Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK), Konya Büyükşehir Belediyesi, Primorska Üniversitesi Kiev Üniversitesi ve Vigo Üniversitesi ortaklığıyla Selçuk Üniversitesi yürütücülüğünde sürdürülen “Afet Haberciliği (Disaster Journalism)” projesi başarıyla tamamlandı.

2024 yılının Mart ayında başlayan projenin ilk toplantısı 22 Mayıs 2024 tarihinde Selçuk Üniversitesi’nde yapıldı. Ulusal ve uluslararası paydaşların katılımıyla düzenlenen toplantıda proje hedefleri, iş paketi ve uygulama takvimi odağa alındı. 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremleri sonrası ortaya çıkan bilgi kirliliği ve dezenformasyon sorununa dikkat çekildi.

Konya Büyükşehir Belediyesi Sosyal İnovasyon Ajansı tarafından yürütülen ve 2022 yılından itibaren düzenlenen “Bir Buçuk Derece” programından alınan motivasyon, projenin çıkış noktası olurken bu kapsamda afet dönemlerinde doğru ve güvenilir haberciliğin önemine vurgu yapıldı.

YAYGINLAŞTIRICI ETKİNLİKLER İLE PROJENİN BİLİNİRLİĞİ ARTIRILDI

Proje kapsamında farklı ülkelerde bir dizi yaygınlaştırma etkinliği düzenlendi. Etkinliklerde katılımcılara afet haberciliğine yönelik eğitim içerikleri, öğretim materyalleri, ders müfredatı ve dijital içerikler hakkında bilgi sunuldu.

Afet haberciliği alanında farkındalık oluşturulması hedefiyle düzenlenen programlar, projenin eğitim ve yaygınlaştırma hedeflerini ileri taşımak; paydaşlar arasında bilgi alışverişini ve metodolojik uyumu güçlendirmek amacıyla gerçekleştirildi.

Yaygınlaştırma etkinlikleri Slovenya’da Primorska Üniversitesi, Türkiye’de Ankara ve Konya’da, İspanya’da ise Vigo Üniversitesi ev sahipliğinde düzenlendi.

Programlarda afet haberciliği alanında kalite standartlarının geliştirilmesine odaklanılırken medya profesyonelleri ve öğrenciler için eğitim araçlarının geliştirilmesine yönelik çalışmalar yürütüldü.

Gerçekleştirilen toplantılar kapsamında proje ortakları tarafından geliştirilen eğitim materyallerinin tanıtımı yapıldı. Dijital içeriklerin farklı hedef kitlelere ulaşmasına yönelik bilgilendirme sunuldu. Etkinlikler, proje çıktılarının görünürlüğünü artıran ve hedef kitlelerle etkileşim kurulan bir yaygınlaştırma süreci oluşturdu.

EĞİTİM PROGRAMLARI VE UYGULAMALI ATÖLYELER DÜZENLENDİ

Proje kapsamında gerçekleştirilen öğrenme, öğretme ve eğitim faaliyetleri doğrultusunda geçtiğimiz Aralık ayında Ankara’da eğitim programı düzenlendi. Programda İletişim Fakültesi öğrencileri, akademisyenler ve medya profesyonelleri bir araya geldi.

Eğitimlerde kriz iletişimi, etik habercilik ve afet dönemlerinde doğru bilgi aktarımı konuları değerlendirildi. Katılımcılar, uygulamalı atölyeler aracılığıyla afet haberciliğine yönelik becerilerini geliştirme fırsatı buldu.

EĞİTİM MATERYALLERİ VE REHBER KİTAPLAR GELİŞTİRİLDİ

Projede gazeteciler ve medya profesyonelleri için çeşitli eğitim materyalleri geliştirildi. Bu çalışmalar kapsamında afet haberciliği alanına yönelik “Pratik, Etik ve Güvenlik Rehberi” açık erişim olacak şekilde hazırlandı. Ayrıca video, podcast ve infografik gibi dijital içerikler üretildi. Afet haberciliği süreçlerinde etik ve güvenlik gibi konuların merkeze alındığı dijital içerikler, aynı zamanda habercilikte pratikleşme konusunda hızlı ve doğru haber üretimi nasıl oluru aktarmayı amaçladı.

