Raporu değerlendiren KOSAM Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Serkan Seçkinli, Türkiye-AB ilişkilerinin artık doğrusal bir çizgide ilerlemediğini, aksine çok katmanlı ve değişken dinamikler üzerine kurulu olduğunu vurguladı. Seçkinli, “İçinde bulunduğumuz belirsizlik çağı, sabit stratejiler yerine proaktif ve esnek modelleri zorunlu kılıyor. Raporumuzun odak noktası olan ‘Rekaberlik’ (Coopetition), tarafların bir yandan stratejik çıkarları doğrultusunda rekabet ederken, diğer yandan kaçınılmaz karşılıklı bağımlılıklar nedeniyle iş birliğini derinleştirmesini ifade eden bir orta yoldur” dedi.

“Geleneksel Modeller Tıkanmış Durumda”

Seçkinli, 2018 yılından bu yana müzakere sürecinin fiilen durma noktasına geldiğini hatırlatarak, mevcut tıkanıklığın sadece bir kriz değil, yapısal bir durum olduğunu belirtti. Seçkinli, “Avrupa Birliği’nin genişleme yorgunluğu ve Türkiye’nin çok yönlü dış politika arayışları, ilişkileri bir yol ayrımına getirdi. Ancak ticaret, göç yönetimi, enerji ve güvenlik alanındaki karşılıklı bağımlılık, tam anlamıyla bir kopuşu her iki taraf için de irrasyonel kılıyor. İşte bu noktada ‘Rekaberlik’, taraflar arasındaki kontrollü yakınlık ile çekinceli uzaklığın bir kombinasyonu olarak karşımıza çıkıyor” ifadelerini kullandı.

Dört Senaryo Arasında En Gerçekçi Seçenek: Rekaberlik

KOSAM raporu, Türkiye-AB etkileşiminin geleceğine dair dört temel senaryo (Yapısal Çatışma, Soğuk Barış, Stratejik Ortaklık ve Rekaberlik) üzerinde duruyor. Bu senaryolar arasında orta vadede sürdürülebilirliği en yüksek görülenin “Rekaberlik” olduğunu belirten Seçkinli, bu modelin avantajlarını şu sözlerle özetledi: “Rekaberlik senaryosu, tarafların bir alanda iş birliği yaparken başka bir alanda yapıcı bir rekabet sürdürebilmesine imkân tanıyor. Bu, Türkiye için hem reform sürecine ivme kazandırma hem de küresel rekabet gücünü artırma fırsatı demektir. AB açısından ise tam üyelikten bağımsız, teknik uyum üzerinden ilerleyen bir ilişki modeli, genişleme baskısının hafifletilmesine yardımcı olur”.

Gümrük Birliği 2.0: Dijital ve Yeşil Dönüşümle Modernizasyon

Raporun ekonomi başlığında, 30 yıldır uygulanan Gümrük Birliği’nin artık günümüz ticaret dinamiklerini karşılamadığı tespiti yer alıyor. Seçkinli, Gümrük Birliği’nin sadece sanayi mallarıyla sınırlı kalmaması gerektiğini vurgulayarak, “Hizmetler, kamu alımları, tarım ve özellikle dijital ekonomi Gümrük Birliği’nin kapsamına dâhil edilmelidir. Türkiye’nin Avrupa Yeşil Mutabakatı ve Dijital Pusula stratejileriyle uyumu, sanayimizin rekabetçiliği için bir tercih değil, zorunluluktur. Bu ikiz dönüşüm, Türkiye-AB ilişkilerine yeni bir dinamizm kazandıracak en önemli motor güçtür” dedi.

Enerji Arz Güvenliğinde Türkiye Kilit Rolde

Enerji alanındaki stratejik iş birliğine dikkat çekilen rapora göre, Rusya-Ukrayna savaşı sonrası değişen enerji haritasında Türkiye’nin transit rolü hayati bir önem kazandı. Seçkinli, “Ülkemizin stratejik konumu ve lojistik koridorlar üzerinde yer alması AB’nin enerji arz güvenliği için vazgeçilmezdir. Enerji alanındaki iş birliğimiz, jeopolitik gerilimlerin üzerine çıkarılarak teknik bir zeminde derinleştirilmelidir. Yüksek Düzeyli Enerji Diyaloğu mekanizmalarının yeniden canlandırılması, her iki tarafın da stratejik çıkarınadır” değerlendirmesinde bulundu.

