Kontrollü maddelere erişimde ciddi eşitsizlik sürüyor

INCB’nin Yıllık Raporu ile Öncül Maddeler Raporu’nu üye ülke temsilcilerine aktaran Prof. Dr. Atasoy, narkotik ilaçlar ve psikotrop maddeler için uygulanan küresel tahmin ve değerlendirme sisteminin uluslararası iş birliğinin önemli başarılarından biri olduğunu belirtti. 

Yasal olarak üretilen kontrollü maddelerin yasa dışı kanallara saptırılma oranının son derece düşük olduğuna dikkat çeken Prof. Dr. Atasoy, buna karşın tıbbi amaçlı erişimde küresel eşitsizliklerin devam ettiğini vurguladı.

Uluslararası iş birliğinin başarı öyküsü

INCB Yıllık Raporu, uluslararası uyuşturucu kontrol sisteminin işleyişini gözden geçiriyor, uyuşturucu kontrolündeki gelişmeleri vurguluyor ve üç uyuşturucu kontrol sözleşmesi çerçevesindeki uluslararası işbirliğine ilişkin tematik bir bölüm içeriyor.

INCB Başkanı Prof. Dr. Atasoy, yasal olarak üretilen kontrollü maddelerin saptırılma oranının çok düşük olmasıyla örneklendirilen, narkotik ilaçlar ve psikotrop maddeler için küresel tahmin ve değerlendirme sistemini uluslararası iş birliğinin bir başarı öyküsü olarak vurguladı.

Morfine erişimde küresel eşitsizlik sürüyor

Tıbbi ve bilimsel amaçlarla bu maddelerin erişilebilirliğinin artırılmasına yönelik küresel ilerlemenin, üye devletlerin INCB’ye bildirdiği verilere henüz yansımadığını dile getiren Prof. Dr. Atasoy, şöyle devam etti:

“Morfin, ağrı tedavisi ve palyatif bakım için en uygun fiyatlı opioidlerden biridir, ancak küresel tüketimin yüzde 86’sı Avrupa ve Kuzey Amerika’da yoğunlaşmaktadır. Dünya nüfusunun yüzde 82’si, özellikle düşük ve orta gelirli ülkelerdeki nüfus, 2024 yılında ağrı yönetimi için küresel olarak kullanılan morfinin yalnızca yüzde 14’ünü tüketmiştir. Benzer şekilde, nörolojik ve ruh sağlığı bozukluklarının tedavisinde kullanılan psikotropik maddelerin tüketiminde de hâlâ önemli bölgesel eşitsizlikler bulunmaktadır. İnsani acil durumlar da dahil olmak üzere erişilebilirliğin artırılması, uygun fiyatlılığı da ele alan entegre bir yaklaşım gerektirir. INCB Öğrenim programı, tıbbi amaçlarla erişilebilirliği artırmak amacıyla hükümetlerin uyuşturucu kontrol sözleşmelerini uygulamasına yardımcı olmaktadır.” 

INCB’den sentetik uyuşturuculara karşı güçlü takip

Prof. Dr. Atasoy, INCB öncül madde kontrolü ve Tehlikeli Maddelerin Küresel Düzeyde Hızlı Engellenmesi (GRIDS) programlarının, eğitim ve teknolojik araçlar yoluyla hükümetleri, fentaniller ve nitazenler gibi yüksek etkili sentetik uyuşturucuların yasadışı üretimi ve kaçakçılığını önlemede nasıl desteklediğini vurguladı.

2025 itibariyle, 3 milyondan fazla kaçakçılık sinyalini içeren 125 binden fazla istihbarat bilgisinin, INCB IONICS araçları aracılığıyla gerçek zamanlı olarak paylaşıldığını anlatan Prof. Dr. Atasoy, “Mart 2025’te, INCB PEN Online platformunun kullanımı, 1,6 milyar potansiyel olarak ölümcül dozda fentanil üretmek için kullanılabilecek bir fentanil öncülü olan üç ton 1-boc-4-piperidonun kaçağa kaymasını önlemiştir. 2025 Öncül Maddeler Raporu, dünyadaki öncül madde durumuna ilişkin güncel bilgileri ve yasadışı uyuşturucu üretiminde kullanılan öncül kimyasallar, malzemeler ve ekipmanlara ilişkin 1988 Sözleşmesi’nin 12. ve 13. maddelerinin uygulanması için alınan önlemleri sunmaktadır.” dedi.

