İzmir önce bir pilot şehir sonra lider şehirlerden biri oldu. UCLG Komitesi’nde Türkiye başkan yardımcısı olarak görev yapmakta. Bizim çalışma ve amaçlarımızdan bahsetmek istiyorum. Gücün kullanılması, yönetilmesi her zaman çok zor. Ancak bizim kurtuluş amacımız bütün aktörlerin ve paydaşların yer aldığı, barış temelinde hakların korunması. İnsani kalkınma bizim için önemli. Bu kapsamda yerel yönetimlerin çok önemli olduğunu düşünüyoruz” diye konuştu.

Verilerle İzmir

Program devam ederken İzmir Akdeniz Akademisi Akademik Kurul Toplantısı da paralel oturum şeklinde yapıldı. “Verilerle İzmir’in Kültür Ekosistemi” başlıklı kısımda ise İzmir Ekonomi Üniversitesi’nden Prof. Dr. Şebnem Gökçen ile İzmir Katip Çelebi Üniversitesi’nden Dr. Bengi Polat önemli veriler sundu.

Kentte geçmiş yıllarda kültür üzerine yapılmış çalışmalara değinen Gökçen, “İzmir kendi resmini çizmek, hangi kategoride, nerede durduğunu anlamlandırmak adına çalışmalara başlamıştı. 2009’da başlayan Kültür Çalıştayı’ndan bugüne geldik” dedi. Sunumundaki başlıklara değinen Gökçen, kültürel miraslar, ören yerleri, kütüphaneler ve koruma alanları, sanat kurumları, mekanları ve etkinlikleri, kültür merkezleri, görsel sanatlar, gösteri sanatları, kültür tüketimi ve medya, harcama örüntüleri, dijital dönüşüm, yerel yayıncılık, kültür turizmi, turist hareketliliği, konaklama altyapısı, tematik rotalar, kültür ve sanat eğitimi, toplumsal örgütlenme başlıkları altında yapılmış analizleri paylaştı.

Kültür yönetimi, yerel yönetimlerin finansmanı, yerel ölçekte kentte kültürün yönetiminin İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından yönetilmesine dair bilgilendirme yapan Polat ise kültür hizmetlerinin sağlanması hakkında grafiksel veriler sundu. Kültürel tesislerin desteklenmesi ve düzenlenmesi ile yatırımların mekansal dağılımları hakkında konuşan Polat; tiyatronun yayılımı, erişilebilirlik, müzelere talebin artması konularına dikkat çekti. İstanbul ve Ankara’ya kıyasla İzmir’in ziyaretçi anlamında ön planda olduğunu hatırlatan Polat, bütçelerden ayrılan oranların düştüğünü belirtirken, kültür yatırımı yapılmayan ilçelere, turizmin etkilerine de değindi. Polat ayrıca İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin kentteki kültürel üretim sürecinde belirleyici konumda olduğunu ifade etti.

Çalıştayın ilk günü tematik masa toplantılarıyla tamamlandı.

İzmir’de kültürün rotası çiziliyor yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

Kültür politikası alanında planlı, veri temelli ve bütüncül bir politika mimarisi oluşturmak, İzmir’in ulusal ve uluslararası ölçekte daha güçlü bir kültür aktörü olarak konumlanmasını sağlamak amacıyla İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından düzenlenen Uluslararası Kültür Politikaları Çalıştayı,  Birleşmiş Kentler ve Yerel Yönetimler Dünya Teşkilatı (UCLG) Kültür Komitesi, UNESCO ve Uluslararası Anıtlar ve Sitler Konseyi (ICOMOS) temsilcileri, Atina ve Zagreb belediyelerinden uzmanlar, farklı kentlerden yerel yönetim temsilcileri ve uzmanların katılımıyla Tarihi Havagazı Fabrikası’nda başladı.