Proje kapsamında afet haberciliğine ilişkin temel kavramları ve ilkeleri görsel anlatım yoluyla aktaran interaktif infografikler hazırlandı. Bu içeriklerde afet süreçlerinde dezenformasyonla mücadele gibi başlıklar aktarılıyor.

Beş dilde yayınlanan interaktif yapıdaki infografikler, afet haberciliği alanında bilgiye hızlı erişim sağlayan dijital bir öğrenme kaynağı olarak açık erişime sunuldu.

PROJE ÇIKTILARI AÇIK ERİŞİM OLARAK SUNULDU

Proje sürecinde gerçekleştirilen toplantı, eğitim ve yaygınlaştırma faaliyetleri sonucunda geliştirilen müfredat, rehber kitaplar ve dijital eğitim içerikleri uluslararası paydaşlarla, proje hedef kitlesi olan İletişim Fakültesi öğrencileriyle ve bu alana ilgi duyan herkesle paylaşıldı.

Geliştirilen materyallerin üniversitelerde ve medya alanında eğitim süreçlerine entegre edilmesi ve akademik bir literatür oluşturması hedefleniyor. Böylece afet haberciliği alanında daha bilinçli ve etik bir medya ekosisteminin güçlendirilmesi amaçlanıyor.

PROJENİN BİLGİLENDİRME TOPLANTISI SOSYAL İNOVASYON AJANSI’NDA YAPILDI

Başarıyla tamamlanan projenin somut çıktılarının aktarıldığı “Afet Haberciliği Proje Bilgilendirme Günü” programı, geçtiğimiz Şubat ayında, Konya Büyükşehir Belediyesi Sosyal İnovasyon Ajansı’nda gerçekleştirildi.

Avrupa Birliği projeleri kapsamında afet haberciliği standartlarına yönelik geliştirilen içeriklerle birlikte kriz dönemlerinde bilginin doğru yönetimine ilişkin elde edilen sonuçlar paylaşıldı.

Konya Büyükşehir “Afet Haberciliği” Projesini Başarıyla Tamamladı yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

Osmangazi Belediyesi Gençlik ve Girişimcilik Merkezi’nde gerçekleşen ‘Maç Kaç Kaç?’ söyleşisinde geçmişten bugüne spor haberciliği konusu ele alındı. Sevda Kurul’un moderatörlüğünü üstlendiği programda usta gazeteciler Mehmet Ali Ekmekçi ile Cevdet Altınel, Türkiye’de alternatif sporların gelişiminin yanı sıra spor haberlerinde eski ve yeni yaklaşımları masaya yatırdı. Şehrin takımı Bursaspor’un ilk ve son dönemine dair düşüncelerini de aktaran konuklar, söyleşi boyunca sporun haber dili, tarafsızlık ilkesi ile sosyal medyanın etkisi üzerine dikkat çekici tespitler paylaştı. Yıldırım Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi’nin gazetecilik bölümü öğrencilerinin katılım sağladığı program, keyifli bir atmosferde tamamlandı.

“Spor Gazeteciliğinin Kendine Özgü Bir Dengesi ve Sistematiği Var”

Spor gazeteciliğinin geleneksel gazetecilik anlayışından bağımsız, kendi dinamikleri ve kuralları olduğunu söyleyen Mehmet Ali Ekmekçi, “Bu alanın kendine özgü bir dengesi, bir sistematiği var. Herkesin kolayca içine giremediği bir yapıyı barındırıyor. Geçmişte branş gazeteciliği çok daha belirgindi. Her muhabir kendi alanında uzmanlaşırdı. Ancak günümüzde bu ayrımlar giderek azaldı. Çağımızın medya iklimi, kuralları da değiştirdi. Eskiden haberlerimiz daha büyük bir merakla beklenirdi. Çünkü kitlesel iletişim araçları sınırlıydı. İnsanlar sabah erkenden bayilere koşar, spor gazetecilerinin kaleminden çıkan analizleri, eleştirileri okumak için sabırsızlanırdı. Bugün ise her şey anlık olarak sosyal medya platformlarında paylaşılabiliyor” dedi.

