Kızlarda 10 kat fazla görülüyor

Erken ergenlik; gerçek ergenlik ve yalancı ergenlik olmak üzere iki gruba ayrılıyor. Gerçek erken ergenlik; beyindeki hipotalamus-hipofiz sisteminin zamanından önce aktive olmasından kaynaklanıyor. Hipotalamus-hipofizden hormonların salınımının artmasıyla kız ve erkeklerde yumurtalar uyarılıyor ve bu tablo cinsellik hormonlarının artışına neden oluyor. Erken ergenlik kızlarda 10 kat fazla görülüyor ve çoğunlukla sebebi bulunamıyor. Erkek çocuklarında nadir rastlanırken, daha çok santral sinir sistemi lezyonları, kist, iyi veya kötü huylu tümör, travma veya enfeksiyon gibi patolojik etkenlerden kaynaklanıyor. Yalancı erken ergenlik ise hipofiz uyarısından bağımsız olarak, cinsiyet hormonlarının farklı nedenlerle artması olarak tanımlanıyor.   İyi veya kötü huylu tümörler,   kongenital  adrenal hiperplazi (Böbrek üste bezinin bir hastalığı ) ile Mc Cune Albright sendromu yalancı erken ergenlik sebebi olabiliyor. 

Ani ve hızlı boy uzamasına dikkat! 

Kız çocuklarında memede tek veya çift taraflı büyüme, erkek çocuklarında testis hacmindeki artış, erken ergenliğin ilk habercileri oluyor. Çocuk Endokrinolojisi Uzmanı Dr. Aliye Sevil Sarıkaya, “Kız çocuğunda sekiz yaşından önce meme gelişimi başladıysa, erkek çocuğunda dokuz yaşından önce testislerde büyüme oluştuysa, her iki cinsiyette ani ve hızlı boy uzaması dikkat çekiyorsa, ⁠davranışsal ve ruhsal değişiklikler belirginleştiyse, çocuk endokrinolojisi uzmanı olan hekime başvurmakta gecikmeyin” uyarısında bulunuyor.  

Obezite erken ergenliğin yaygın bir sebebi

Ailede erken ergenlik öyküsünün olması riski artırsa da çevresel etkenler çok daha fazla etkili oluyor. Çocuk Endokrinolojisi Uzmanı Dr. Aliye Sevil Sarıkaya, çocuklarda son yıllarda hızla artış gösteren obezitenin erken ergenliğin  yaygın ve önemli bir sebebini oluşturduğuna dikkat çekerek, “Bunun nedeni ise vücuttaki yağ oranının artması ile adipoz dokudan salgılanan leptin hormonunun artarak   hipotalamik GnRH salgısını uyarabilmesidir” diyor.   

Kimyasal ürünlerden ekran kullanım süresine…

Bazı hormonal ve kimyasal ürünlerin de erken ergenliğe yol açabildiği uyarısında bulunan Dr. Aliye Sevil Sarıkaya, ebeveynlerin dikkat etmeleri gereken sebepleri şöyle özetliyor: “Gıda ambalajındaki bazı kimyasallar, plastik ürünler, tarım ilaçları, hormon içeren kozmetik ürünler ve temizlik ürünlerindeki kimyasallar, artan ekran kullanım süresi ile uyku düzeni bozukluğu da vücuttaki hormonal   dengeyi etkileyebilir ve bunun sonucunda erken ergenliğe yol açabilir. Bunların yanı sıra anne baba ayrılığı, aile içi şiddet, duygusal ihmal, sevgisizlik gibi aile içindeki sorunlar  hipotalamus üzerinden nöro endokrin aksı etkileyip, ergenliği başlatabilir. Uyku düzeninin bozulması ve stresli ortam melatonin azalması yapabilir. Melatonin ergenliği baskılayıcıdır ve seviyesinin düşmesi ergenliği uyarabilir.”

Erişkin boyu kısa kalmasın! 

Erken ergenlik, tedavide gecikildiği takdirde, çocuklarda fiziksel ve ruhsal olarak önemli sorunlara neden olabiliyor. Örneğin, kemik yaşı hızlı ilerlediği için büyüme plakları erken kapanabiliyor ve erişkin boyu kısa kalabiliyor. Bunun yanı sıra yaşıtlarına uygun olmayan fiziksel ve ruhsal gelişimleri sosyal uyumu zorlaştırabiliyor. Ancak, hemen telaşa kapılmanıza gerek yok!  Zira, bu sorunlar erken ergenlik yaşayan her çocukta görülmüyor, ayrıca erken dönemde tedaviye başlandığında önlenebiliyor. 

Tedaviyle ergenlik süreci yavaşlıyor! 