Tıbbi kullanım ile denetim arasında denge kurulmalı

Her iki raporun da uluslararası uyuşturucu kontrolüne yönelik dengeli bir yaklaşım için önerilerde bulunduğunu kaydeden Atasoy, sözleşmelerin önlemlerin seçiminde esneklik sağladığını ifade etti. Atasoy, buna karşın ulusal sistemlerin narkotik ilaçlar ve psikotrop maddelerin kullanımını münhasıran tıbbi ve bilimsel amaçlarla sınırlaması, ayrıca uygulama önlemlerinin orantılılık ilkesi, hukukun üstünlüğü ve insan haklarını gözetmesini sağlaması gerektiğini vurguladı.

Prof. Dr. Atasoy, konuşmasının sonunda, INCB’nin halk sağlığını ve refahını korumaya yönelik faaliyetlerinin, sürdürülebilir mali kaynaklar da dahil olmak üzere üye devletlerin aktif katılımına ve desteğine bağlı olduğunu sözlerine ekledi. 

Prof. Dr. Sevil Atasoy, BM’de 2025 uyuşturucu kontrol raporlarını sundu yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

“Küresel uyuşturucu sorunu giderek karmaşıklaştı”

New York’taki Birleşmiş Milletler Daimi Temsilcisi Büyükelçi Ahmet Yıldız’ın takdim konuşmasından sonra söz alan INCB Başkanı Prof. Dr. Sevil Atasoy, küresel uyuşturucu sorununun giderek karmaşıklaştığını belirterek, çözümün dengeli, kanıta dayalı ve insan odaklı politikalardan geçtiğini vurguladı.

Prof. Dr. Atasoy, özellikle tıbbi olmayan sentetik opioidlerin yaygınlaşması, yasa dışı üretim yöntemlerinin gelişmesi ve uluslararası kaçakçılık ağlarının genişlemesinin acil ve ciddi tehditler oluşturduğunu ifade ederek, aynı zamanda dünya genelinde milyonlarca insanın ağrı tedavisi, ruh sağlığı ve palyatif bakım için gerekli temel ilaçlara erişimde zorluk yaşadığına dikkat çekti.

Uluslararası iş birliğinin güçlendirilmesi önemli

Uluslararası uyuşturucu kontrol sisteminin üç temel ilkesine dikkat çeken Prof. Dr. Atasoy, kontrollü maddelerin tıbbi ve bilimsel amaçlarla erişilebilirliğinin sağlanması, kötüye kullanımın önlenmesi ve uluslararası iş birliğinin güçlendirilmesinin önemini yineledi.

Prof. Dr. Atasoy, “Uyuşturucu kontrolü yalnızca bir yaptırım meselesi değil; aynı zamanda bir halk sağlığı, insan onuru ve sosyal adalet meselesidir.” dedi.

Konuşmasında insan hakları, orantılılık ve hukukun üstünlüğü ilkelerine vurgu yapan Prof. Dr. Atasoy, politika yapım süreçlerinde bu değerlerin merkezde yer alması gerektiğini belirtti.

Kurumsal dayanıklılık ve deneyimin önemi

Görev süresi boyunca INCB’nin etkinliğini ve şeffaflığını artırmaya yönelik çalışmalara öncelik verdiğini belirten Prof. Dr. Atasoy, üye devletlerle iş birliğini güçlendirmek, pratik araçlar geliştirmek ve tavsiyelerin uygulanabilirliğini artırmak için önemli adımlar attıklarını ifade etti.

Birleşmiş Milletler sistemi genelinde yaşanan mali kısıtlamalara da değinen Prof. Dr. Atasoy, bu süreçte kurumsal süreklilik ve kurumsal hafızanın korunmasının kritik önem taşıdığını vurguladı.

 “Deneyim, yalnızca teknik bilgi değil; aynı zamanda karmaşık siyasi ve operasyonel süreçlerin yönetilmesinde de belirleyicidir.” diyen Prof. Dr. Atasoy, sınırlı kaynaklara rağmen Kurul’un etkinliğini koruyabilmesi için mali disiplin, önceliklendirme ve verimlilik esaslarına dayalı bir yönetim anlayışı benimsediklerini belirtti.

Uluslararası iş birliği ve ortak sorumluluk

Prof. Dr. Atasoy, INCB’nin çalışmalarının üye devletlerin güveni ve iş birliğine dayandığını belirterek, açık diyalog ve karşılıklı saygının uluslararası uyuşturucu kontrol sisteminin temelini oluşturduğunu ifade etti.