Haberciliğin bir zaman yarışına dönüştüğünü söyleyen Ekmekçi, “Bu yarışta geride kalırsanız, ‘bayat haber’ dediğimiz noktaya düşmeniz an meselesi. Bu da mesleğin temposunu, aksiyon alanını son derece güçlü kılıyor. Akıllı telefonların herkesin elinde olduğu bir çağda fark yaratmak için yeni dengeleri, kuralları ve söylemleri göz önünde bulundurmak gerekiyor. Eskiyi unutmadan, kurumsal hafızayı koruyarak; yeniyi ise doğru bir disiplinle kuşaklara aktararak ilerlemeliyiz. Çünkü sadece bugünün spor anlayışıyla değil, geçmişin birikimiyle de geleceği şekillendirmek zorundayız. Sonuçta Türkiye’de sporun sadece futboldan ibaret olmadığını unutmamak gerekir. 1970’li ve 80’li yıllarda olimpiyatlarda elde edilen başarılar, gazete sayfalarında geniş yer bulurdu. Bugün futbola olan yoğun ilgimize rağmen, diğer branşlarda da ‘biz buradayız’ demek oldukça önemli” diye konuştu.

Medyaya olan ilginin eskiden çok daha fazla olduğunu belirten Cevdet Altınel, “Eskiden medyanın itibarı ve etkisi güçlüydü. O yıllarda kameraman arkadaşlarımızla birlikte sayısız habere gittik, farklı olayları kamuoyuna aktardık. Teknoloji bugünkü kadar gelişmediği için analog fotoğraf makineleriyle çalışırdık. Çekilen filmler karanlık odalarda yıkanır, baskısı yapılır, ardından gazeteye seçilerek yer verilirdi. Bu süreç zaman alır, sabır ve emek gerektirirdi. Benim için televizyonculuk bir meslekten öte bir tutkuydu. Bugün ise herkesin elinde bir telefon var; herkes muhabir, herkes kameraman. Oysa bir dönemin haberini ulaştırmak, o emeği medyaya taşımak hiç kolay değildi. Terminale gidip kasetleri zarflara koyarak medya kuruluşlarına ulaştırdığımız günleri hatırlıyorum. Biz bu zorluklardan bugüne geldik” dedi.

‘Medya, İnsana Sabrı, Azmi, Mücadeleyi Öğretir’

Mesleğin zorluğu kadar keyfinin de bambaşka olduğunu vurgulayan Altınel, “İnsanlara ulaşmanın, haberin gücüyle toplumu bilgilendirmenin verdiği tatmin duygusu hiçbir meslekte yoktur. Bu iş parayla ölçülecek bir iş değildir. Çok emek, az kazanç ama yüksek manevi doyum vardır. Gazeteciliğin tozunu yutan bir kişi bu mesleği kolay kolay bırakamaz. Bu yüzden genç arkadaşlarıma şunu söylemek isterim: Eğer bu mesleğe başlıyorsanız, sonuna kadar gidin. Çünkü medya, insana sabrı, azmi, mücadeleyi öğretir. Gazeteciliğe bir kez başladığınızda artık başka bir meslek size aynı heyecanı vermez” diye konuştu.

Programın sonunda moderatör Sevda Kurul tarafından gerçekleştirilen soru-cevap bölümünde öğrenciler, yöneltilen soruları sembolik bir mizansenle sarı ve kırmızı kartlarla yanıtladı. Osmangazi Belediye Başkan Yardımcısı Mutlu Esendemir, usta gazeteciler Mehmet Ali Ekmekçi ile Cevdet Altınel’e teşekkür hediyesi takdim ederek, emeği geçen herkesi yürekten kutladı.

Osmangazi’de Spor Haberciliği Masaya Yatırıldı yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

Kahramanmaraş merkezli iki deprem, 10 ilde 24 bini aşkın vatandaşın ölümüne neden oldu. Büyük yıkıma yol açan deprem felaketinde özellikle kurtarma çalışmaları sırasında sosyal medyanın gücü ve etkisi bir kez daha gündeme geldi.

Enkaz altında kalanların seslerini duyurması, kayıp kişiler hakkındaki bilgilerin kısa sürede pek çok kişiye ulaşması ve yardım çalışmalarının koordine edilmesinde sosyal medya sıklıkla kullanıldı. Üsküdar Üniversitesi İletişim Fakültesi akademisyenleri, sosyal medya ve gazeteciler için ‘Deprem Haberciliği Rehberi’ hazırladı. 30 maddeden oluşan rehberde sosyal medyanın gücünün farkında olunması gerektiğinin altı çizilerek kullanılması gereken dilden depremzede yakınlarına yaklaşıma kadar pek çok öneriye yer verildi.

