Köy Enstitüleri üzerine Türkiye’nin en önemli etkinlik dizisi olan “Köy Enstitüleri Fikir ve Kültür Günleri” 11-12 Nisan tarihlerinde altıncı kez Ayvalık’ta gerçekleştirildi. Ayvalık Belediye Başkanı Mesut Ergin, yaşama geçirildiği 17 Nisan 1940 yılından bugüne, Türkiye’nin en önemli eğitim ve aydınlanma modellerinden biri olarak kabul edilen Köy Enstitüleri’nin, kuruluşunun 86’ncı yılında altıncı kez “Fikir ve Kültür Günleri” başlığıyla gündeme taşımanın gururunu ve onurunu yaşadıklarını söyledi.

Etkinliğin açılış konuşmasını yapan Başkan Mesut Ergin, “Genç Cumhuriyetimizin Milli Eğitim Bakanı Hasan Âli Yücel’in öncülüğünde hayata geçirilen Köy Enstitüleri, yalnızca bir eğitim projesi değil; aynı zamanda bir Cumhuriyet devrimi ve aydınlanma hamlesiydi. O yıllarda genç nüfusuyla geleceğini inşa etmeye çalışan Türkiye Cumhuriyeti’nin eğitim ve kültür alanında attığı en ilerici adımlarından biriydi. Köy Enstitüleri, fikri hür, vicdanı hür kuşaklar yetiştirme hedefiyle hayata geçirilmiş son derece kıymetli bir modeldi. Ülke genelinde kurulan 21 köy enstitüsünde binlerce donanımla öğretmen yetişti. Büyük çoğunluğu köy çocuklarından oluşan bu enstitüler, Anadolu’nun dört bir yanında birer aydınlanma meşalesi oldu. Enstitüden mezun olanlar yalnızca öğretmen değildi; aynı zamanda üretendi, sorgulayandı, dayanışmayı bilen, çok yönlü bireylerdi. Ziraatçıydılar,eğitimciydiler, sağlıkçıydılar,; inşa eder, üretir, sanatla ilgilenir, kitap okur, topluma yön verirlerdi. Ancak bu aydınlanma hamlesi, dönemin bazı çevrelerini rahatsız etti ve köy enstitüleri kapatıldı” dedi.

Bugün hâlâ karşı karşıya olunan pek çok sorunun temelinde bu büyük eğitim projesinin yarıda bırakılmasının etkisi olduğunu söylemenin, yanlış olmayacağını ifade eden Başkan Mesut Ergin şöyle devam etti:

“En verimli döneminde, en üretken zamanında kapatılan Köy Enstitüleri, ülkemizin eğitim tarihindeki en büyük kırılmalardan biri oldu. Köy okullarına öğretmen yetiştirmek ve bu öğretmenler aracılığıyla kırsal kalkınmayı sağlamak amacıyla kurulan bu model, yalnızca eğitim değil; aynı zamanda toplumsal dönüşüm projesiydi. Köy Enstitüleri, aklı ve bilimi esas alan, üretime dayalı, eşit yurttaşlık bilincini güçlendiren bir sistemdi. Köy Enstitülü öğretmenlerin temel amacı; yüzyıllardır geleneksel yöntemlerle tarım yapan köylüyü modern tekniklerle buluşturmak, ekonomik kalkınmayı sağlamak ve aynı zamanda özgür bireyler yetiştirmekti.  Amaç, kırsal kesimi bilimle, akılla ve Cumhuriyet değerleriyle buluşturmaktı. Bu yönüyle Köy Enstitüleri, Mustafa Kemal Atatürk’ün aydınlanma devriminin en somut yansımalarından biriydi. Türk aydınlanmasının öncülerinden Hasan Âli Yücel ve İsmail Hakkı Tonguç, bu büyük eğitim devriminin mimarları olarak tarihe geçtiler. Onları ve bu yolda emek verenleri unutmak mümkün değildir. Fikri hür, vicdanı hür kuşaklar” yetiştiren bu büyük mirasın önünde saygıyla eğiliyor; başta Gazi Mustafa Kemal Atatürk olmak üzere Kurucu Milli Eğitim Bakanı Hasan Âli Yücel’i, İsmail Hakkı Tonguç’u ve tüm Köy Enstitülü eğitimcileri minnet ve rahmetle anıyorum. 86’ncıYıldönümünde, tüm Köy Enstitülü eğitimcileri saygıyla selamlıyorum.  Köy Enstitüleri üzerine nitelikli ve sürekli içeriğiyle dikkat çeken etkinliğimizi bu yıl da, Atölye Kültür Sanat organizasyonu ve belediyemiz ev sahipliğinde altıncı kez gerçekleştiriyoruz.  Eğitim, bilim, kültür, sanat ve edebiyat alanlarında düzenlediğimiz etkinliklerle, bu yıl da kentin kültür gündemine katkı sunmayı hedefliyoruz. İlki 2021 yılında yapılan ve geride kalan beş yılda çok sayıda sanatçı, yazar, gazeteci ve bilim insanını kentimizde ağırladık.”