Güvenlik ve Savunmada NATO-AB Dengesi

Dış politika ve güvenlik başlığında Türkiye’nin NATO’nun ikinci büyük ordusuna ve yükselen bir savunma sanayisine sahip olduğunun altı çiziliyor. Rapor, Türkiye’nin Avrupa güvenlik mimarisine entegrasyonunun sürdürülmesinin önemini vurguluyor. Seçkinli, “Türkiye’nin AB güvenlik girişimlerine teknik düzeyde katılımı, Avrupa’nın stratejik özgürlüğüne katkı sağlar. Rekaberlik yaklaşımı, Türkiye’nin hem NATO müttefikliği hem de çok yönlü dış politika stratejisi arasında dengeli bir konum almasını mümkün kılacaktır” dedi.

KOSAM’ın Stratejik Yol Haritası: 5 Kritik Adım

Rapor, Türkiye-AB ilişkilerinin rekaberlik temelinde yeniden yapılandırılması için somut politika önerileri sunuyor:

1. Siyasallaşmanın Azaltılması: Teknik kriterlerin siyasi veto araçlarından (özellikle Kıbrıs sorunu gibi) bağımsız şekilde işletilmesi.
2. Diyalog Mekanizmalarının Canlandırılması: Ekonomi, enerji, ulaşım ve göç alanındaki Yüksek Düzeyli Diyalog toplantılarının kesintisiz sürdürülmesi.
3. Vize Serbestisi ve Gümrük Birliği: Vize süreçlerinde iş insanları ve akademisyenler için kolaylık sağlanması ve Gümrük Birliği’nin yeşil dönüşümle güncellenmesi.
4. Güvenlik ve Savunma Entegrasyonu: Türkiye’nin AB savunma fonlarına ve projelerine gözlemci statüsünde katılımının sağlanması.
5. İkiz Dönüşüm İş Birliği: Yeşil Mutabakat ve Dijital Tek Pazar stratejileri doğrultusunda ortak bir “Yeşil ve Dijital Dönüşüm Diyalog Platformu” kurulması.

“Gelecek, Karşılıklı Çıkar ve Saygı Temelinde İnşa Edilmeli”

Serkan Seçkinli, raporun temel mesajını şu sözlerle özetledi: “Türkiye-AB ilişkileri ne bir üyelik mucizesine ne de bir kopuş felaketine hapsedilmelidir. Türkiye, egemenlik haklarını ve milli menfaatlerini koruyarak, AB ile eşit ortaklık temelinde bir ilişki yürütme kapasitesine sahiptir. Rekaberlik, bu dengeyi kuracak en akılcı yoldur. Taraflar birbirlerini hasım değil, yapıcı birer rakip ve stratejik birer ortak olarak gördükleri sürece, bu belirsizlik çağından her iki taraf da güçlenerek çıkacaktır”.

KOSAM’dan Kritik Rapor: Tam Üyelik ve Kopuş İkileminden Çıkmanın Yolu: Rekaberlik Senaryosu yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

KOSAM Uyardı: “Sofradaki Değişim, Türkiye’nin Geleceğini Belirliyor” yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

Veri Kapitalizmi ve Dijital Sömürünün Küresel Yüzü

Rapora göre, veri kapitalizmi bireylerin dijital ortamda ürettiği verilerin sistematik olarak toplanması, işlenmesi ve bu veriler üzerinden ekonomik ve siyasi kazanç elde edilmesi sürecini ifade ediyor. Büyük dijital platformların, algoritmik tahakküm aracılığıyla ekonomik faktörlerin yanı sıra aynı zamanda siyasi ve kültürel alanda da belirleyici bir güç haline geldiği belirtiliyor. Bu sürecin, kullanıcıları “dijital serf”, platformları ise “dijital derebeyi” konumuna sürükleyen teknofeodal bir düzenin doğmasına yol açtığının altı çiziliyor. Raporda, bu dönüşümün ekonomik tekelleşme, kişisel gizliliğin aşınması, toplumsal manipülasyon ve kültürel sömürü gibi çok boyutlu sonuçlarına dikkat çekiliyor.