Üsküdar Üniversitesi İletişim Fakültesi akademisyenleri bir araya gelerek sosyal medya kullanıcıları ve gazeteciler için 30 maddeden oluşan ‘Deprem Haberciliği Rehberi’ hazırladı. Üsküdar Üniversitesi İletişim Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Nazife Güngör, “Yüzyılın Felaketi” olarak nitelendirilen Kahramanmaraş depremlerinde sosyal medyanın etkin şekilde kullanıldığını belirtti.

Doğru kullanımı teşvik etmek amacıyla hazırlandı

Kahramanmaraş depreminde sorumlu ve etkili biçimde kullanıldığında sosyal medya platformlarının nasıl işe yarayabileceğinin ortaya çıktığını belirten Prof. Dr. Nazife Güngör, “Elbette bu süreçte iyi kullanımlar olduğu kadar kötü kullanımlara da rastladık. Medya kuruluşları da daha ilk günden itibaren insan kaynaklarını deprem bölgesine kanalize ederek deprem haberciliği yapmaya başladı. Biz, Üsküdar Üniversitesi İletişim Fakültesi öğretim elemanları olarak, yaşanan deneyimlerden de hareketle sosyal medya ile geleneksel medyanın daha doğru kullanılmasını teşvik etmek amacıyla bu rehberi hazırladık.” İfadelerini kullandı.

Rehber 30 maddeden oluşuyor

Üsküdar Üniversitesi İletişim Fakültesi akademisyenleri tarafından sosyal medya kullanıcıları ve gazeteciler için hazırlanan ‘Deprem Haberciliği Rehberi’ şu maddelerden oluşuyor:

1. Sosyal medyanın gücünün farkında olunuz. Sosyal medyadan yapılan yardım çağrılarıyla çok sayıda canın kurtarıldığını unutmayınız.

2. Depremi Amerikalılar yaptı, depremi bilen kâhin gibi bilimsel değeri olmayan paylaşımlar yapmamak, yapılan paylaşımları yaymamak gerekir.  

3. Önceden meydana gelen başka bir depreme ilişkin görüntüler yeniymişçesine sosyal medyada paylaşılmamalıdır.

4. Sosyal medyada paylaşılan fotoğraf ve videolarda gerçekliği bozacak şekilde ekleme, çıkarma, kolaj veya montaj gibi oynamalar yapılmamalıdır.

5. Sosyal medya paylaşımlarında nefret söylemi içeren kışkırtıcı ifadeler kullanmamaya özen gösterilmelidir.

6. Depremde yardımları kolaylaştırmak için kullanılan hashtag’ler, takipçi kazanmak amacıyla ilgisiz tweetlerde kullanılmamalıdır. Bu ilgisiz paylaşımlar yardımları sekteye uğratmaktadır.

7. Sosyal medyada yardım ekiplerinin yönlendirilmesi amacıyla paylaşılan içeriklerin doğru ve güncel olmasına özen gösterilmelidir. Hatalı paylaşımlar ekiplerin zaman kaybetmesine neden olmaktadır.  

8. Sosyal medyada, gerçek yardım kuruluşlarını taklit ederek oltalama yöntemiyle yardım çağrıları yapanlara karşı dikkatli olunmalı, bu hesaplar tespit edilir edilmez engellenmeleri için sosyal medya platformlarıyla iletişim kurulmalıdır.

9. Sosyal medyada, normal dönemlerde makul karşılanabilecek şekilde takipçi toplamak, beğeni almak gibi amaçlarla sansasyonel paylaşımlar yapmamak gerekir.

10. Sosyal medyada, sahada haber yapan gazetecilere yönelik linç girişimleri de çokça yaşanmaktadır. Bu tür girişimlere alet olmamak gerekir.

Çocuk fotoğraflarına dikkat!

11. Yaralı ya da enkazdan kurtulan çocuk fotoğraflarının ve videolarının sosyal medya platformlarından paylaşılmasının ve bu çocukların ismiyle cismiyle sembol haline getirilmesinin yaşadıkları travmayı ömür boyu atlatamamalarına yol açabileceğini unutmayınız.

