ORMANYA’DA ENDEMİK SEMENDER TÜRLERİ
Kocaeli’nin önemli doğal yaşam alanlarından biri olan Ormanya’da yapılan saha gözlemleri sırasında Lissotriton kosswigi, Ommatotriton nesterovi ve Triturus anatolicus türlerine ait bulgular elde edildi. Uzman biyologlar eşliğinde gerçekleştirilen ilk değerlendirmeler, bu kayıtların Ormanya ve çevresinin biyolojik çeşitliliği açısından dikkat çekici bir önem taşıdığını ortaya koyuyor. Tür teşhislerinin ayrıntılı morfolojik ve gerektiğinde genetik incelemelerle desteklenmesine yönelik bilimsel süreç ise devam ediyor. İlk belirlemelere göre yalnızca sınırlı habitatlarda yaşayan bu semender türleri, ekosistemin hassas dengesi hakkında önemli ipuçları sunuyor.

ENDEMİK SEMENDERLER BİLİMSEL İNCELEME ALTINDA
Kocaeli Büyükşehir Belediyesi’nin destekleriyle yürütülen incelemeler, biyologlar eşliğinde titizlikle sürdürülüyor. Ön bulgulara göre tespit edilen üç semender taksonu da Türkiye herpetofaunası açısından yüksek bilimsel değere sahip olduğu belirtildi. Lissotriton kosswigi dar yayılışlı, Türkiye’ye endemik bir semender olarak, Ommatotriton nesterovi ise Türkiye’nin batı ve kuzey kesimlerine özgü bir tür olarak literatürde öne çıkıyor. Elde edilecek verilerin ulusal bilimsel literatüre katkı sağlaması beklenirken, Ormanya’daki gözlemler yalnızca yerel fauna açısından değil, Marmara Bölgesi’nin amfibi çeşitliliğinin daha iyi anlaşılması bakımından da önem taşıyor.

BİLİMSEL DOĞRULAMA SÜRECİ SÜRÜYOR
Kocaeli Büyükşehir Belediyesi’nin destekleriyle sürdürülen çalışmalarda gözlenen bireylerin habitat tercihleri, üreme alanları, mikroiklim koşulları ve olası tehdit unsurları inceleniyor. Elde edilecek verilerin bilimsel yayınlara dönüşmesi halinde, Ormanya’nın yalnızca bir rekreasyon ve doğa turizmi alanı değil, aynı zamanda bölgesel ölçekte önemli bir araştırma sahası olduğu daha güçlü biçimde ortaya konmuş olacak. Özellikle semenderler gibi nemli mikrohabitatlara bağımlı amfibiler, ekosistemdeki çevresel değişimlere hassas tepki verdikleri için biyolojik gösterge türler arasında değerlendiriliyor.

KORUMA AÇISINDAN NEDEN ÖNEMLİ?
Amfibiler dünya genelinde habitat kaybı, su rejimindeki değişimler, kirlilik ve iklim baskısı nedeniyle en hassas canlı gruplarından biri kabul ediliyor. Bu nedenle Ormanya’da elde edilen bu kayıtlar, bölgedeki sulak alanların, geçici su birikintilerinin, dere kenarı örtüsünün ve orman içi nemli habitatların korunmasının ne kadar kritik olduğunu bir kez daha gösteriyor. Bilimsel teyit sürecinin tamamlanmasıyla birlikte bu gözlemlerin Kocaeli ve çevresindeki koruma planlamalarına da katkı sunması bekleniyor. Kocaeli Büyükşehir Belediyesi, doğa koruma ve sürdürülebilirlik odaklı projeleriyle bilimsel çalışmaları desteklemeye devam ederken, Ormanya’da yürütülen bu araştırmaların gelecekte yeni tür tayinlerine de kapı aralayabileceği ifade ediliyor.

Ormanya’da endemik semender türleri keşfedildi yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

İzmir’in Ödemiş ilçesinde yürütülen bilimsel çalışmalar sonucunda, Batı Anadolu’ya özgü yeni bir bitki türü keşfedildi. Ege Üniversitesi ve Hacettepe Üniversitesinden araştırmacıların ortak çalışmasıyla tanımlanan, bilimsel ismi “Umbilicus choripetalus” ve Türkçe ismi de “İzmir göbekotu” olarak önerilen bitki, uluslararası bilimsel taksonomi dergi Phytotaxa’da yayımlanan makaleyle bilim dünyasına duyuruldu.