Türkiye’nin Veri Ekonomisindeki İkili Konumu ve Riskler

Türkiye, küresel veri sistemine önemli ölçüde veri sağlayan ancak bu verileri ekonomik, teknolojik ve kültürel değere dönüştürmede sınırlı kalan bir ülke konumunda. Raporda vurgulandığı üzere, dijital reklam pazarının yaklaşık %80’i yabancı platformların kontrolünde. Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nun (KVKK) Avrupa Birliği Genel Veri Koruma Tüzüğü (GDPR) ile tam uyumlu olmaması, denetim mekanizmalarının yetersizliği ve dijital okuryazarlık seviyesinin düşüklüğü, Türkiye’yi “veri kolonisi” olma riskiyle karşı karşıya bırakıyor. Özellikle KOBİ’ler ve dijital platform çalışanları, algoritmik ekosistemlere bağımlı hale gelerek tek taraflı kurallara tabi oluyor.

KOSAM’ın Politika Önerileri: Dijital Egemenlik İçin Çok Boyutlu Bir Yol Haritası

Rapor, Türkiye’nin dijital sömürüden çıkışı ve dijital egemenliğini güçlendirmesi için beş ana başlıkta somut öneriler sunuyor. Hukuki ve kurumsal alanda KVKK’nın GDPR ile tam uyumlaştırılması, dijital rekabet yasalarının hayata geçirilmesi ve bağımsız bir Veri Koruma Kurumu’nun oluşturulması öne çıkıyor. Teknolojik bağımsızlık için yerli ve açık kaynak çözümlerin kamu kurumlarında yaygınlaştırılması, yerli bulut ve veri merkezlerinin kurulması öngörülüyor. Toplumsal dönüşüm kapsamında dijital okuryazarlık eğitimlerinin müfredata eklenmesi, veri kooperatiflerinin desteklenmesi ve algoritmik farkındalığın artırılması hedefleniyor. Kültürel bağımsızlık için yerli dijital medya platformları ve içerik üreticilerinin desteklenmesi, anlatı hakkının yasal güvenceye alınması vurgulanıyor. Uluslararası iş birlikleri çerçevesinde ise OECD, G20 ve bölgesel platformlarda etkin rol alınması, dijital egemenlik politikalarının küresel ölçekte savunulması öneriliyor.

Rapor, dijital egemenlik mücadelesinin aşamalı bir plan dahilinde yürütülmesini öneriyor. Kısa vadede (0-2 yıl) KVKK reformunun tamamlanması, dijital okuryazarlık eğitimlerinin başlatılması ve açık kaynak dönüşüm programlarının hayata geçirilmesi hedefleniyor. Orta vadede (2-5 yıl) yerli bulut ve veri merkezlerinin kurulması, veri kooperatiflerinin yaygınlaştırılması ve yerli yapay zekâ altyapılarının desteklenmesi öngörülüyor. Uzun vadede (5 yıl ve sonrası) ise uluslararası veri diplomasisinin güçlendirilmesi, kültürel anlatı altyapılarının tamamlanması ve kapsamlı bir dijital anayasa ile dijital vatandaşlık sistemlerinin oluşturulması amaçlanıyor.

KOSAM’ın bu raporu, dijital dönüşümün yalnızca teknolojik bir meseleden ibaret olmadığını; ekonomik, siyasi, kültürel ve toplumsal boyutlarıyla bütüncül bir politika yaklaşımını gerektirdiğini ortaya koyuyor. Türkiye’nin dijital egemenlik yolculuğu, ancak çok paydaşlı, şeffaf ve hak temelli bir stratejiyle başarıya ulaşabilir. Rapor, akademi, kamu, özel sektör ve sivil toplum için yol gösterici bir kaynak olmayı amaçlıyor.