12. Yalan haberlerin daha hızlı yayıldığının farkında olunuz ve teyit edilmemiş haberleri paylaşmaktan kaçınınız.

13. Göçük başında yakınlarının enkazdan kurtarılmasını bekleyen insanlarla konuşurken dikkatli bir dil kullanılmalı, ‘ne hissediyorsun, acı var mı’ gibi saçma sorular sormaktan kaçınılmalıdır. 

14. Depremzedelerle röportaj yaparken hassas biçimde davranmak gerekir. Acılı insanlara yaklaşımımız her zaman insani olmalıdır.

15. Röportaj yapmak istediğiniz, mikrofon uzattığınız insanlara öncelikle kendinizi tanıtın ve ne için röportaj yapmak istediğinizi açıklayınız.   

16. Yakınları vefat etmiş insanlara baş sağlığı dileyin ve üzüntülerinizi bildirin ama asla acınızı anlıyorum gibi gereksiz ifadeler kullanmayınız.

17. Yakınları halen göçük altında olan insanlara mikrofon uzatırken çok dikkatli davranın ve mümkünse bu röportajları canlı yayın esnasında yapmayın. Acılı insanlar istemeden başlarına dert açacak ifadeler kullanabilirler. Canlı yayın olmazsa bu sözleri ayıklayıp röportajları yayımlayabilirsiniz.

18. Ceset görüntülerini ve özellikle de cesetlerin yüzlerini gösteren görüntüleri vermekten kaçının. Çünkü ceset görüntüleri en başta vefat eden kişinin yakınlarında kalıcı travmalara yol açabilmektedir. 

Travmatik görüntüler merhamet yorgunluğuna yol açabilir

19. Deprem gibi travmatik olaylara ilişkin yayınların izleyiciler ve okuyucular üzerinde etkileri olacağını hesaba katın. Travmatik görüntülerin insanlarda merhamet yorgunluğuna yol açtığını unutmamak gerekir. Merhamet yorgunluğu kısaca benzer görüntüleri sürekli gören bireylerin başkaları için empati kurma ve şefkat duyma yeteneklerinin zamanla azalmasını anlatmaktadır. 

20. Deprem haberlerini sayılara indirgemek, hemen her saat başı ölü ve yaralı sayılarını vermek bir süre sonra insanlarda duyarsızlığa yol açmaktadır. Ölenlerin birer insan olduğunu, istatistikten ibaret olmadığını dikkate alınız.   

21. Depreme ilişkin haberleri verirken, görüntülere müzik döşeyerek dramatikleştirmek doğru değildir.

22. Göçük altında olan, kurtarılmayı bekleyen insanlarla gereksiz temas kurmaya çalışmayın. O insanların nefeslerini boş yere harcamalarına yol açacak şekilde canlı yayında seslerini duymaya kalkmayınız.

23. Resmi açıklamalar ve güvenilir kaynaklar dışında yapılan açıklamalara itibar etmeyin.

24. Sosyal medyada paylaşılan görüntüleri teyit etmeden haberlerde kullanmayın.

25. Olanı biteni objektif biçimde aktarmak için çaba gösterin. En kötü gazetecilik, gerçeği çarpıtan gazeteciliktir. Bu tür gazetecilik hem halkın bilgi alma hakkına hem de mesleğin itibarına zarar verir. 

26. Başvurulacak haber kaynaklarının konunun uzmanı kişiler olmasına dikkat ediniz. 

27. Spekülatif açıklamalar yapan şarlatanlara mikrofon uzatmayınız ve komplo teorilerini haberleştirmeyiniz. 

28. Yetkilileri açıklama yapmaları için zorlayınız. Medya haber yaptığında aksaklıkların hızla düzeltildiği defalarca görülmüştür. 

29. Sadece sorunlara değil, çözümlere de yoğunlaşınız. Olası çözüm önerilerini haberleştirerek sahadaki ekiplere daha fazla yardımcı olabilirsiniz.

30. Haber yapma sürecinde enkaz kaldırma ve göçük altından can kurtarma çalışmalarına engel olmayınız. Canlı yayında hayat kurtarma görüntüleri verebilmek için çalışmaları aksatmayınız.    

Kaynak: (BYZHA) – Beyaz Haber Ajansı

Üsküdar İletişim akademisyenlerinden ‘Deprem Haberciliği Rehberi’ yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.