Tugay: Hakkımıza sahip çıkalım

İki gün sürecek çalıştayın açılında konuşan İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı ve UCLG Kültür Komitesi Başkan Yardımcısı Dr. Cemil Tugay, “Yerel yönetimler söz konusu olduğunda kültürün yalnızca eğlence, sanatsal faaliyetler, kültürel miras çalışmalarıyla sınırlandırılamayacağını dile getirerek “Kültür; çevredir, çeşitliliktir, kapsayıcılıktır, karşılaşılan zorlukları aşmak için başvurduğumuz bir kaynaktır. Kültür bir haktır ve bütün bunlarla birlikte kültür bir kalkınmadır. Geçmişten bugüne belki yönetilmeden tamamen kendi kendine bugüne gelmiş kültürü, bundan sonraki süreçte hak, adalet ve kalkınma temelli yönetmeyi teklif ediyorum. Dünyamızın ve şehirlerimizin sürdürülebilirliğe ama önemli ölçüde barışa, barış içinde insanların haklarını adaletli şekilde aldıkları bir yaşama ihtiyaç var. Bu kendi kendine gerçekleşmeyecek bir sonuç. Bu ancak gerçekten demokrasiyi, insan haklarını, özgür düşünceyi ve ifadeyi savunan, olması gereken medeni insan kitlesinin sağlayabileceği bir sonuç. Dünyayı geleceğe taşırken kültürü önemli bir unsur olarak görmeli ve oradaki hakkımıza sahip çıkmalıyız” diye konuştu.

“Kültüre erişim dağılımı, eşitsizlik haritasını gösterir”

Çalıştayın Tarihi Havagazı Fabrikası’nda düzenlenmesinin anlamlı olduğunu vurgulayan Başkan Tugay, yapının 1862’de kurulduğunda İzmir’i Osmanlı’da sokak aydınlatmasında hava gazını kullanan ilk kent haline getirdiğini hatırlattı. Aynı yapının yıllar sonra endüstri mirasından kültür mekânına dönüştürülerek yeniden kente kazandırıldığını belirten Tugay, “Bir kentte neyin korunacağına, neyin dönüştürüleceğine nasıl karar vereceğiz? Bu çalıştayı, bu sorulara bilimsel ve katılımcı yanıtlar üretmek için düzenliyoruz. Kültüre erişimin dağılımı, aynı zamanda kentteki eşitsizliklerin de haritasını gösterir. Bu nedenle kültüre erişimi bir ayrıcalık değil, temel bir hak olarak görmek gerekiyor. Sürdürülebilir kalkınma tartışmalarında ise uzun yıllardır eksik kalan boyut kültür oldu” dedi.

Somut ve uygulanabilir politikalar

İzmir Kültür Politikaları Çalıştayı’nı somut ve uygulanabilir politikalar üretmek amacıyla düzenlediklerini aktaran Tugay, “Yerel yönetimler son yıllarda kültür politikalarında daha belirleyici hale geldi. Kültür artık bir yan alan olmaktan çıkarak kentsel yaşamın niteliğini, toplumsal dayanıklılığı ve demokratik kapasiteyi şekillendiren stratejik bir unsur oldu. Kültür politikalarını sosyal politika, çevre politikası ve mekânsal planlamayla birlikte ele almak gerekiyor. İzmir tarihsel birikimi ve toplumsal dinamizmiyle ulusal ve uluslararası ölçekte çok daha güçlü bir kültür aktörü olmayı hak ediyor” ifadelerini kullandı.