Bu yıl gerçekleştirilen program kapsamında, Köy Enstitüleri deneyimi üzerinden başta eğitim olmak üzere bilim, kültür ve sanat alanlarında çeşitli başlıklar ele alındı. Rauf Denktaş Kültür Merkezi’nde iki gün boyunca değerli etkinliklere ev sahipliği yaptı. Ünlü yönetmen Ezel Akay, yazar Barış İnce ile birlikte Belediye Başkanı Mesut Ergin keyifli bir söyleşi gerçekleştirdi. Nejat Uygur Sahnesi’nde de “Yan Rol” isimli tiyatro gösterimi büyük bir ilgiyle izlendi.

Etkinliklerin ikinci gününde Rauf Denktaş Kültür Merkezi’nde “Kitabın Rüyası” belgesel gösteriminin ardından düzenlenen panele yazar Latife Tekin, yazar Aslı Atasoy ile gazeteci-yazar Kadri Gürsel katıldı.

Köy Enstitüleri Fikir ve Kültür Günleri 11-12 Nisan tarihlerinde gerçekleştirildi. yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

Köy Enstitüleri üzerine nitelikli ve sürekli içeriğiyle dikkat çeken etkinlik, Atölye Kültür Sanat organizasyonu ve Ayvalık Belediyesi ev sahipliğinde gerçekleştirilecek. Eğitim, bilim, kültür, sanat ve edebiyat alanlarında düzenlenen etkinlikler, bu yıl da kentin kültür gündemine katkı sunmayı hedefliyor.

İlki 2021 yılında yapılan ve geride kalan beş yılda çok sayıda sanatçı, yazar, gazeteci ve bilim insanını ağırlayan etkinlik dizisi, bu yıl altıncı kez katılımcılarla buluşacak. Program kapsamında, Köy Enstitüleri deneyimi üzerinden başta eğitim olmak üzere bilim, kültür ve sanat alanlarında çeşitli başlıklar ele alınacak.

Etkinlikler, 11 Nisan’da Rauf Denktaş Kültür Merkezi’nde başlayacak. Açılış gününde yönetmen Ezel Akay, yazar Barış İnce ve Ayvalık Belediye Başkanı Mesut Ergin’in katılacağı söyleşi gerçekleştirilecek. Program, 11 Nisan Cumartesi günü Nejat Uygur Sahnesi’nde “Yan Rol” isimli tiyatro gösterimiyle devam edecek. Etkinliğin son günü olan 12 Nisan’da ise Rauf Denktaş Kültür Merkezi’nde “Kitabın Rüyası” belgesel gösteriminin ardından düzenlenecek panele yazar Latife Tekin, yazar Aslı Atasoy ile gazeteci-yazar Kadri Gürsel katılacak.

