Sağlık Bakanlığı tarafından son olarak yayımlanan Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp (GETAT) Uygulamaları Yönetmeliği, sağlık hizmetlerinde bilimsel tıp yerine kanıta dayalı olmayan uygulamaları yaygınlaştırma anlamına gelmekte ve halk sağlığı, meslek etiği ve sağlık hizmetinin niteliği açısından ciddi riskler barındırmaktadır.

Sağlık Bakanlığı uzun süredir yaptığı çalışmalarla desteklediği ve yaygınlaştırmaya çalıştığı GETAT uygulamalarını geçtiğimiz yıl aile hekimliği hizmetleri içine yerleştirdi. Daha sonra Türkiye Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Enstitüsü kurarak etkinliği ve güvenliği kanıtlanmamış bu uygulamalara daha çok kamu kaynağı aktarılmasının önünü açtı. Bu alanda sertifika yöntemi ile emek gücü oluşturma gayreti içine girdi. Bu politikalarında ısrar eden Sağlık Bakanlığı, bu son yönetmelik ile GETAT uygulamalarını daha geniş alanlarda kamusal sağlık hizmetinin bir parçası haline getirmektedir. Bu uygulamaların hayata geçmesi ile hastaların doğru, etkili ve güvenli tedaviye erişim hakkı zedelenecektir.

Tıbbın temel ilkesi, bilimsel kanıta dayalı olmasıdır. GETAT uygulamalarının önemli bir bölümünün bilimsel bir temeli olmadığı bilinmektedir. Bu konuda Türk Tabipleri Birliği Sağlık Bakanlığı’ndan bilgi edinme hakkı kapsamında aşağıdaki sorulara yanıt istemiştir:

Sağlık Bakanlığı Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü’ne kaç araştırma başvurusu yapılmıştır? Başvurulardan kaç tanesine araştırma izni verilmiştir? Klinik araştırma izni verilen GETAT uygulamalarının, GETAT Uygulamaları Yönetmeliği’nde sayılan uygulama türlerine göre dağılımı nedir? Yapılan klinik araştırma sonuçları ne olmuştur? Etkili ve/veya güvenli bulunmayan uygulamalar hangileridir Etkili ve/veya güvenli bulunmayan GETAT yöntemlerinin uygulanmaması için Sağlık Bakanlığı tarafından tedbir alınmış mıdır?

GETAT Yönetmeliği ile Kanıta Dayalı Olmayan Uygulamalar Teşvik Ediliyor

Hekimlik mesleği, bilimsel ve etik sorumluluk temelinde yürütülür. Kanıta dayalı olmayan uygulamaların teşvik edilmesi, hastalara zarar verme riski taşıdığı gibi etik ilkeler aşındırılmaktadır. Yeni yönetmelikte eskisinden farklı olarak uygulamanın yapılacağı sağlık kuruluşu tanımı genişletilmiştir. Uygulama üniteleri arasında tıp hekimi olmayan diş sağlığı merkezleri, hekim bulundurma mecburiyeti olmayan evde sağlık hizmet birimi sıralanmış; ayrıca GETAT uygulayıcısı sorumluluğunda yapılabileceği ifade edilerek yine hekim dışı kişilerin uygulama yapabileceği pekiştirilmiştir. Diğer sağlık meslek mensuplarının mesleklerini serbest icra edebileceğine dair 2025 yılında getirilen düzenleme de düşünüldüğünde GETAT uygulamalarının hekim olmayan kişiler tarafından sağlık kuruluşları dışında yapılmasının önünde bir engel kalmadığı görülebilir. Halihazırda etkili ve güvenli olduklarına dair yeterli bilimsel veri bulunmayan, olası zararları ortaya konulmamış bu uygulamaların kamusal alanda hekim dışı sağlık personeli tarafından uygulanmasına yol açacak bu yönetmelik halk sağlığı açısından tehdit olacaktır. cYönetmelikte yer alan eğitim, sertifikasyon ve uygulama süreçleri; modern tıp eğitimine kıyasla oldukça sınırlı ve yüzeyseldir. Bu durum, sağlık hizmetinde kaliteyi düşürmekte ve hasta güvenliğini riske atmaktadır.

