Girişimlerin 2024 yılında doğum oranı 15,8 oldu

Bu girişimlerin istihdam yaratma payı %4,9 oldu. Girişimlerin 2023 yılındaki doğum oranı ise %15,5 ve istihdamdaki payı %4,9 olarak gerçekleşti.

Girişimlerin doğum oranı (%), 2015-2024                                  Doğan girişimlerin istihdam yaratma payı (%), 2015-2024

Doğan girişimler incelendiğinde, 2024 yılında en yüksek payı %32,1 ile toptan ve perakende ticaret; motorlu kara taşıtlarının ve motosikletlerin onarımı sektörü aldı. Bu sektörü sırasıyla, %16,8 ile ulaştırma ve depolama ve %10,1 ile inşaat sektörleri takip etti.

İllere göre 2024 yılında doğan girişimlerden en yüksek payı %25,8 ile İstanbul aldı

İstanbul’u sırasıyla %7,5 ile Ankara ve %6,5 ile İzmir takip etti.

İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması düzeylerine göre doğum göstergeleri, 2024

Girişimlerin 2022 yılında ölüm oranı %12,9 oldu

Ölen girişimlerin istihdamdaki payı ise 2022 yılında %4,2 oldu. Girişimlerin 2021 yılındaki ölüm oranı %11,9 iken istihdamdaki payı  %4,1 olarak gerçekleşti.

Girişimlerin ölüm oranı (%), 2013-2022                     Ölen girişimler nedeniyle kaybedilen istihdam payı (%), 2013-2022

Ölen girişimler incelendiğinde, 2022 yılında en yüksek payı %35,0 ile toptan ve perakende ticaret; motorlu kara taşıtlarının ve motosikletlerin onarımı sektörü aldı. Bu sektörü sırasıyla, %16,3 ile ulaştırma ve depolama ve %10,6 ile konaklama ve yiyecek hizmeti faaliyetleri sektörleri takip etti.

İllere göre 2022 yılında ölen girişimlerden en yüksek payı %25,7 ile İstanbul aldı

İstanbul’u sırasıyla %7,0 ile Ankara ve %6,0 ile İzmir takip etti.

İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması düzeylerine göre ölüm göstergeleri, 2022

Girişimlerden 2023 yılında doğanların %78,3’ü 2024 yılında hayatta kaldı

Girişimlerin 2022 yılında bir yıllık hayatta kalma oranı %75,2, iki yıllık hayatta kalma oranı %58,6 olarak gerçekleşti.

Doğum yıllarına göre hayatta kalma göstergeleri (%), 2019-2023

Hızlı büyüyen girişimler oranı 2024 yılında %14,4 oldu

Aynı yıl için ceylan girişimler oranı ise %2,4 oldu.

Yıllara göre hızlı büyüyen ve ceylan girişimler (%), 2020-2024

Hızlı büyüyen girişimlerin 2024 yılında %23,5’i imalat, %20,5’i toptan ve perakende ticaret; motorlu kara taşıtlarının ve motosikletlerin onarımı ve %15,2’si ise inşaat sektöründe faaliyet gösterdi.

Ceylan girişimlerin 2024 yılında %27,0’ı imalat, %15,2’si toptan ve perakende ticaret; motorlu kara taşıtlarının ve motosikletlerin onarımı %12,4’ü ise inşaat sektöründe faaliyet gösterdi.

İmalat sanayinde 2024 yılında doğan girişimlerin %57,8’i düşük teknoloji ürünleri üretti

İmalat sanayinde 2024 yılında doğan girişimlerin %29,6’sı orta düşük, %11,7’si orta yüksek, %0,9’u ise yüksek teknoloji düzeyine sahip ürünleri üreten girişimler oldu.

İmalat sanayinde doğan girişimlerin teknoloji düzeyine dağılımı (%), 2015-2024 

Kuruluş yılı 2016-2020 arası olan girişimlerin 2024 yılındaki ciro payı %16,6 oldu

En yüksek ikinci ciro payına ise %14,1 ile 2011-2015 yılları arasında kurulan girişimler sahip oldu.

Kuruluş yılı 2016-2020 arası olan girişimlerin 2024 yılındaki istihdam payı %20,1 oldu

Girişimlerden 2021 ve sonrasında kurulanlar ise %17,4’lük istihdam payına sahip oldu.

Kuruluş yılı 1990 ve öncesi olan girişimlerin 2024 yılındaki ihracat payı %17,3 oldu

Girişimlerden 1996-2000 arasında kurulanlar ise %16,3’lük ihracat payı ile ikinci en yüksek orana sahip oldu.

Kuruluş yılı 1990 ve öncesi olan girişimlerin 2024 yılındaki ithalat payı %28,4 oldu

Girişimlerden 1996-2000 arasında kurulanlar ise %16,3’lük ithalat payı ile en yüksek orana sahip oldu.