Prof. Dr. Hasan Yıldırım, yeni türün göbekotu cinsi içinde bugüne kadar bilinen tüm türlerden belirgin biçimde ayrıldığını belirtti. Türü farklı kılan en önemli özelliğin çiçek yapısı olduğu ifade Prof. Dr. Yıldırım, Umbilicus choripetalus’un taç yapraklarının tabana kadar tamamen ayrıldığını, yıldız biçimli bir çiçeğe sahip olduğunu vurgulayarak bu özelliğin, göbekotu cinsi içinde ilk kez gözlemlendiğini söyledi.

Türün yetişme alanı hakkında bilgi veren Prof. Dr. Hasan Yıldırım, “Yeni tür, yalnızca İzmir’in Ödemiş ilçesinde, Ovacık Platosu’nda yaklaşık 1300–1400 metre rakımda, volkanik kaya çatlaklarında yetişiyor. En yakın akrabaları yalnızca kireçtaşı kayaçlarda yaşıyor. İzmir Göbekotu’nun volkanik zeminlere bağlı olması, türü ekolojik açıdan da özgün kılıyor. Bu türün en yakın akrabaları olan Umbilicus tropaeolifolius ve Umbilicus paniculiformis’in yayılış alanları ise İzmir Göbekotu’ndan tamamen farklı. Umbilicus tropaeolifolius, Türkiye’nin güneydoğusu ile İran ve Irak başta olmak üzere Orta Doğu’ya uzanan bölgelerde yayılış gösteriyor. Umbilicus paniculiformis ise Sudan’da lokal olmak üzere Kuzeydoğu Afrika’da bulunuyor. Her iki tür de yalnızca kireçtaşı kayaçlara bağlı habitatlarda yaşıyor” diye konuştu.

“Türkiye’de Göbekotu cinsi içinde ilk endemik tür”

Çalışma kapsamında bitkinin morfolojik özelliklerinin yanı sıra genetik yapısının da incelendiğini belirten Prof. Dr. Yıldırım, “Yapılan DNA analizleri sonucunda, Umbilicus choripetalus’un yakın türleriyle akraba olmakla birlikte, genetik olarak ayrı ve izole bir soy oluşturduğu tespit edildi. Bu bulgular, türün yeni bir bilimsel takson olarak tanımlanmasını güçlü biçimde destekledi. Göbekotu cinsi, dünya genelinde 16 türle temsil ediliyor. Bu türler; Avrupa, Akdeniz Havzası, Yakın Doğu Asya, Afrika ve Hindistan’a kadar uzanan geniş ancak parçalı bir yayılışa sahip. Türkiye’de ise bu cins bugüne kadar yedi türle biliniyor ve bu türlerin tamamı Türkiye dışında da yayılış gösteriyordu. İzmir Göbekotu’nun tanımlanmasıyla birlikte, göbekotu cinsi içinde Türkiye’ye özgü ilk endemik tür bilimsel olarak ortaya konmuş oldu” dedi.

“Anadolu’nun doğal mirası korunmalı”

Türün korunmasının önemine değinen Prof. Dr. Yıldırım, “Bugüne kadar yalnızca tek bir lokaliteden bilinen ve yaklaşık 550 bireylik bir popülasyona sahip olan türün korunması büyük önem taşıyor. Uluslararası Doğayı Koruma Birliği (IUCN) kriterlerine göre İzmir Göbekotu için “Hassas (Vulnerable)” koruma statüsü öneriliyor. Bu keşif, Batı Anadolu’nun hâlâ yeterince bilinmeyen biyolojik çeşitliliğine de dikkat çekiyor. Özellikle jeolojik olarak farklı alanların, beklenmedik biçimde özgün ve dar yayılışlı bitki türlerine ev sahipliği yapabildiği bir kez daha ortaya kondu. Bu yeni tür, yalnızca botanik literatürüne eklenen bir isim olmanın ötesinde, Anadolu’nun doğal mirasının korunmasının neden hayati olduğunu gösteren güçlü bir bilimsel kanıt niteliği taşıyor” diye konuştu.         