Raporun tam metnine KOSAM web sitesinden (kosam.org) ulaşılabilir.

KOSAM’dan Çarpıcı Rapor: Yeni Yüzyılın Sömürgeciliği Dijital Veri İmparatorlukları ve Türkiye’nin Egemenlik Stratejisi yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

Karaca, “Raporumuz, yapay et teknolojisini ‘gündelik tartışmaların’ ötesine taşıyarak, Türkiye’nin 2053 vizyonu kapsamında stratejik bir teknoloji alanı olarak konumlandırmaktadır. Artık dünyada gıda, enerji ve su güvenliği birbiriyle iç içe geçmiş durumda. Yapay et de bu üçlü denklemin tam ortasında hem büyük bir potansiyel hem de henüz netleşmemiş risklerle karşımıza çıkıyor. Türkiye olarak bu gelişmeyi uzaktan izleme lüksümüz yok. Aksine, öncü bir aktör olarak pozisyon almak ve hazırlıklarımızı şimdiden tamamlamak zorundayız” dedi.

“Teknolojiyi Takip Eden Değil, Şekillendiren Konumda Olmalıyız”

Karaca, raporun ortaya koyduğu ekonomik verileri yorumlarken, “Son on yılda sektöre aktarılan 3 milyar doların üzerindeki yatırım, söz konusu alanın uzun vadeli potansiyelini ve stratejik önemini ortaya koymaktadır. TÜBİTAK destekli AR-GE projeleri, üniversite-sanayi iş birlikleri ve teknopark ekosistemimiz burada devreye girmeli. Kritik alt teknolojilerde yerli patentler ve çözümler geliştirmeliyiz. Aksi takdirde, bu yeni gıda rejiminde de teknoloji ithal eden, standartları takip eden bir ülke konumuna düşeriz” ifadelerini kullandı.

“Çevresel Etki, Sürdürülebilirlik Söylemi Kadar Net Değil”

Yapay etin çevresel iddialarının detaylı incelenmesi gerektiğinin belirten Karaca; “Sıklıkla dile getirilen ‘daha az kaynak tüketimi’ söylemi, henüz her senaryo için geçerli değil. Üretimde kullanılan enerjinin kaynağı, atık yönetimi ve suyun kalitesi, çevresel ayak izini belirliyor. Yeşil Kalkınma Devrimi ve 2053 Net Sıfır Emisyon taahhüdü çerçevesinde, bu teknolojinin ancak yenilenebilir enerji ile entegre edilmiş, döngüsel ekonomi prensiplerine uygun modelleri desteklenmeli. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın bu konudaki politikaları bir kılavuz olmalı” diye söyledi.

“Toplumsal Kabul, Güven ve Şeffaflıkla Mümkün Olacak”

Toplumsal kabulün sağlanmasının en önemli şartının güven olduğunu vurgulayan Karaca, “Türk Milleti sofrasına gelen her lokmanın helal olmasına büyük önem verir. Bu hassasiyet, yapay et söz konusu olduğunda daha da kritik hâle geliyor. Diyanet İşleri Başkanlığımız ile bilim insanlarımızın ortak çalışmasıyla, üretimin her aşamasını kapsayan, şeffaf bir helal sertifikasyon protokolü hayata geçirilmeli. Ayrıca, Ticaret Bakanlığımızın öncülüğünde, tüketiciyi doğru bilgilendirecek, korkuya değil bilgiye dayalı bir iletişim kampanyası başlatılmalıdır” şeklinde konuştu.

“Hukuki Boşluk, İvedilikle Stratejik Bir Çerçeveye Dönüştürülmeli”

Karaca, Türkiye’de yapay et için net bir hukuki düzenleme bulunmamasını bir risk olarak değerlendirirken, bunun aynı zamanda bir fırsat olduğunun da altını çizdi. Karaca; “Diğer ülkelerin düzenlemelerini taklit etmek yerine, kendi değerlerimizi ve stratejik çıkarlarımızı merkeze alan, özgün bir düzenleme yapmalıyız. Sağlık Bakanlığı ile Tarım ve Orman Bakanlığı koordinasyonunda, FAO ve WHO standartlarını da dikkate alan, ancak yerli şartları önceleyen, risk temelli, aşamalı bir onay ve denetim mekanizması kurulmalı” ifadelerine yer verdi.