Ayvalık Belediye Başkanı Mesut Ergin, Köy Enstitüleri’nin önemine dikkat çekerek, bu mirasın günümüze ışık tutan yönlerinin tartışılmasının değerli olduğunu ifade etti. Ergin, her yıl Köy Enstitüleri’nin kuruluş yıl dönümünde önemli isimleri Ayvalık’ta ağırlamaktan memnuniyet duyduklarını belirterek, kentin bir kültür şehri olma yolunda çalışmalarını sürdürdüklerini söyledi.

Ayvalık’ta Köy Enstitüleri Günleri 6. Kez Farkındalık Yaratacak… yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

Türkiye’nin eğitim ve kültür hayatına büyük katkılar sağlayan Hasan Âli Yücel, aramızdan ayrılışının 65. yıl dönümünde Osmangazi Belediyesi’nin, Yeni Kuşak Köy Enstitüleri Derneği (YKKED) ile düzenlediği anlam dolu bir program ile anıldı. Osmangazi Gösteri Merkezi’nde gerçekleşen organizasyona Osmangazi Belediye Başkanı Erkan Aydın’ın yanı sıra, Gemlik Belediye Başkanı Şükrü Deviren, YKKED Bursa Şubesi Başkanı Jülide Akköprü, belediye başkan yardımcıları, meclis üyeleri, dernek üyeleri ve vatandaşlar katılım sağladı.

Hasan Âli Yücel Dünya Klasikleri Kütüphanesi ziyareti ve Hasan Âli Yücel’in hayatından anekdotların yer aldığı fotoğraf sergisinin ardından YKKED Bursa Şubesi Hasan Âli Yücel Mandolin Orkestrası, Dilek Sevüktekin Görgülü şefliğinde özel bir dinleti sundu. Anma programı kapsamında ‘Hasan Âli Yücel ile Medeniyetler Çatışması’ başlığı altında gerçekleşen söyleşide ise Yazar Dr. Alper Akçam, Hasan Âli Yücel’in çağdaş ve bilimsel eğitimi esas alan yaklaşımını katılımcılarla paylaştı.

“Değerlerimizi İyi Anlayıp Yeni Nesillere Aktarmak Hepimizin Görevi”

Hasan Âli Yücel’in fotoğraf sergisini gezen Osmangazi Belediye Başkanı Erkan Aydın, Yazar Dr. Alper Akçam ile bir araya gelerek, kitabını imzalattı. Anma programında yaptığı konuşmada Hasan Âli Yücel’in gençlerin gelişimine ve eğitimine çok önemli katkılarda bulunduğunu kaydeden Başkan Erkan Aydın, bilimin ve aklın çok önemli değerler olduğunu bir kez daha vurguladı. Eğitimin önemine dikkat çeken Başkan Aydın, sözlerinde şu ifadeleri kullandı:

“Göreve gelir gelmez ilk olarak Hasan Âli Yücel Dünya Klasikleri Kütüphanesi’ni, ardından İsmail Hakkı Tonguç Kütüphanesi’ni vatandaşlarımızın hizmetine sunduk. Bayramdan sonra Yaşar Kemal Medeniyetler Kütüphanesi’ni açacağız. Bugüne kadar 7-8 kütüphaneyi hizmete kazandırdık. Bu kütüphanelerin özellikle gençler tarafından doldurulması ve amacına uygun şekilde kullanılması bizi son derece mutlu ediyor. Hasan Âli Yücel, Milli Eğitim Bakanı olduğu dönemde dünya klasiklerini ihtiyaç doğrultusunda Türkçe’ye çevirterek gençlerin eğitimine ve gelişimine çok önemli katkılar sunmuştur. 1931 yılında Atatürk ile birlikte çıktığı yurt gezilerinden birinde ‘Türkiye Cumhuriyeti ne zaman kurtulmuş sayılır?’ sorusuna verdiği ‘Ne zaman bir kurtarıcıya ihtiyaç duymazsa’ yanıtı, Büyük Önder’in de dikkatini çekmiş ve bu fikrin üzerinde durulmasını sağlamıştır. Aradan yaklaşık 100 yıl geçmiş olmasına rağmen, bugün yaşanan tartışmalar bize bir kez daha gösteriyor ki bizi kurtaracak olan bilim, akıl ve fendir. Dünyadaki örneklere baktığımızda, emperyalizmin dayattığı rollere karşı toplumları ayakta tutan en güçlü unsurun eğitim olduğunu görüyoruz. Yakın coğrafyamızda yaşananlar da bu gerçeği açıkça ortaya koymaktadır. Bizi bugün bir arada tutan en önemli değerlerden biri de Anayasamızın ilk dört maddesinde yer alan değiştirilemez laiklik ilkesidir. Bu ilkenin tartışmaya açılması dahi, meselenin nereye evrilebileceğini göstermeye yeterlidir. Bu değerlerimizi iyi bilip, anlayıp, yeni nesillere aktarmak hepimizin görevi.”