Çalışma; Ege Üniversitesi, Hacettepe Üniversitesi ve farklı kurumlardan bilim insanlarının katkısıyla yürütüldü. Arazi çalışmaları, türün morfolojik incelemeleri ve bilimsel tanımı Ege Üniversitesi öğretim üyeleri Prof. Dr. Hasan Yıldırım ve Dr. Tuğkan Özdöl tarafından gerçekleştirildi. Türün genetik ve filogenetik analizleri Hacettepe Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümünden Dr. Barış Özüdoğru ve Dr. Ilgın Deniz Can tarafından yapıldı. Çalışmanın laboratuvar süreçleri ve ölçümlerine Dr. Ademi Fahri Pirhan ve Dr. Şükrü Arasan katkı sundu. Arazi çalışmalarına ve makalenin değerlendirme sürecine Doç. Dr. Mehmet Maruf Balos destek verirken, Musa Geçit de saha çalışmaları ve türün yayılışına ilişkin gözlemleriyle çalışmaya katkı sağladı. Yeni türün bilimsel çizimleri ise bitki ressamı ve Balıkesir Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi öğrencisi Hazelnas Varol tarafından hazırlandı.

İzmir’de Yeni Bitki Türü Keşfedildi yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

UZMAN REHBERLİĞİNDE BİLGİLENDİRİCİ YÜRÜYÜŞ
Etkinlik kapsamında Kuzuyayla’nın zengin bitki örtüsü arasında orman yürüyüşü yapıldı. Yalova Üniversitesi Öğretim Görevlisi Dr. Semra Erol, mantarların yetişme koşullarından türlerine ve zehirli çeşitlerin nasıl ayırt edileceğine kadar pek çok konuda kapsamlı bilgiler aktardı. Katılımcılar, yürüyüş boyunca çeşitli mantar türlerini yerinde inceleyerek doğanın sunduğu zengin çeşitliliği keşfetti.

ETKİNLİĞİN SONUNDA SICAK MANTAR İKRAMI
Programın sonunda katılımcılara sıcak mantar ikramı yapıldı. Doğa tutkunları, hem bilgilendirici bir gün geçirmenin hem de keyifli bir ortamda birlikte vakit geçirmenin memnuniyetini yaşadı. Katılımcılar, organizasyon için Kocaeli Büyükşehir Belediyesi’ne teşekkür etti.

HER YAŞTAN DOĞASEVERE ÜCRETSİZ ETKİNLİKLER
Kocaeli Büyükşehir Belediyesi tarafından düzenlenen tüm etkinlikler ücretsiz olarak gerçekleştiriliyor. Yaş gruplarına göre hazırlanan programlar sayesinde her yaştan doğasever, Kuzuyayla’da doğayla iç içe keyifli zaman geçirebiliyor. Etkinliklerle ilgili detaylı bilgi almak isteyenler, Kuzuyayla’nın 0533 526 80 80 numaralı hattından iletişime geçebilir.

Kuzuyayla’da mantarların gizemli dünyası keşfedildi yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

Başarılı ve üretken bilim insanı Prof. Dr. Hasan Yıldırım ve ekibini tebrik eden Ege Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Necdet Budak, “ Prof. Dr. Hasan Yıldırım ve ekibi, yeni keşifleriyle literatüre katkıda bulunmaya devam ediyor. Daha önce de pek çok yeni bitki keşfini akademik dünyaya kazandıran Hocamız, ekibiyle birlikte Hatay’ın Samandağ ilçesinde yer alan Milleyha Sulak Alanı’nda, yeni bir yılanyastığı türünü bilim dünyasına tanıttı. Kendilerini tebrik ediyor, başarılarının devamını diliyorum” dedi.

Halk arasında “tirşik” olarak bilinen bitkinin yörede uzun süredir tanındığını ancak bugüne kadar bilimsel olarak tanımlanmadığını belirten Prof. Dr. Hasan Yıldırım, “Yılanyastığı türleri zehirli olmalarına rağmen Anadolu’nun birçok bölgesinde ‘tirşik’ adıyla bilinen türler, halk tarafından doğru yöntemlerle işlenerek lezzetli bir yemeğe dönüştürülüyor. Bu bitki ancak pişirildiği zaman tüketilebilen oldukça tehlikeli bilinmeden kullanılmaması gereken bitki türüdür. Milleyha Sulak Alanı’nda tespit edilen bu yeni türün de yörede benzer şekilde kullanıldığını gözlemledik. Bu bitkinin bilimsel adlandırmasının yanı sıra Türkçe ismini de halkın verdiği isimle, ‘Milleyha tirşiği’ olarak belirledik” dedi.

