Son yıllarda güvenli parola oluşturma kuralları giderek daha fazla gündeme geliyor. Birçok dijital servis artık kullanıcılarından en az 10 karakter uzunluğunda, büyük harf, rakam ve özel karakter içeren parolalar talep ediyor. Ancak geçmiş yıllardaki sızdırılmış parola verilerinin karşılaştırmalı analizi, yalnızca bu temel kurallara uymanın brute force veya yapay zekâ destekli saldırılara karşı yeterli koruma sağlamadığını ortaya koyuyor.

Kaspersky uzmanları, kullanıcıların daha güçlü ve güvenli parolalar oluşturabilmesi için dikkat edilmesi gereken noktaları ve en sık yapılan hataları paylaşıyor.

Rakam ve sembol kullanımında daha yaratıcı olun

Yalnızca tek bir özel karakter içeren sızdırılmış parolalar incelendiğinde, en sık kullanılan sembolün yüzde 10 oranıyla “@” işareti olduğu görülüyor. Onu yüzde 3 ile nokta (.) takip ediyor. Tüm analiz edilen parolalar arasında ise “@” en yaygın ikinci karakter olurken, üçüncü sırada “!” yer alıyor.

Rakam kullanımında da benzer derecede öngörülebilir kalıplar dikkat çekiyor:

• İncelenen parolaların yüzde 53’ü rakamlarla sona eriyor.
• Yüzde 17’si rakamlarla başlıyor.
• Yaklaşık yüzde 12’si, 1950-2030 yılları arasındaki tarihlere benzeyen sayı dizileri içeriyor.
• Sızdırılmış parolaların yüzde 3’ünde “qwerty” veya “ytrewq” gibi klavye dizilimleri yer alırken, en yaygın örnekleri “1234” benzeri sayısal diziler oluşturuyor.

Kaspersky Veri Bilimi Ekibi Lideri Alexey Antonov, özellikle yaygın kullanılan sembollerin, sayıların veya tarihlerin parolanın başında ya da sonunda kullanılmasının siber suçlular için brute force saldırılarını önemli ölçüde kolaylaştırdığına dikkat çekiyor. Antonov’a göre bu nedenle daha az tercih edilen karakterlerin kullanılması ve tahmin edilmesi kolay sayı ya da klavye dizilimlerinden kaçınılması gerekiyor.

“Brute force saldırıları, doğru parola bulunana kadar tüm olası karakter kombinasyonlarını sistematik şekilde deneyerek çalışır. Saldırganlar kullanıcıların hangi karakterleri daha sık tercih ettiğini bildiğinde, parolanın kırılması için gereken süre ciddi ölçüde azalır. Tahmin edilebilir semboller seçme eğiliminden kaçınmak için, harf, rakam ve özel karakterleri eşit olasılıkla üreten parola oluşturucuların kullanılması büyük önem taşıyor” diyor Antonov.

Kelime Kullanımından Kaçının: Duygular ve Akımlar Risk Taşıyor

Araştırma, duygusal veya popüler kelimelerin sıklıkla parolanın temelini oluşturduğunu kanıtlıyor. 2023-2026 yılları arasında “Skibidi” kelimesinin kullanımındaki 36 katlık artış, internet kültürünün siber güvenliğe olan doğrudan yansımasını gösteriyor.

Kaspersky uzmanlarının pozitif ve negatif kelimeler üzerine yaptığı analizde, pozitif kelimelerin çok daha baskın olduğu görüldü. Parolalarda en sık rastlanan kelimeler arasında “love”, “magic”, “friend”, “team”, “angel”, “star” ve “eden” gibi ifadeler yer alıyor. Bununla birlikte “hell”, “devil”, “nightmare” ve “scar” gibi negatif kelimeler de listede kendine yer buluyor.

Antonov bu konuda şu öneride bulunuyor: “Sonuna bir rakam veya sembol eklense bile tek bir kelimeden oluşan parolalar zayıf tercihlerdir. Bu kalıplar çok öngörülebilir olduğu için saldırganlar tarafından kolayca tahmin edilebilir. Bunun yerine, birbiriyle ilgisiz birkaç kelimeyi bir araya getiren, aralara rakamlar ve semboller serpiştirilen ve hatta bilinçli yazım hataları içeren bir ‘parola cümlesi’ (passphrase) oluşturun. Parola ne kadar uzun, rastgele ve öngörülemez olursa kırılması o kadar zorlaşır. Ayrıca, mümkün olan her yerde iki faktörlü doğrulamayı (2FA) mutlaka etkinleştirin.”

Parola Uzunluğu Tek Başına Yeterli mi?

Uzun parolaların kırılmasının daha zor olduğu uzun süredir biliniyor ve sızdırılmış parola analizleri de bunu doğruluyor. Ancak yapay zekâ destekli araçların gelişmesiyle birlikte, yalnızca parola uzunluğu artık tek başına yeterli güvenliği sağlamıyor. Çünkü uzun parolalar dahi öngörülebilir kalıplar içerdiğinde kolaylıkla kırılabiliyor.