“Her Şeyi Yapabilirsiniz Ama Aslolan İnsandır”

Gemlik Belediye Başkanı Şükrü Deviren de yaptığı konuşmada, aslolanın insan olduğunu vurguladı. Hasan Âli Yücel’in ve özellikle köy enstitülerinin, eğitime yaptığı katkılardan bahseden Başkan Deviren, “Her şeyi yapabilirsiniz ama aslolan insandır. Biz insanı dönüştüremediğimiz sürece, maalesef yaptığımız her şey çöp olur. 1940’larda başlayan köy enstitüleri, hakikaten insanı o zaman elde edilen başarılarla düşünceye sevk ediyor. Biz çocuklarımıza ahlakı öğretemezsek her şey boş aslında, ahlaklı yetiştiremediğiniz insana bilim yükleyin neye yarar. Doğru ahlakı çocuğa yüklediğiniz zaman, o zaman toplum doğru noktaya evrilmiş olur. Bu anlamda emek sarf eden, hayatını bu işlere adayan kıymetli büyüklerimize çok teşekkür ediyorum. Düşünmek önemli. Biz bu yolda sizin yanınızdayız” ifadelerini kullandı.

“Hasan Âli Yücel Cumhuriyetin Akla, Bilime Dayalı Eğitim Anlayışının Simge İsmidir”

Yeni Kuşak Köy Enstitüleri Derneği (YKKED) Bursa Şubesi Başkanı Jülide Akköprü ise yaptığı konuşmada, “Mümtaz Peker’in ‘Bir Aydınlanma Devrimcisi: Hasan Âli Yücel’ adlı kitabında da değindiği gibi özetle Anadolu’nun kötü talihini yenmek amacıyla köy enstitülerini yaşama geçiren, dünya klasiklerini dilimize kazandırarak düşünsel ufkumuzu genişleten Hasan Âli Yücel, yalnızca bir bakan değil; Cumhuriyetin, akla, bilime ve insan onuruna dayalı eğitim anlayışının simge ismidir. Büyük Önder Mustafa Kemal Atatürk’ün eğitim konusundaki görüşlerini çok iyi analiz eden Hasan Âli Yücel; çağdaşlaşmayı, gerçekleşecek aydınlanma eğitimini, kurallarını uygulayarak yaşayan bir toplum oluşturmayı hedeflediği için eğitim örgütlenmesine, tek bir yurttaş kalmayana değin, herkesin eğitilmesi olarak görüyordu” değerlendirmesinde bulundu.

“Hasan Âli Yücel’in, İsmail Hakkı Tonguç’un Diktiği Fidanlar Meyvesini Veriyor”