Türkiye tarafından yeniden aday gösterildiğini hatırlatan Prof. Dr. Atasoy, görevine devam etme isteğini dile getirdi ve “Deneyimli liderliğin sürekliliği, karşı karşıya olduğumuz mevcut ve yeni zorluklar karşısında büyük önem taşımaktadır.” İfadesinde bulundu.

İnsan odaklı küresel vizyon

“Uyuşturucu politikaları insan hakları ve halk sağlığı temelinde şekillenmeli.” diye konuşan Prof. Dr. Sevil Atasoy, konuşmasını insan sağlığını koruyan, insan haklarına saygılı ve toplumların refahını önceleyen dengeli ve etkili bir uluslararası uyuşturucu kontrol sistemi vizyonunu yineleyerek tamamladı.

Prof. Dr. Sevil Atasoy: “Uyuşturucu politikaları insan hakları ve halk sağlığı temelinde şekillenmeli” yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

Prof. Dr. Sevil Atasoy, Uluslararası Uyuşturucu Kontrol Kurulu’nun (INCB), 2025 Yıllık Raporu’nda, uluslararası uyuşturucu kontrol sisteminin halk sağlığını korumada önemli bir rol oynamaya devam ettiğini kaydederek, “Bununla birlikte Kurul, sentetik uyuşturucuların, özellikle tıbbi olmayan sentetik opioidlerin hızla yayılması, yasa dışı üretim yöntemlerinin giderek daha karmaşık hale gelmesi ve temel kontrollü ilaçlara erişimdeki eşitsizliklerin devam etmesi gibi ciddi zorluklara dikkat çekmektedir.” dedi.

Sentetik opioidler hızla yayılıyor!

Raporun, kontrollü maddelerin tıbbi ve bilimsel amaçlarla yeterli ve kesintisiz erişiminin sağlanmasının, aynı zamanda bu maddelerin yasa dışı kanallara yönlendirilmesinin önlenmesiyle birlikte ele alınması gerektiğini vurguladığını anlatan Prof. Dr. Atasoy, “Bu çerçevede, uygun fiyatlı opioid analjeziklere erişimin artırılması, özellikle düşük ve orta gelirli ülkeler için kritik önem taşımaktadır.” ifadesinde bulundu.

Tıbbi erişim ile kötüye kullanımın önlenmesi birlikte ele alınmalı

INCB’nin, hükümetler arasında bilgi paylaşımını ve iş birliğini güçlendiren araçların etkin kullanımının somut sonuçlar verdiğini belirttiğini de söyleyen Prof. Dr. Atasoy, “Kurul ayrıca, özel sektörle iş birliğinin artırılmasının, kimya endüstrisi, çevrim içi platformlar ve lojistik hizmetlerin yasa dışı faaliyetler için kullanılmasının önlenmesinde kilit rol oynadığını ifade etmektedir. INCB, tüm ülkeleri uluslararası uyuşturucu kontrol sözleşmeleri çerçevesinde birlikte hareket etmeye ve insanlığın sağlık ve refahını koruma yönündeki ortak sorumluluklarını yerine getirmeye çağırmaktadır.” diye konuştu.

Son 60 yıldır, uyuşturucu kaçakçılığı ve kötüye kullanımıyla mücadele ediliyor

Prof. Dr. Sevil Atasoy, raporda, hükümetler ile uluslararası kuruluşlara, üç uyuşturucu kontrol sözleşmesinin uygulanmasının nasıl iyileştirileceğine ilişkin öneriler sunulduğunu da dile getirerek, “Prekürsörler Raporu ise kimyasalların ve ekipmanların yasa dışı uyuşturucu üretimine yönlendirilmesini önlemeye yönelik alınan tedbirleri özetlemektedir. Uyuşturucu kontrol sözleşmeleri çerçevesinde yürütülen uluslararası iş birliği, dünya genelinde halk sağlığını ve refahını korumaya devam etmektedir. Son 60 yıldır, uyuşturucu kaçakçılığı ve kötüye kullanımıyla mücadele edilirken, temel ilaçların erişilebilirliğinin sağlanması bu sözleşmeler sayesinde etkin biçimde yürütülmüştür.” dedi.

INCB, zorluklarla başa çıkmak için ülkeler arası iş birliğini güçlendirmeye kararlı

Günümüzde sentetik uyuşturucuların yaygınlaşması, tıbbi kullanım için erişim eksiklikleri ve bazı devletler arasındaki görüş ayrılıklarının önemli zorluklar oluşturduğunu da söyleyen Prof. Dr. Atasoy, “INCB, bu zorluklarla başa çıkmak için ülkeler arası iş birliğini güçlendirmeye kararlıdır. Kontrollü maddelerin yasa dışı kanallara yönlendirilmesi oldukça düşük seviyede olup, bu durum uluslararası sistemin başarısını göstermektedir.” şeklinde konuştu.