Araştırmaya göre veri sızıntılarında yer alan sekiz karakter ve altındaki kısa parolalar genellikle bir gün içinde brute force saldırılarıyla kırılabiliyor. Öte yandan yapay zekâ destekli akıllı algoritmalar sayesinde 15 karakter uzunluğundaki parolaların %20’sinden fazlası bir dakikadan kısa sürede çözülebiliyor.

Parola uzunluğunun kırılma oranlarına etkisi: Tek bir 5090 GPU ve MD5 algoritmasına dayalı sonuçlar

Analiz edilen tüm parolaların yüzde 60,2’sinin — uzunluğundan bağımsız olarak — yaklaşık bir saat içinde kırılabildiği görülürken, bu oran bir gün içinde kırılabilen parolalarda yüzde 68,2’ye ulaşıyor.

Paylaşılan örneklerdeki hesaplamalar, tek bir RTX 5090 GPU ve MD5 algoritması baz alınarak gerçekleştirildi. Ancak gerçek dünya senaryolarında saldırganlar; 10, 100 hatta daha fazla GPU’yu kiralayabiliyor. Bu tür koşullarda parola kırma hızı, potansiyel olarak katlanarak artabiliyor.

Günümüz koşullarında gerçekten güçlü bir parola; yalnızca 16 karakter ve üzeri uzunluk standardını karşılamakla kalmıyor, aynı zamanda rastgele oluşturulmuş, tekrar etmeyen harf, rakam ve sembollerden oluşuyor ve her hesap için benzersiz şekilde kullanılıyor. Kullanıcıların bu tür güvenli parolalar oluşturmasına yardımcı olmak amacıyla Kaspersky, Kaspersky Password Generator websitesine parola oluşturma özelliği ekledi. Böylece kullanıcılar artık yalnızca parolalarının sızıntılara karışıp karışmadığını kontrol etmekle kalmıyor, aynı zamanda ücretsiz olarak güçlü parolalar da oluşturabiliyor.

Parolaların kolay ve güvenli şekilde yönetilmesi, otomatik doldurma özelliğinden yararlanılması ve cihazlar arasında güvenli senkronizasyon sağlanması için, tüm kimlik bilgilerinin güvenli bir kasada saklandığı ve tek bir ana parola ile korunduğu bir parola yöneticisinin kullanılması öneriliyor. Bu yaklaşım, yüzlerce farklı parolayı hatırlama ihtiyacını ortadan kaldırırken, bilgilerin veri ihlallerine karşı korunmasına da yardımcı oluyor. Üstelik yalnızca parolalar değil, passkey’ler de doğrudan Kaspersky Password Manager içerisinde oluşturulup saklanabiliyor. Böylece kullanıcılar desteklenen hizmetlere tek dokunuşla giriş yapabilirken, güvenli senkronizasyon sayesinde passkey’lerine tüm cihazlarından erişebiliyor.

Kaspersky Araştırması: Sızdırılan Parolaların Yarısından Fazlası Rakamla Bitiyor yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

Türkçe eğitim ve iş hayatında yozlaşıyor

Türkçenin yozlaşması en belirgin olarak eğitim ve iş hayatında gözlendiğini dile getiren Öğr. Gör. Selçuk Duman, “Plaza dili dediğimiz, Türkçe cümle yapısının içine İngilizce kelimelerin gelişigüzel serpiştirildiği garip bir jargon, maalesef kurumsal kimliği esir almış durumda. Bunun yanı sıra cadde ve sokaklardaki dükkan tabelalarında gördüğümüz yabancı ve tuhaf zorlama dil kullanımı, dilin görsel hafızasını da hasara uğratmaktadır. ‘Ana sütümüz’ olan ana dilimiz Türkçe, kendi öz topraklarında bile ikinci sınıf bir dil muamelesi görmekte ve bu durum dilimizin itibarına son derece zarar vermektedir.” dedi.

Türkçe karşılığı olan yabancı kelimelerin ısrarla kullanımı dili köksüzleştiriyor

Dilin matematiğine ve ahengine uymayan, üstelik Türkçe karşılığı olan yabancı kelimelerin ısrarla kullanımının dilimizi köksüzleştirdiğini kaydeden Öğr. Gör. Selçuk Duman, “Kelimeler sadece sesten ibaret formlar değildir, tarihsel bir yük taşırlar ve yabancı kelimeyi gereksiz yere kullandığınızda o tarihi bağı koparırsınız. Bu durum zamanla Türkçenin türetme gücünü ve sistemini kırar ve dili sadece basit bir iletişim aracına indirgeyerek estetik derinliğini yok eder.” diye konuştu.