“İzmir’de düzenlenmesi tesadüf değil”

Çalıştayın İzmir’de düzenlenmesinin tesadüf olmadığını vurgulayan Başkan Tugay, kentin binlerce yıllık çok kültürlü geçmişiyle kültür politikaları tartışmaları için özgün bir zemin sunduğunu söyledi. Antik Smyrna’dan Osmanlı’nın çok dilli ticaret yaşamına ve Levanten kültürüne uzanan birikimin İzmir’e güçlü bir kültürel çeşitlilik kazandırdığını belirten Tugay, farklı toplulukların yüzyıllardır bu kentte iç içe yaşadığını ifade etti. İzmir’in Türkiye’nin en yoğun Roman nüfuslarından birine de ev sahipliği yaptığını hatırlatan Tugay, Roman toplumunun kültürel birikimi ve sanatsal üretiminin kültür politikalarında daha görünür hale getirilmesi gerektiğini söyledi.

“İzmir’i İzmir yapan değerleri geleceğe taşımalıyız”

Cumhuriyet’le birlikte İzmir’in modernleşme, laiklik ve çağdaş yaşamın en güçlü kentlerinden biri haline geldiğini belirten Başkan Tugay, “Çağdaşlık, özgür düşünce ve çoğulculuk İzmir’in kültürel kimliğinin temelini oluşturuyor. Sanat üretiminin cesur, kamusal alanın özgür olduğu bu kenti İzmir yapan değerleri yalnızca korumak değil, güçlendirerek geleceğe taşımak zorundayız. Kültür politikalarında hangi üretimlerin destekleneceği ve hangi seslerin görünür olacağı da bu anlayışla belirlenmeli” dedi.

“Kültür aktörü İzmir”

Kültür politikalarının yalnızca uzmanlar ve kurumlar tarafından değil, kentin tüm aktörlerinin katılımıyla şekillenmesi gerektiğini vurgulayan Başkan Tugay, konuşmasını şöyle tamamladı:

 “Çoğulculuk, özgür düşünce ve katılımcılık İzmir’in tarihsel kimliğinin temel değerleri. Bu çalıştayla İzmir’de planlı, veri temelli ve kapsayıcı bir kültür politikası oluşturmayı hedefliyoruz. Kültüre erişimden miras yönetimine kadar geniş bir alanda somut politikalar üreterek İzmir’i ulusal ve uluslararası ölçekte daha güçlü bir kültür aktörü haline getirmek istiyoruz.”

“Çağın sihirli sözcüğü kalkınma”

Açılış konuşmalarının ardından eski Kültür Bakanı Dr. Burhan Suat Çağlayan’ın maderatörlüğünda düzenlenen UCLG Başkanlar Oturumu’nda konuşan Başkan Tugay, yerel yönetimlerin farklı şehir deneyimlerinden yararlanarak küresel ölçekte doğru politikalar geliştirmesinin önemine dikkat çekti. “Çağın sihirli sözcüğü kalkınma” diyen Tugay, kalkınmanın yalnızca ekonomik büyüme değil; yaşam kalitesi, demokrasi, eşitlik, kamu hizmetlerinin kapsayıcılığı, doğayla uyum ve sürdürülebilirliği de içeren bütüncül bir kavram olduğunu söyledi. Kültürün bu kalkınma anlayışının temel unsurlarından biri olması gerektiğini vurgulayan Tugay, kültürü hem ekonomik değer üreten hem de toplumsal yaşamı ve yerel kimlikleri güçlendiren bir alan olarak gördüklerini ifade etti.

İzmir’in kültür karnesi ölçülüyor

Kültürün yalnızca sanat değil, dünyayla kurulan ilişki biçimi ve toplumsal değerleri de kapsadığını belirten Başkan Tugay, çevre politikalarının da kültürel yaklaşımlardan beslendiğini söyledi. UCLG Kültür Komitesi’nin “Kültür 2030” hedefi kapsamında yürütülen çalışmalara değinen Tugay, Birleşmiş Milletler’in sürdürülebilir kalkınma hedeflerinde kültürün ayrı bir başlık olarak yer almadığını, bu nedenle kültürü 18. hedef olarak tanımlamaya yönelik çalışmalar yapıldığını ifade etti. İzmir’in bu kapsamda kendi “kültür karnesini” hazırlayacağını belirten Tugay, kültürel hizmetlere erişim ve engelli bireylerin kültürel haklara katılımı gibi alanların da ölçüleceğini, bu verilerin her yıl kamuoyuyla paylaşılacağını söyledi.