Anma programı çerçevesinde katılımcılarla bir araya gelen Yazar Dr. Alper Akçam, gerçekleşen söyleşide çarpıcı açıklamalar gerçekleştirdi. Bugün Türkiye’nin ve çevre coğrafyaların içerisinde bulunduğu kargaşa göz önünde bulundurulduğunda Hasan Âli Yücel’in savunduğu düşüncelerinin ne kadar yaşamsal olduğunun bir kez daha anlaşılacağını söyleyen Dr. Akçam, “Hasan Âli Yücel, ben batı ve doğu diye bir fark bilmiyorum diyen bir insandır, bir devrimci cumhuriyetçidir. Emperyalizmin doğu üzerine, az gelişmiş ülkeler üzerine olan baskısını, zorbalığını, her türlü yamyamlığını gözden uzak tutmaya çalışıyorlar. Kurtuluş savaşını kültür devrimiyle taçlandıran Hasan Âli Yücel’in eğitim politikaları, köy enstitüleri ve bir doğu kültüründen çıkmış olan batı kültürünü de kavrayan ama ayaklarını bu coğrafyaya basan bir doğu kültürüydü. Bu doğu kültürü, Mevlana’dan Goethe’ye uzanan evrensel bir bakış açısından güç alarak büyüdü, güçlendi ve bugün hala yeryüzünün egemenlerine kafa tutuyor. Hasan Âli Yücel’in, İsmail Hakkı Tonguç’un diktiği fidanlar, attığı tohumlar meyvesini veriyor ve Türkiye bugün emperyalizme karşı direniyor. Hasan Âli Yücel’i anmak kadar güzel bir şey olamaz” şeklinde konuştu.

Aynı zamanda Yazar Dr. Alper Akçam, değerli programı gerçekleştiren Osmangazi Belediye Başkanı Erkan Aydın’a teşekkürlerini sundu.

Ayrıca Hasan Âli Yücel’i anma programına katkılarından dolayı YKKED Bursa Şubesi Hasan Âli Yücel Mandolin Orkestrası Şefi Dilek Sevüktekin Görgülü ve Yazar Dr. Alper Akçam’a Osmangazi Belediye Başkan Yardımcısı Mutlu Esendemir ile CHP Osmangazi İlçe Başkanı Raşit Gürbüz tarafından teşekkür plaketi takdim edildi.

Eğitim Devriminin Mimarı Hasan Âli Yücel Osmangazi’de Anıldı yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

 EÜ Güneş Enerjisi Enstitüsü Prof. Dr. Gürbüz Atagündüz Konferans Salonunda düzenlenen söyleşiye, Güneş Enerjisi Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Ceylan Zafer, akademisyenler, idari çalışanlar, lisansüstü öğrenciler ve sivil toplum kuruluşu temsilcileri katıldı. Programın açılışında konuşan Güneş Enerjisi Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Ceylan Zafer, Eğitimci Yazar Hidayet Karakuş’a ve organizasyon ekibine teşekkür etti.

Cumhuriyet’in ilk yıllarındaki düşük okur ve yazarlık oranlarının, dönemin eğitim reformları ve köy enstitüleri uygulamalarıyla aşıldığını anlatarak konuşmasına başlayan Eğitimci ve Yazar Hidayet Karakuş, “Yıllarca süren savaşlarla ayakta kalmaya ve bağımsızlığı kazanmaya çalışan Anadolu’da, Cumhuriyet’in ilk yıllarında okuryazarlık oranı son derece düşüktü. O dönemde erkeklerin yalnızca yüzde 4-5’i, kadınların ise binde ile ifade edilen bir sayıda okur-yazar olduğu bir tabloyla karşı karşıyaydık. 1925’te Milli Eğitim Bakanlığı’na getirilen Mustafa Necati ile eğitim alanında büyük bir sistemleşme süreci başladı. 1927-1928 öğretim yılında Denizli ve Kayseri’de açılan Köy Muallim Mektepleriyle köy öğretmenleri yetiştirilmeye başlandı. Ardından daha kısa süreli eğitimlerle eğitmenler hazırlandı. Harf İnkılabıyla birlikte Millet Mektepleri kuruldu, yeni harfler öğretildi ve büyük bir okuma-yazma seferberliği başlatıldı. Mustafa Kemal Atatürk, bu eğitim hamlesine büyük önem veriyor, Mustafa Necati Bey’den de çok umutluydu. Ne yazık ki, 1929 yılında genç yaşta aramızdan ayrıldı. Onun kaybı, Atatürk’ü derinden etkilemişti” diye konuştu.