“Dengeli ve Proaktif Yaklaşım, Bizi Geleceğe Hazırlayacak Tek Yoldur”

Karaca, “Yapay et, ne körü körüne desteklenmesi gereken bir mucize ne de kesinlikle reddedilmesi gereken bir tehdittir. Gerçekçi olmalıyız. Bu teknoloji, dünya gıda sistemlerine çok boyutlu bir müdahaledir. Türkiye; akademik merak, ekonomik fizibilite, toplumsal değerler ve stratejik öngörüyü bir arada tartan, dengeli ve proaktif bir yaklaşım sergilemelidir. Gelişmeleri yakından izlemeli, tüm paydaşları sürece dahil ederek şeffaf bir diyalog ortamı oluşturmalı ve nihayetinde, bu küresel dönüşümden güçlenerek çıkacak ulusal bir yol haritasını kararlılıkla uygulamaya koymalıyız” diyerek KOSAM raporunun temel mesajını özetledi.

“Laboratuvardan Sofraya: Yapay Et” raporunun, Türkiye’nin gıda teknolojilerindeki dönüşüme liderlik etme potansiyelini gösteren önemli bir çalışma olduğunu belirten Karaca, raporun tamamına KOSAM web sitesi (www.kosam.org) üzerinden ulaşılabileceğini duyurdu.

KOSAM: “Yapay Et, Stratejik Bir Gıda Politikası Meselesine mi Dönüşüyor?” yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

“Konya Kapalı Havzası Su Sorunu, Kuraklık İncelemesi ve Obruk Tehlikeleri: Sürdürülebilir Çözüm Önerileri ve Stratejik Yaklaşımlar” başlıklı raporda, su meselesinin sadece bölgesel bir konu olmadığı, aynı zamanda Türkiye’nin kalkınma hedefleri açısından stratejik bir unsur olarak ele alınması gerektiği vurgulandı.

Bölgesel Kalkınmadan Ulusal Güce

KOSAM’a göre Konya Kapalı Havzası, ülkenin tarım sektörünün en önemli merkezlerinden biri olmasının yanı sıra sanayi, teknoloji ve yenilenebilir enerji yatırımları açısından da Türkiye’nin geleceğini şekillendirecek büyük bir potansiyele sahip. Raporda, etkin su yönetiminin tarımsal verimliliği artıracağı, yenilenebilir enerji potansiyelinin ise bölgeyi, Türkiye’nin sürdürülebilir kalkınma hedeflerine katkı sağlayacak güçlü bir merkez hâline getireceği belirtildi.

Bölgesel Kalkınma İçin Su Yönetiminde Stratejik Adımlar Atılmalı

Rapora göre, sürdürülebilir su yönetimi stratejileri, bölgenin tarım ve sanayi entegrasyonunun önünü açabilecek nitelikte. Su ve obruk sorunlarına yönelik önlemler bugünü korurken geleceği de güvence altına alacak. Raporda öne çıkan temel stratejik öneriler arasında şu başlıklar dikkat çekiyor:

• Havzalar arası su transferi ile suyun daha adil ve verimli dağılımının sağlanması
• Sınıraşan suların ülkede tutulması için stratejik hamlelerin gerçekleştirilmesi
• Yeraltı suyu kullanımında etkin denetim ve modern sulama yöntemlerinin yaygınlaştırılması
• Atık suyun geri dönüşümünün artırılması ve alternatif kaynakların devreye alınması
• Yenilenebilir enerji yatırımlarıyla entegre sanayi bölgelerinin oluşturulması

• Kuraklık riski yüksek alanlarda düşük su tüketimli tarım ürünlerine geçilmesi
• Akademi-sanayi iş birliği ile su verimliliğini artıracak teknolojilerin geliştirilmesi