Arum L. (yılanyastığı) cinsinin dünya genelinde Avrupa’dan Orta ve Güney Asya’ya, Kuzey Afrika’ya kadar geniş bir yayılış alanına sahip olduğunu belirten Prof. Dr. Hasan Yıldırım, “Bu cinse ait yaklaşık 25-30 tür bulunuyor. Türkiye’de ise Arum cinsi, Ege, Akdeniz ve Karadeniz başta olmak üzere hemen hemen tüm bölgelerde yayılış gösteriyor. Daha önce ülkemizde bu cinse ait 13 tür biliniyordu. Milleyha Sulak Alanından tanımladığımız bu yeni türle birlikte Türkiye’deki Arum türü sayısı 14’e yükseldi. Bu türle birlikte Arum cinsine ait ülkemiz endemiği tür sayısı da üçe çıktı” diye konuştu.

“Pek çok canlı için korunması gereken özel bir ekosistem”

Yeni türün sadece Milleyha Sulak Alanı’nda bulunduğunu vurgulayan Prof. Dr. Hasan Yıldırım, “Arum milleyḥanum, şu ana kadar sadece Hatay’ın Samandağ ilçesi sınırlarında yer alan Milleyha Sulak Alanında tespit edildi. Bu bölge, yaklaşık 300 civarında bitki türü, 24 kelebek, 7 memeli, 12 sürüngen ve 3 kurbağa türüyle dikkate değer bir biyoçeşitliliğe sahip. Ancak Milleyha’nın en önemli özelliği, dünya genelinde göçmen kuşlar için kritik bir konaklama sahası olmasıdır. Bugüne kadar burada 312 kuş türü gözlemlendi. Göç yolları üzerinde yer alan bu alan, kuşların dinlenmesi ve beslenmesi açısından hayati bir öneme sahip. Dolayısıyla sadece kuşlar için değil, keşfettiğimiz bu yeni bitki türü gibi pek çok canlı için de korunması gereken özel bir ekosistem niteliği taşıyor” dedi

“Ekolojik karakter tehdit altında”

Milleyha Sulak Alanı “Mileyha Sazlığı Sulak Alanı” ismiyle mahalli öneme haiz sulak alan ilan edildiğini belirten Prof. Dr. Hasan Yıldırım, “126 hektarlık bu alan, eşsiz biyolojik çeşitliliğiyle korunması gereken çok özel bir ekosistem. Ancak alan üzerinde tarıma açma, atık dökümü, yapılaşma, aşırı otlatma ve kaçak avcılık gibi ciddi insan kaynaklı tehditler mevcut. Özellikle alanın yaklaşık üçte birini kapsayan ve biyolojik çeşitlilik açısından oldukça zengin olan tampon bölge, imara açık olması nedeniyle yapılaşma baskısı altında. Son yıllarda yapılan denetimlerle kaçak avcılık azalsa da, mülkiyet sorunları ve ekolojik karakterin bozulması riski devam ediyor” dedi.

Milleyha kuşcennetinden yeni bir Yılanyastığı türü keşfedildi: “Milleyha tırşığı” yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

Morca Mağarası’nın Türkiye’nin 3’üncü en derin mağarası olduğunu belirten Prof. Dr. Özbek, “Ülkemiz mağaralar bakımından oldukça zengin bir coğrafyada yer alır ve 200’den fazla mağaraya ev sahipliği yapıyor. Bu mağaralardan bazıları dikey mağaralar olup, oldukça derin olabilir.  Dikey ve yatay olabilen mağaraların özellikle içinde su bulunanlarında bu ortamlara uyum sağlamış ilginç sucul canlılar bulunabilir. Bu canlılar arasında böcek türleri olabildiği gibi, yangıçlar, sucul top böcekleri ve hatta balıklar bile olabilir. Derin ve uzun mağaralardaki bu habitatlar genellikle de bilim camiası tarafından henüz tanımlanmamış canlılara ev sahipliği yapıyor. Morca Mağarası Anamur sınırları içinde 2 bin 100 metre rakımda yer alan bir dikey mağaradır. Son yıllarda yapılan çalışmalarla keşfedilen mağara, kendine özel bir yapıya sahip olup, yaklaşık bin 260 metre derinde küçük gölcükler barındırır. Bu özelliğiyle Morca Mağarası Türkiye’nin 3’üncü en derin mağarası olup, dünyada da sayılı derin mağaralardan biridir” dedi.