GETAT Uygulamaları Yetersiz Olan Sağlık Emek Gücünü Bölüyor

Türkiye’de sağlık sistemi zaten ağır bir yük altındadır. Sağlık Bakanlığı’nın kamu kaynaklarını ve sağlık emek gücünü kullanırken koruyucu sağlık hizmetlerini öncelemesi, birinci basamak sağlık hizmetlerini güçlendirmesi, nitelikli tanı ve tedavi hizmetlerini yeterli bir şekilde vermeye harcaması beklenir. GETAT uygulamalarını kamusal sağlık sistemi içine yerleştirme gayreti sağlıkta öncelikleri tersine çevirmekte, zaten yetersiz olan sağlık emek gücünü bölmekte, hastaları bilimsel tedavilerden uzaklaştırmakta, sağlık hizmetini daha da piyasalaştırmaktadır. Bu süreçte kamu kaynaklarının nasıl kullanıldığına ilişkin şeffaflık da bulunmamaktadır. Bu uygulamaların yaygınlaştırılmasının; sağlık emek gücünün dengeli dağılımında da bozulma yaratacağı aşikârdır. Sağlık sistemi planlaması; nüfusun ihtiyacına göre hekim ve sağlık çalışanı dağılımını gerektirir. Bu yönetmelik ile hekimlerin ve sağlık çalışanlarının bir kısmı bu alanlara kaydırılacak, zaten emek gücü eksiği olan alanlarda (acil, aile hekimliği, temel branşlar) açık daha da büyüyecek, sağlık hizmetinde dengesizlikler artacaktır. Kamu sağlık hizmetine erişimdeki zorluklar derinleşecektir. GETAT uygulamaları ek ücretli ve piyasaya açık alanlar olarak gelişmektedir. Sağlık hizmetine erişimdeki zorluklar, 5 dakikada muayene zorunluluğu gibi sağlık hizmetinin niteliğini bozan uygulamalar ile hastalar ne kadar etkili oldukları belli olmayan GETAT yöntemlerine mecbur bırakılmaktadır.

Türk Tabipleri Birliği olarak;

• Sağlık politikalarının bilimsel kanıta dayalı olarak yeniden düzenlenmesini,
• GETAT uygulamalarının kamusal sağlık hizmeti alanlarından uzaklaştırılmasını,
• Sağlık emek gücünün etkin ve rasyonel kullanımını sağlayacak planlamaların yapılmasını,
• Hekim dışı sağlık personelinin mesleki yetkilerini aşan uygulamalar yapmasını sağlayan düzenlemelerin kaldırılmasını,
• Sağlık Bakanlığı’nın bugüne kadar GETAT kapsamında yürüttüğü çalışmaların, harcamaların ve elde edilen sonuçların kamuoyu ile şeffaf biçimde paylaşılmasını
  talep ediyoruz.

Halkın sağlığının korunması ve geliştirilmesi için, “önce zarar verme” ilkesine uygun, etik sorumlulukları yerine getiren, şeffaf bilimsel araştırmalarla etkili ve güvenli olduğu kanıtlanmış uygulamaların, bizzat kamu otoritesi tarafından kamusal sorumluluk bilinci ile hayata geçirilmesi gerekmektedir. Kamunun sağlığa ayırabildiği sınırlı ve kıymetli kaynakların bilimsel, doğru ve etkin kullanımı, sağlık hizmetlerinin doğru planlanması halk sağlığı açısından vazgeçilmezdir. Bu hassasiyetleri dikkate almayan hiçbir düzenleme toplum sağlığı açısından kabul edilemez. Bu nedenle söz konusu düzenlemeyi kabul etmiyor ve sürecin halk sağlığı adına takipçisi olacağımızı belirtiyoruz. (BSHA/ Bilim ve Sağlık Haber Ajansı)

Hekimlerden GETAT Yönetmeliğine Tepki! yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

Royal Canin, bu dönemde yaşanan sıcaklık kaynaklı zorluklara karşı kedi ve köpeklerin sağlığını destekleyecek bir yaklaşım sunuyor: Karışık Besleme. Beslenme alışkanlıklarındaki değişiklikler ve su tüketimindeki genel azalma nedeniyle, yaş ve kuru mamaların birlikte yer aldığı bu yöntem, yaz aylarında ideal bir çözüm olarak öne çıkıyor. Royal Canin’in uzman veteriner hekimlerinin katkısıyla hazırlanan yaz önerileri hem günlük bakım rutinlerine hem de mevsime özel beslenme yaklaşımlarına rehberlik ediyor.

Yaz Aylarında Karışık Besleme Kritik Rolde

Yüksek sıcaklıklar, birçok kedi ve köpekte iştah kaybına ve sıvı tüketiminde azalmaya neden olabilir. Bu durum, başta üriner sistem hastalıkları olmak üzere çeşitli sağlık sorunlarının ortaya çıkmasına neden olabilir. Royal Canin’in bilimsel temelli karışık besleme yaklaşımı, bu mevsimsel zorluklara karşı etkili bir çözüm sunuyor.

Royal Canin Avrasya Bilimsel İletişim Yöneticisi Veteriner Hekim Murat Altunyuva, karışık beslemenin önemine dikkat çekerek şunları söyledi: “Karışık besleme; kuru mamanın besleyiciliğini ve yaş mamanın nem içeriğini birleştirerek yaz aylarında hem iştahı destekliyor hem de günlük sıvı alımını artırıyor. Yaş mamalar genellikle daha aromatiktir, bu da özellikle yaz aylarında hayvanlar için beslenmeyi daha cazip hale getirir. Kuru mamalar ise çiğneme ihtiyacını karşılayarak tatmin hissi sağlar. O yüzden karışık besleme sadece yaz aylarının değil, tüm beslenme planının temel bileşeni olmalıdır. Bu noktada, günlük beslenme miktarını belirlemek için hayvan sahiplerinin veteriner hekimlerine danışması oldukça önemlidir. Royal Canin olarak her bir kedi ve köpeğin eşsiz olduğunu biliyoruz. Bu yüzden yaşlarına, boyutlarına, yaşam tarzlarına ve sağlık durumlarına göre özel olarak geliştirilmiş yaş ve kuru mama formüllerimiz ile hayvanların özel ihtiyaçlarını önceliklendiriyoruz.”