“Önemli eğitim reformları yapılıyor”

Cumhuriyet’in ikinci kuşak eğitim hamlesinin Hasan Ali Yücel döneminde gerçekleştiğinden bahseden Yazar Karakuş, “İkinci Celal Bayar hükûmeti döneminde 28 Aralık 1938’de Millî Eğitim Bakanlığı’na getirilen Hasan Âli Yücel de kalıcı izler bırakan bir bakan oldu. Hasan Ali Yücel, üniversite reformuyla Ankara Üniversitesi’nin Fen ve Tıp Fakültelerini kurdu, İstanbul’daki Yüksek Mühendis Okulu’nu İTÜ’ye dönüştürdü. Ayrıca dünya klasiklerini Türkçeye kazandırarak kültürel aydınlanmaya öncülük etti. Hasan Ali Yücel’in en önemli girişimlerinden biri de Köy Enstitülerinin kurulmasıydı. Şehirli öğretmenlerin köylerde kalmakta zorlanması üzerine, köy kökenli çocukların eğitilerek kendi köylerinde görev yapmaları hedeflendi. 17 Nisan 1940’ta çıkarılan yasa ile Köy Enstitüleri kuruldu. Bu kurumlar, Cumhuriyet’in eğitimdeki en büyük devrimlerinden biri oldu. Ne yazık ki Köy Enstitüleri uzun ömürlü olamadı. Türkiye bazında her bölgede yer almak üzere, toplam 20 adet Köy Enstitüsü, bir de o okullara öğretmen yetiştiren yüksek okul niteliğinde, Hasanoğlan Köy Enstitüsü açıldı.  1946’dan sonra programlar değiştirildi, uygulamalı dersler azaltıldı; 1950’lerde öğrenciler cinsiyete göre ayrıldı ve 1954’te çoğu enstitü kapatılarak Öğretmen Okullarına dönüştürüldü. Yine de 1940-1954 arasında sadece 14 yılda 17 binden fazla köy öğretmeni ile binlerce sağlık memuru, eğitmen, sanatçı ve yazar yetiştirerek toplumsal kalkınmaya büyük katkı sağladılar” dedi.

“Atatürk öğretmenlere büyük değer veriyor”

Yazar Karakuş, “Eğitim alanındaki bu büyük atılımların temeli, Mustafa Kemal Atatürk’ün öğretmene verdiği değerde gizleniyor. Atatürk, o dönemde bile, ‘Milletvekili maaşı bir öğretmenin maaşını geçmemelidir’ diyerek mesleğe verdiği önemi açıkça belirtiyor. Ayrıca, okulları ziyaret ettiğinde öğretmen kürsüsüne asla oturmayarak bu makama duyduğu derin saygıyı gösteriyor. Bugün ise, Köy Enstitüleri’nin bu büyük mirası hala yaşatılmaya devam ediyor. Köy Enstitüsü mezunlarının yakınları, bu bilinci korumak amacıyla 2001’de İzmir’de Yeni Kuşak Köy Enstitülüler Derneği’ni kuruyorlar ve faaliyetlerini sürdürüyorlar. Bu dernek, topladığı anılar, fotoğraflar ve belgelerle, yazdığı kitaplar ve düzenlediği konferanslarla o dönemin ruhunu sürdürüyor ve kamuoyunda büyük bir farkındalık yaratıyor” diye konuştu.

Etkinlikte ayrıca, Samsun-Ladik Akpınar Köy Enstitüsü 1954 mezunu ve ilköğretim müfettişi öğretmen Ali Türcan, yıllar önce okul sıralarında yaşadığı unutulmaz anıları gençlerle paylaştı. Öğretmen ve Yazar Bekir Özgen ile Coğrafya Öğretmeni Başar Uluğ da kendi yaşam deneyimlerini aktararak gençlere umut ve ilham verdi.

Konuşmaların ardından Hidayet Karakuş’a “Teşekkür Belgesi” takdim edilerek söyleşi sona erdi.

Hidayet Karakuş, Atatürk’ün eğitime ve öğretmene verdiği önemi anlattı yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.