Girişimlerin kuruluş yıllarına göre ekonomik göstergeleri (%), 2024 

Girişimcilik ve İş Demografisi, 2024 yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

Yapay zeka teknolojilerinin girişimler ve bireyler tarafından nasıl kullanıldığını ortaya koymak ve bu alandaki gelişmeleri izlemek amacıyla, Girişimlerde Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması kapsamında 10 ve daha fazla çalışanı olan girişimlerde 2021 yılından itibaren her yıl yapay zeka kullanımına ilişkin veri elde edilmektedir. Hanehalkı Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması kapsamında ise 16-74 yaş grubu bireyler için ilk kez 2025 yılında üretken yapay zeka kullanımına dair veri elde edilmiştir.
 

Girişimlerde yapay zeka kullanımı, yazılım tabanlı ya da cihazlara gömülü sistemler aracılığıyla öngörüler, öneriler veya kararlar üreten teknolojiler olarak tanımlanmaktadır. Buna; içerik üreten yapay zeka uygulamaları, sohbet robotları ve sanal asistanlar, yüz veya konuşma tanıma sistemleri, makine öğrenmesine dayalı veri analizleri ile depo otomasyonunda kullanılan otonom robotlar veya paket taşımada kullanılan otonom dronlar örnek olarak gösterilebilir. Bireylerde ise yapay zeka kullanımı, üretken yapay zeka araçlarının bilinçli ve kasıtlı olarak içerik üretmek amacıyla kullanılması olarak tanımlanmaktadır. Bu içerikler metin, görsel, yazılım kodu, video, müzik ve benzeri farklı formatlarda olabilir.
 

Girişimlerin %7,5’i yapay zeka kullandığını beyan etti

Yapay zeka teknolojilerinden herhangi birini kullandığını belirten girişimlerin oranı, 2021 yılında %2,7 iken bu oran 2025 yılında %7,5 oldu. Yapay zeka kullanan girişimler çalışan sayısı büyüklük grubuna göre incelendiğinde; 2025 yılında 10-49 çalışanı olan girişimlerin %6,6’sının, 50-249 çalışanı olan girişimlerin %9,6’sının ve 250 ve üzeri çalışanı olan girişimlerin %24,1’inin herhangi bir yapay zeka teknolojisi kullandığı görüldü. Bu oranlar, 2021 yılında 10-49 çalışanı olan girişimlerde %2,3, 50-249 çalışanı olan girişimlerde %3,6 ve 250 ve üzeri çalışanı olan girişimlerde %9,6 idi.
 

Büyüklük grubuna göre yapay zeka kullanan girişimlerin oranı, 2021-2025

Kaynak: TÜİK, Girişimlerde Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması, 2021-2025

Yapay zeka en fazla bilgi ve iletişim faaliyeti yürüten girişimler tarafından kullanıldı

Yapay zeka teknolojilerinden herhangi birini kullandığını belirten girişimler ekonomik faaliyet grubuna göre incelendiğinde; yapay zekanın en fazla %47,1 ile “bilgi ve iletişim” faaliyeti yürüten girişimler tarafından kullanıldığı görüldü. Bu ekonomik faaliyet grubunu %21,1 ile “finans ve sigorta” faaliyeti yürüten girişimler ve %15,2 ile “bilgisayarların ve iletişim araç ve gereçlerinin onarımı” faaliyetini yürüten girişimler izledi.

Ekonomik faaliyet grubuna göre yapay zeka kullanan girişimlerin oranı, 2025
Kaynak: TÜİK, Girişimlerde Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması, 2025

Girişimlerde yapay zekanın en yaygın kullanım amacı pazarlama veya satış oldu

Yapay zeka teknolojilerinden herhangi birini kullandığını belirten girişimlerin yapay zeka kullanma amaçları incelendiğinde; 2025 yılında girişimlerin en fazla %46,5 ile pazarlama veya satış amacıyla yapay zeka yazılım veya sistemlerini kullandığı tespit edildi. Bunu, %41,1 ile üretim veya hizmet süreçleri amacıyla kullanım, %41,0 ile Araştırma ve Geliştirme (Ar-Ge) veya yenilik faaliyeti amacıyla kullanım ve %40,0 ile işletme süreçleri ve yönetim organizasyonu amacıyla kullanım takip etti. Muhasebe, kontrol veya finans yönetimi amacıyla yapay zeka kullanımı %33,7, bilgi ve iletişim teknolojileri güvenliği amacıyla yapay zeka kullanımı %22,6, lojistik faaliyetler amacıyla yapay zeka kullanımı ise %13,6 oldu.

Kullanım amacına göre yapay zeka kullanan girişimlerin oranı, 2025

Kaynak: TÜİK, Girişimlerde Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması, 2025

Birden fazla seçenek işaretlenebildiği için toplam 100 olmayabilir.