Yazın Kedi ve Köpekler İçin Dikkat Edilmesi Gerekenler

Sıcak havalarda sadece mama içeriği değil, günlük yaşam düzenindeki küçük değişiklikler de hayvan sağlığını doğrudan etkileyebilir. İşte yaz aylarında hayvan sahiplerinin dikkat etmesi gereken başlıca noktalar:

• Gezdirme Saatlerini Erken ve Geç Saatlere Alın

Köpeklerin dışarı çıkarılması gerekiyorsa, yürüyüşler sabah erken saatlerde veya akşam güneş battıktan sonra yapılmalıdır. Öğle saatlerinde güneşin altında yürüyüş, sıcak çarpmasının yanı sıra asfaltın ısınması nedeniyle pati yanıklarına da yol açabilir.

• Su Tüketimini Teşvik Edin, Taze Su Sürekli Ulaşılabilir Olsun

Su kabı günde birkaç kez yenilenmeli; serin, gölgeli bir alanda konumlandırılmalı ve gerekirse içine buz eklenerek su içme isteği artırılmalıdır. Karışık besleme ile ek sıvı alımı da desteklenmiş olur.

• Öğün Zamanlarını ve Miktarını Yeniden Düzenleyin

İştahın azalabileceği bu dönemde öğünler serin saatlerde verilmeli; aktivite düzeyine göre porsiyonlar gözden geçirilmelidir. Gerektiğinde veteriner hekimle birlikte beslenme planı yeniden düzenlenmelidir.

• Düzenli Tarama Yapın

Tüyler düzenli olarak taranmalı, keçeleşmiş bölgeler açılarak derinin hava alması sağlanmalıdır.

• Serin Dinlenme Alanları Oluşturun

Hayvanların dinlenebileceği serin, gölgeli ve havadar alanlar sağlanmalı. Fayans zeminler, serin pet yatakları ya da buz jelli minderler sıcaklıkla başa çıkmada yardımcı olabilir. Klima veya vantilatör kullanılıyorsa, doğrudan hava akımına maruz bırakmamaya özen gösterilmelidir.

• Araçta Asla Yalnız Bırakmayın

Araç içindeki sıcaklık, birkaç dakika içinde tehlikeli seviyelere çıkabilir. Camlar açık olsa bile bu riski ortadan kaldırmaz. Hayvanlar hiçbir koşulda araçta yalnız bırakılmamalıdır.

• Parazit ve Hastalık Kontrollerini Aksatmayın

Yaz ayları, keneler, pireler, sinekler ve sivrisineklerin aktif olduğu bir dönemdir. Bu parazitler yoluyla bulaşan hastalıklara karşı koruma sağlamak için veteriner hekimin önerdiği ilaçlama ve takip programlarına uyulmalıdır. Seyahat planı olan hayvanlarda bu hazırlık daha da erken yapılmalıdır.

Yazın En Büyük Risk, Önlem Alınmayan Küçük Detaylarda Gizli

Veteriner Hekim Murat Altunyuva, her hayvanın ihtiyacının farklılık gösterebileceğini vurgulayarak şunları söyledi: “Özellikle yavrular, yaşlı bireyler ve kronik rahatsızlıkları olan kediler ve köpekler yaz aylarında daha yakından izlenmelidir. Hayvanların yeterince su içip içmediği, dış parazit korumalarının güncel olup olmadığı ve mama tüketimlerinde bir değişiklik olup olmadığı düzenli olarak gözlemlenmelidir. Tüy bakımından beslenmeye, yürüyüş rutininden sıvı alımına kadar tüm konularda veteriner hekim desteği almak büyük önem taşır. Çünkü her hayvanın ihtiyacı kendine özeldir. Küçük bir davranış değişikliği bile, sıcak çarpması ya da sıvı kaybının ilk işareti olabilir. Yazın sağlıklı geçmesi, çoğu zaman erken fark edilen belirtilere ve düzenli veteriner hekim takibine bağlıdır.”

Royal Canin, yaz mevsimine özel bakım ve beslenme önerilerini paylaşırken hayvan sahiplerini bir kez daha uyarıyor:

Kedi ve köpeklerinizin sağlığı, güvenliği ve mutluluğu için yaz boyunca yaşanabilecek tüm değişimlerde mutlaka veteriner hekiminize danışın. Önceden alınan basit önlemler, yazı hem sizin hem de hayvanınız için çok daha güvenli ve konforlu hale getirir.

Veteriner Hekimlerden Yaz Alarmı: Kedi ve Köpekleriniz İçin Hemen Uygulayabileceğiniz 7 Öneri yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.