“Endemik canlı sayısının artışına katkı”

Keşfin buluş sürecini anlatan Prof. Dr. Özbek, “Yerli ve yabancı profesyonel mağara araştırıcıları tarafından incelenen mağaranın en derin yerinde yer alan gölcüklerde yaşayan yangıç bireyleri olduğu görülmüştür. Bireylerden alınan örnekler, kendisi de profesyonel bir mağaracı olan Prof. Dr. Gökhan Aydın tarafından, bana iletildi. Yaptığımız mikroskobik ve taksonomik incelemeler sonucunda, bu örneklerin yeni bir yangıç türüne ait olduğunu  tespit ettik ve  bu yeni canlıya yaşadığı mağaraya ithafen ‘Gammarus morcae’ ismi verdik. Dünyada sadece Morca Mağarası’nda yaşayan bu canlı türünün tespit edilmesiyle birlikte ülkemize özgü endemik canlıların sayısı bir tane daha artırılmış oldu. İki araştırıcının ortak çalışması şeklindeki makale ülkemizin saygın bilimsel dergilerinden biri olan Turkish Journal of Zoology dergisinde yayınlandı” dedi.

 Tespit edilen canlının göl ve akarsularda yaşayan akrabalarında gelişmiş gözleri bulunduğu halde, yeni keşfedilen türde gözler bulunmadığını belirten Prof. Dr. M. Özbek, “Bu durum derin yeraltı sularında yaşamaya uyum sağlamış canlılarda sıklıkla görülen bir özellik. Bir canlının gözlerinin adaptasyon sonucu kaybolması için ortalama yüz bin yıl geçmesi gerekiyor. Işık olmayan bir ortamda yaşayan canlılar gözlerinin yerine kimyasal reseptörler ve uzamış ekstremiteler geliştiriyor. Bu yaptığımız keşif yeni bir tür tanımlamanın yanında, yeraltı sularında yaşayan canlılar arasında en derinden raporlanmış çalışmalardan biri olması bakımından da önemlidir” dedi.

“Mağara aydınlatmaları canlı türüne zarar verebilir”

Prof. Dr. Özbek, “Dünyada biyolojik çeşitlilik açısından bazı önemli alanlar vardır. Bunlar sıcak noktalar olarak tanımlanmışlardır. Ülkemiz biyolojik çeşitlilik açısından bu önemli alanlardan üç tanesinin ortasında yer alır ve bu yüzden de biyolojik çeşitlilik açısından çok önemlidir. Son yıllarda özellikle akarsu ve göllerimizde çok büyük kirlilik sorunları var. Canlıların yaşamı için çevre bilincinin önemine dikkat etmeliyiz” dedi.

Bazı mağaraların turizme açılması nedeniyle, içeride aydınlatma yapılmasının orada yaşayan canlıların yaşam ortamlarında suni bir değişim yarattığını, bu nedenle de orada yaşayan ve karanlıkta yaşamaya uyum sağlamış canlıların oradan kaçtığını veya tamamıyla ortamdan yok olduğunu belirten Prof. Dr. M. Özbek, “Bu durum ülkemiz biyoçeşitliliği açısından olumsuzluklar yaratmaktadır, çünkü bir mağaraya endemik olan bir canlı türü başka bir mağarada genellikle bulunmaz. Mağara ekosisteminde meydana gelen bu değişimler genellikle türün tamamen yok olmasıyla sonuçlanabilir ki bu hiç istemediğimiz bir durumdur” diye konuştu. 

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı

Türkiye’nin En Derin 3’üncü Mağarasında Yeni Bir Yangıç Türü Keşfedildi yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.