“Toptancı yaklaşımla kültür politikaları belirlenemez”

Oturumda konuşan Muğla Büyükşehir Belediye Başkanı ve UCLG-MEWA Kültür ve Turizm Komitesi Başkanı Ahmet Aras, son yıllarda kentlerin öneminin arttığını, ancak ulusal ve genel geçer politikaların yerel ihtiyaçları karşılamakta yetersiz kaldığını söyledi. Toptancı ve popülist yaklaşımların kentlere zarar verebildiğini belirten Aras, her kentin kendi dinamiklerine göre kültür politikası üretmesi gerektiğini vurguladı. Yerel yönetimlerin güçlendirilmesi ve finansman kapasitelerinin artırılması gerektiğini ifade eden Aras, “Toptancı yaklaşımla kültür politikaları belirlenemez” dedi. Kültürün siyaset üstü, tarihsel ve ortak bir değer olduğunu dile getiren Aras, belediyelerin liderliğinde akademi, merkezi idare ve sivil toplumun, uluslararası birliklerin birlikte çalıştığı katılımcı bir modelin zorunlu olduğunu, aksi halde politikaların dar bir bakışla şekilleneceğini söyledi.

Kültür Politikaları Belgesi Taslağı ile başlangıç yapıldı

Çalıştayın ilk günü, kültür politikalarındaki küresel eğilimleri ele alan bir panel ve altı tematik masa oturumu ile devam etti. 8 Mayıs’ta ise uluslararası kültür yönetimi planlarını inceleyen bir oturum ve somut politika önerileri üretmeye yönelik ikinci bir tematik masa turu yapılacak. Çalıştayın tartışma metni olarak hazırlanan İzmir Büyükşehir Belediyesi Kültür Politikaları Belgesi Taslağı; “Kültürü Bir Hak Olarak Tanımlamak ve Kültüre Erişim”, “Kültür Yönetimi ve Kurumsal Kapasitenin Geliştirilmesi”, “Kültür Ekonomisi ve Yaratıcı Endüstriler”, “Kültürel Mirasın Korunması ve Yeniden İşlevlendirilmesi”, “İklim Krizi, Ekoloji ve Kültür Politikaları” ve “Dijitalleşme, Yeni Teknolojiler ve Kültür Politikaları” olmak üzere altı temel eksen üzerine inşa edildi. Her eksen hem somut politika önerileri hem de gerçek tercih alanlarını ve yapısal gerilimleri işaret eden tartışma sorularını içeriyor. Belge tamamlanmış bir metin olarak değil ortaklaşa geliştirilecek bir politika sürecinin başlangıç noktası olarak tasarlandı. Çalıştay, İzmir Büyükşehir Belediyesi Başkanı Dr. Cemil Tugay’ın UCLG Kültür Komitesi Başkan Yardımcılığı göreviyle de örtüşen bir uluslararası ağ içinde şekilleniyor. Tematik masalarda akademisyenler, bağımsız sanatçılar, meslek örgütü temsilcileri, sivil toplum aktörleri, kültür ekonomisi profesyonelleri, miras uzmanları ve belediye yöneticileri birlikte ça İzmir’in kültür politikası alanında planlı, veri temelli ve bütüncül bir politika mimarisi oluşturmasının başlangıç noktası olarak tasarlanan çalıştay, kültüre erişimden miras yönetimine; kültür ekonomisinden iklim politikasına uzanan geniş bir alanda somut politika çıktıları üretmeyi ve İzmir’in ulusal ve uluslararası ölçekte daha güçlü bir kültür aktörü olarak konumlanmasını hedefliyor.

İzmir kültür politikalarını birlikte yazıyor yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.