Sosyal medya dili hız ve emoji üzerine kurulu

Selçuk Duman, sosyal medyanın hız odaklı yapısının da dil üzerinde önemli bir dönüşüme neden olduğunu belirterek, “Sosyal medyada hız odaklı hareket edildiği için bu durum dili gramer kurallarından ve nezaketten hızla soyutluyor. Sesli harflerin atıldığı, duyguların derinlikli kelimeler yerine emojilere hapsedildiği bu mecra, ifade yeteneğimizi köreltiyor. Derdini tam cümlelerle anlatamayan, sadece tepki odaklı, parçalı ve güdük bir iletişim dili, ne yazık ki özellikle gençler arasında kalıcı bir alışkanlığa dönüşme tehlikesi taşıyor.” ifadesinde bulundu.

Kelime bilmeyen insan düşünemez

Dil ile düşünce arasında çok güçlü bir bağ bulunduğunu vurgulayan Selçuk Duman, “Kelime bilmeyen insan düşünemez; çünkü kelimeler düşüncenin yapı taşlarıdır ve insan zihni, ancak bildiği kelime sayısı kadar geniş bir ufka sahip olabilir. İsmini bilmediğimiz, kavramlaştıramadığımız bir duyguyu veya düşünceyi zihnimizde tasnif edemeyiz. Dil ne kadar zenginse düşünce de o kadar çok katmanlı olur. Kelime hazinesi zayıfladıkça düşünce sığlaşır, incelikler kaybolur ve kişinin dünyayı görüş açısı daraldıkça daralır.” şeklinde konuştu.

Yeni kelimeler zihni geliştirir

Yeni kelimeler öğrenmenin yalnızca iletişim becerilerini değil, kişisel gelişimi de güçlendirdiğini belirten Selçuk Duman, “Yeni kelime öğrenmek, beynin sınırlarını genişleten ve esnekliğini artıran en güçlü zihinsel idmanlardan biridir. Sadece daha iyi konuşmayı sağlamaz; aynı zamanda olayları algılama ve analiz etme yeteneğimizi ve empati gücümüzü artırır. Kavram dünyası zenginleşen insan, kendini ve çevresini daha doğru tanımlar. Bu farkındalık da kuşkusuz kişisel gelişimin en temel ve en sağlam basamağıdır.” dedi.

Okuma, kelime dağarcığının en güçlü kaynağı

Kelime dağarcığını geliştirmenin en etkili yolunun okuma alışkanlığı olduğunu vurgulayan Selçuk Duman, “Okuma, kelimelerin doğal yaşam alanlarına yapılan bir yolculuktur ve dağarcığı ezberle değil, bağlam içinde öğreterek besler. Sadece sözlükten bakılarak öğrenilen kelime unutulabilir ancak bir hikâyenin içinde, bir duyguyla harmanlanmış kelime zihne mıh gibi kazınır. Nitelikli okuma, pasif kelime hazinemizi aktif hale getirir ve bize, hiç yaşamadığımız hayatları ve duyguları kelimeler yoluyla tecrübe ettirir.” diye konuştu.

Dijital içerikler kelime dağarcığını sınırlıyor

Günümüzde popüler dijital içeriklerin büyük bölümünün “hızlı tüketim” mantığıyla üretildiğini belirten Selçuk Duman, “Aynı 200-300 kelimenin döndüğü, klişelerle dolu videolar ve kısa metinler, zihni tembelliğe ve kolaycılığa alıştırıyor. Anlam derinliği olan edebi ve bilimsel yazılar haricindeki yüzeysel dijital yazı dünyası, dilin zenginliğini eriten ve montonlaştıran bir etki oluşturuyor.” ifadesinde bulundu.

Sözlük kullanma alışkanlığı hâlâ çok önemli

Bilgi kirliliğinin arttığı günümüzde sözlük kullanımının daha da önemli hale geldiğini belirten Selçuk Duman, “Bilgi kirliliğinin bu denli arttığı bir çağda kelimenin doğrusuna ve köküne ulaşmak bir sorumluluktur. İnternette hızlıca arama yapmak ile bir sözlük maddesini incelemek aynı şey değildir. Sözlük, kelimenin kökünü, akrabalarını ve nüanslarını gösterir. Merak duygusunu canlı tutmak, incelikli düşünmek ve dili hakkıyla kullanmak isteyen herkes için sözlük, emek duygusu veren vazgeçilmez bir yol arkadaşıdır.” şeklinde konuştu.

Sadeleşme başka, fakirleşme başka

Dil tartışmalarında sıkça gündeme gelen sadeleşme konusuna da değinen Selçuk Duman, “Sadeleşmek, dili anlaşılmaz, gereksiz süslü yüklerden kurtarıp durulaştırmaktır. Fakirleşmek ise anlamı karşılayan kelimeleri atıp dili çoraklaştırmaktır. Örneğin ‘ihtimal’, ‘olasılık’, ‘imkân’ kelimelerinin hepsi farklı tonlarda anlam içerir. Bunları atıp tek kelimeye indirmek sadelik değil, sığlık olacaktır. Sadeleşme dilin tortusunu almaktır; fakirleşme ise dili kurutmaktır ve söndürmektir. Aradaki bu hayati farkı iyi görmek gerekir.” şeklinde sözlerini tamamladı

Plaza dili ve emoji kültürü Türkçeyi aşındırıyor! yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.