Ergenlik belirtilerinin erken yaşlarda başlaması ebeveynlerin kaygılanmalarına yol açabiliyor. Aslında, erken ergenlik sorunu yaşayan çocukların sadece küçük bir kısmında tedaviye ihtiyaç duyuluyor. Çocuk Endokrinolojisi Uzmanı Dr. Aliye Sevil Sarıkaya, ayrıca erken ergenliğin tedavi edilebilen bir durum olduğunu, bu nedenle ebeveynlerin hemen endişeye kapılmamaları gerektiğini belirterek, süreci şöyle özetliyor:  “Tedavide amaç ergenlik sürecini yavaşlatmak, bu sayede boy uzamasına zaman tanımak ve çocuğun psikolojik gelişiminin yaşına uygun şekilde devam etmesini sağlamak.  Gerçek erken ergenlik tanısı alan çocuklarda hipofizden salgılanan LH ve FSH hormonlarının baskılanmasını sağlayan, genellikle ayda bir veya üç ayda bir uygulanan iğne tedavileri (GnRH analogları) ile ergenlik süreci yavaşlatılmaktadır. ”  

Erken ergenlik boy kısalığına neden olabilir! yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

Hayatlarımızın merkezi ve geleceğimiz olan çocuklar, hepimizin bildiği üzere büyüyen varlıklardır. Çocuklarda büyüme, fetal dönem dediğimiz, doğum öncesi dönemde, yani anne karnında başlar ve adölesan dönem dediğimiz ergenliğin sonuna kadar devam eder. Büyüme, kız ve erkek çocuklarda farklılıklar gösterdiği gibi, aynı çocukta farklı yaş dönemlerinde de farklılıklar göstermektedir. Çocuklarda normal büyüme genel sağlığın yerinde olduğunun en önemli göstergesidir. Bu nedenle, bir çocuğun antropometrik ölçümlerinin belirli aralıklarla yapılarak, standart büyüme eğrilerine işlenmesi büyümenin izlenmesi olarak tanımlanır. 

   “Çocukların, yeni doğan döneminden ergenliğin sonuna kadar düzenli bir şekilde izlenmeleri gerekmektedir”

   Uzm. Dr. Sevinç Çabukoğlu, “Çocuklarda büyümede duraklama ya da hızında yavaşlama yani persantil dediğimiz büyüme eğrisinde düşüş olması ve özellikle boy kısalığı, altta yatan bir hastalığın ilk belirtisi olabilir. Büyüme ve gelişmenin takibi ve desteklenmesi, büyümeyi etkileyen durum ve hastalıkların zamanında tespit edilmesine ve doğru bir şekilde müdahale edilmesine olanak sağlar. Bu nedenle, çocukların yeni doğan döneminden itibaren ergenliğin sonuna kadar düzenli bir şekilde izlenmeleri gerekmektedir.

   Büyümeyi izlerken biz, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları uzman hekimleri olarak, bebek ve çocukların her takip muayenelerinde, vücut ölçümlerini doğru bir şekilde yaparak büyüme eğrilerine kaydederiz. Her çocuğun kendi büyüme potansiyeli vardır ve kendi büyüme eğrisine paralel bir şekilde büyümesinin devam etmesini bekleriz, bu nedenle aynı yaş grubu çocukların birbirleriyle kıyaslanmaları doğru değildir.” dedi.

   “Çocuğun büyümesini birçok faktör etkileyebilir”

   Uzm. Dr. Çabukoğlu, “Süt çocukluğu dönemi dediğimiz ilk iki yaşta bebeğin boy, kilo ve baş çevresi ölçümleri yapılır. Kontroller, doğumdan itibaren ilk ay, haftada 1 ya da 2 kez bir ve altıncı ay arası ayda 1, altıncı ay ve 2 yaş arası duruma göre ve aşı takibine göre 2 ya da 3 ayda bir yapılmaktadır. 2 yaşından büyük çocuklarda eğer baş çevresi ile ilgili bir durum yoksa boy ve tartı takibi yapılmaktadır. Eğer daha sık takibe çağrılmasını gerektiren bir durum yoksa 2 ve 6 yaş arası 6 ayda bir, 6 yaş ve ergenlik sonuna kadar yılda 1 takipleri yapılmaktadır.

Büyümeyi etkileyen faktörler arasında genetik, çevresel, beslenme, sosyo-ekonomik faktörler, metobolik ya da kronik hastalıklar, psikososyal durum sayılabilir” diye söyledi. 

   “Mutsuz çocuklarda psikososyal boy kısalığı gelişebilmektedir”

   Uzm. Dr. Çabukoğlu, “Genetik faktörler hem doğum öncesi hem de doğum sonrası büyümeyi etkiler. Anne ve babanın boyu, çocuğun final boyu ile yakından ilişkilidir. Anne baba boyuna göre  ± 7 cm yanılma payı ile hedef boy hesaplanabilmektedir. 

   Çocukların bu hedef boya ulaşabilmesi için dengeli ve yeterli beslenmesi gerekmektedir. Büyümenin hızlı olduğu dönemlerde, alınan enerjinin %10’dan fazlası büyüme için harcanır. Yeterli kalori, protein, vitamin, demir, çinkonun dengeli bir beslenme ile alınması çok önemlidir. Mutsuz, stres altında ya da ihmal ve istismara uğrayan çocuklarda psikososyal boy kısalığı gelişebilmektedir.

   Büyüme üzerine etki eden çeşitli faktörler göz önüne alındığında, büyümenin karmaşık ve birbiriyle ilişkili birçok olayın bir sonucu olduğu görülmektedir. Bu nedenle, büyümede duraklamayı ya da boy kısalığını erken teşhis edip mümkünse tedavi edebilmek için, tüm çocukların herhangi bir şikayetleri olmasa bile belirli aralıklarla takip edilmeleri büyük önem içermektedir” diye konuştu.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı

Büyümede Duraklama ve Boy Kısalığına Dikkat! yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.