“Konya Havzası, Türkiye İçin Yeni Bir Üretim ve Yenilikçilik Üssü Olabilir”

KOSAM’ın stratejik çözüm önerilerinin Türkiye Yüzyılı vizyonu, 12. Kalkınma Planı, Ulusal Su Verimliliği Seferberliği ve 2053 Net Sıfır Emisyon Hedefi ile doğrudan uyumlu olduğu gözler önüne seriliyor. Raporda, hükümetin hayata geçirdiği Yeşil Kalkınma Devrimi politikalarının, Konya Kapalı Havzası gibi stratejik bölgelerde uygulanacak sürdürülebilir su yönetimi ve yenilenebilir enerji projeleriyle daha da güçleneceği anlaşılıyor.

KOSAM: “Su, Bölgesel Bir Mesele Olmaktan Çıktı, Ulusal Strateji Konusu Oldu yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

“Yapay zekâ artık tercih değil, zorunluluk” KOSAM Yönetim Kurulu Başkanı Lütfi Can Başaran, “Yapay zekâ artık yalnızca bir teknoloji değil, iş dünyası için stratejik bir zorunluluk. Bu dönüşüm sürdürülebilirliği ve rekabet gücünü artıracak bir kapasite sunuyor” dedi. Başaran, raporda her sektör için uygulanabilir önerilere yer verildiğini ve raporun TBMM’deki komisyonlarla kamu politikalarıyla da örtüştüğünü vurguladı.

Sektörel Örnekler ve Çözüm Önerileri Başaran’a göre; Tarımda akıllı sulama ve drone sistemleriyle verimlilik %30’a kadar çıkabiliyor.

Sağlıkta, görüntü analizi sistemleri teşhis süreçlerini hızlandırıyor.

Finansta dolandırıcılık tespiti ve risk analizleri gelişiyor.

Tekstil ve lojistikte ise tasarımdan üretime kadar verimlilik artışı sağlanıyor.

Bu dönüşümün etkin biçimde gerçekleşebilmesi için ise güçlü dijital altyapı, veri yönetimi kabiliyeti ve nitelikli insan kaynağı büyük önem taşıyor. Kısa vadede temel eğitimler ve altyapı yatırımları; orta ve uzun vadede sektörel veri stratejileri ve uluslararası iş birlikleri öne çıkıyor.

Kamu Stratejileriyle Uyumlu Raporda, Türkiye’nin veri merkezi altyapısını 2030’a kadar 1 gigavat kapasiteye ulaştırma hedefi ile 10 milyar doları aşan yatırım planları da dijitalleşme sürecinin kamu ayağındaki önemine işaret ediyor.

Başaran, “Bu süreci başarıyla yönetebilirsek, yalnızca şirketlerimizin değil Türkiye’nin küresel rekabet gücü de yükselecek” diyerek, iş dünyasını yapay zekâ tabanlı dönüşüme aktif biçimde katılmaya davet etti.

KOSAM ile Türkiye Dijitalde Güçleniyor yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

Göçü yalnızca sosyal bir mesele değil, ekonomik kalkınma için stratejik bir araç olarak ele alan çalışma, Türkiye’nin göçmen potansiyelini yeniden değerlendirmesi gerektiğini savundu.

Rapora göre göçmenler, tarım, inşaat, imalat ve hizmet sektörlerinde istihdam açığını kapatırken, Suriyeli girişimcilerin 4 binden fazla şirketi ihracatı güçlendiriyor. Ancak hukuki belirsizlikler ve kayıt dışılık potansiyeli sınırlıyor. KOSAM, akredite vize, sektörel kota, kayıtlı istihdam teşvikleri ve girişimcilik fonu öneriyor. Doğru politikalarla göçmenler, 5 yılda GSYH’ye yüzde 1,5 katkı sağlayabilir. Türkiye’nin coğrafi konumu ve genç nüfusu, bu fırsatı değerlendirmek için avantaj sunuyor.

KOSAM, Göçmenlerin Ekonomik Etkisini Araştırdı yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.