INCB’nin, kimyasal maddelerin sevkiyatına ilişkin gerçek zamanlı veri paylaşım sistemleri sunarak hem ticaretin sürekliliğini sağladığını hem de yasa dışı üretimi önlediğini de kaydeden Prof. Dr. Atasoy, şöyle devam etti:

“INCB, Hükümetlerin sözleşmelere olan bağlılıklarını sürdürmelerini ve tıbbi kullanım için erişimi sağlamalarını önermektedir. Ayrıca, uyuşturucu kaçakçılığıyla mücadelede uluslararası iş birliği ve bilgi paylaşımının artırılması gerekmektedir. Opioid analjeziklere erişimdeki eşitsizlikler önemli bir sorundur. Dünya genelinde yeterli üretim olmasına rağmen, özellikle düşük ve orta gelirli ülkelerde erişim sınırlıdır. Psikotrop maddelerin erişimi konusunda da benzer sorunlar devam etmektedir. Bu durumun iyileştirilmesi için bütüncül bir yaklaşım gereklidir. Uluslararası seyahat eden hastalar, kontrollü ilaçlarla ilgili karmaşık düzenlemelerle karşılaşmaktadır.”

Afrika’da uyuşturucu kaçakçılığı artıyor

Kenevir üretiminin arttığına ancak düzenleyici boşlukların devam ettiğine de dikkat çeken Prof. Dr. Atasoy, “Afrika’da uyuşturucu kaçakçılığı artmaktadır. Avrupa’da sentetik uyuşturucu üretimi yaygınlaşmaktadır. Güney Asya opioid tüketiminde önde gelmektedir. Tıbbi amaçlı kontrollü maddelere erişim artırılmalıdır. Hükümetler uluslararası iş birliğini güçlendirmelidir.” dedi.

Prof. Dr. Atasoy, 2025 yılında 190’dan fazla ülkenin INCB sistemleri üzerinden iş birliği yaptığını ifade ederek, “3 ton fentanil prekürsörünün yönlendirilmesi engellenmiştir. INCB Learning programı kapasite geliştirmeyi desteklemektedir. GRIDS programı uluslararası iş birliğini güçlendirmektedir.” şeklinde sözlerini tamamladı.

Uluslararası Narkotik Kontrol Kurulu (INCB) 2025 Raporu açıklandı yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

Türkiye’den ilk ve tek

Prof. Dr. Sevil Atasoy, uluslararası uyuşturucu politikalarının belirlenmesinde önemli rol oynayan INCB’de, 2005-2010 ve 2017-2022 dönemlerinde de üye olarak görev yaptı. Halen görev yaptığı 2022-2027 dönemiyle birlikte, Birleşmiş Milletler Ekonomik ve Sosyal Konseyi (EKOSOK) tarafından üç kez seçilen ve iki kez başkanlık görevine getirilen ilk ve tek Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı.

Uyuşturucu ile mücadelede küresel rol

Birleşmiş Milletler Uluslararası Uyuşturucu Kontrol Kurulu (INCB), 1961 tarihli Tek Sözleşmesi ile kurulan, bağımsız ve yarı-yargısal bir uzman kurulu olarak faaliyet gösteriyor. Kurul; ülkelerin 1961, 1971 ve 1988 tarihli uluslararası uyuşturucu kontrol sözleşmelerine uyumunu izlemekle yükümlü. Kurul, 1925 tarihli Uluslararası Afyon Sözleşmesi ile kurulan Daimi Merkezi Uyuşturucu Kurulunun da devamı.

INCB; her biri Ekonomik ve Sosyal Konsey tarafından beş yıllık bir dönem için seçilen 13 üyeden oluşuyor. Bunların 10 üyesi hükümetlerce aday gösterilen kişiler arasından, kalan 3 üye ise tıbbi, farmakolojik veya farmasötik alanlardaki uzmanlıkları nedeniyle Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından aday gösterilen isimler arasından seçiliyor.

Uzmanlıkları, yetkinlikleri, tarafsızlıkları ve kişisel çıkarlardan uzak durmaları sayesinde genel bir güven sağlayabilecek kişiler olan kurul üyeleri seçildikten sonra hükümetlerden bağımsız olarak, kişisel kapasiteleriyle ve tarafsız şekilde görev yapıyor.

Birleşmiş Milletler INCB Başkanlığına yeniden seçildi! yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.