Yapay zeka kullanmayan girişimlerin %9,0’ı yapay zeka kullanmayı düşündüğünü belirtti
 

Herhangi bir yapay zeka teknolojisi kullanmadığını ancak kullanmayı düşündüğünü beyan eden girişimlerin oranı 2025 yılında %9,0 oldu. Çalışan sayısı büyüklük grubuna göre yapay zeka kullanmayan ancak kullanmayı düşünen girişimlerin oranı; 10-49 çalışanı olan girişimlerde %8,4, 50-249 çalışanı olan girişimlerde %10,4 ve 250 ve üzeri çalışanı olan girişimlerde %18,2 oldu.

Yapay zekayı kullanmamada en önemli neden girişimde uzmanlık eksiğinin bulunması oldu
 

Yapay zeka teknolojilerinden herhangi birini kullanmadığını ancak kullanmayı düşündüğünü belirten girişimlerin yapay zekayı kullanmama nedenleri incelendiğinde; en önemli nedenin %74,2 ile girişimde ilgili uzmanlık eksiğinin bulunması olduğu görüldü. Bunu, %67,4 ile maliyetlerin çok yüksek olması ve %62,4 ile yapay zeka kullanımından kaynaklanan zarar durumunda sorumluluğun kimde olacağına dair hukuki belirsizlikler gibi hukuki sonuçların net olmaması izledi.

Çalışan sayısı büyüklük grubuna göre girişimlerin yapay zeka kullanmama nedenleri, 2025

Kaynak: TÜİK, Girişimlerde Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması, 2025
Birden fazla seçenek işaretlenebildiği için toplam 100 olmayabilir.

Yapay zekayı gençler daha fazla kullandı

Üretken yapay zeka kullandığını beyan eden bireylerin oranı 2025 yılında %19,2 oldu. Bu oran, cinsiyete göre incelendiğinde erkeklerin %19,4’ünün kadınların %18,8’inin yapay zeka kullandığı görüldü. Yapay zeka kullanma oranı yaş grubuna göre analiz edildiğinde ise, en fazla %39,4 ile 16-24 yaş grubunda yer alan bireylerin yapay zeka kullandığı, bunu %30,0 ile 25-34 yaş grubunun, %15,5 ile 35-44 yaş grubunun takip ettiği saptandı. Yapay zeka kullanım oranının en düşük olduğu yaş grubu ise 65-74 yaş grubunda oldu.

Cinsiyete ve yaş grubuna göre üretken yapay zeka kullanım oranı, 2025

Kaynak: TÜİK, Hanehalkı Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması, 2025

Eğitim seviyesi arttıkça yapay zeka kullanma oranı arttı

Yapay zeka kullanan bireyler eğitim durumuna göre incelendiğinde; 2025 yılında yapay zeka kullanma oranının en fazla %36,1 ile yükseköğretim mezunlarında olduğu belirlendi. Bunu, %22,8 ile lise veya mesleki lise mezunu, %17,2 ile ilköğretim veya ortaokul mezunu, %2,2 ilkokul mezunu bireyler takip etti. Bu oran cinsiyete göre incelendiğinde ise, ilkokul mezunları ve bir okul bitirmeyenler arasında erkeklerin kadınlara göre daha yüksek oranda yapay zeka kullandığı, ilköğretim veya ortaokul, lise veya mesleki lise ile yükseköğretim mezunlarında kadınların kullanım oranının erkeklerin üzerinde olduğu görüldü.

Cinsiyete ve eğitim durumuna göre üretken yapay zeka kullanım oranı, 2025

Kaynak: TÜİK, Hanehalkı Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması, 2025

Yapay zeka kullanan bireylerin %79,7’si yapay zekayı özel amaçlar için kullandı

Yapay zeka kullanan bireylerin %79,7’si yapay zekayı özel amaçlar için, %33,8’i mesleki amaçlar için ve %31,4’ü örgün eğitim için kullandı. Kullanım amaçları cinsiyete göre incelendiğinde; erkeklerde özel amaçlı kullanım oranı %81,9, mesleki amaçlı kullanım oranı %37,7 iken kadınlarda bu oranlar sırasıyla %77,4 ve %29,5 olarak kaydedildi. Örgün eğitim amaçlı kullanımda ise kadınların oranı %36,6 ile erkeklerin %26,7’lik oranının üzerinde gerçekleşti.
 

Yapay zeka kullanmayan her 10 kişiden 6’sı yapay zekaya ihtiyaç duymadığını belirtti
 

Yapay zeka kullanmadığını beyan eden bireylerin kullanmama nedenleri incelendiğinde; en yüksek oranın %63,3 ile yapay zekaya ihtiyaç duymama gerekçesinin olduğu görüldü. Bunu, %18,7 ile yapay zekanın nasıl kullanılacağını bilmemek, %12,4 ile yapay zekanın varlığından haberdar olmamak ve %5,5 ile gizlilik, güvenlik veya emniyetle ile ilgili endişeleri izledi.
 

Cinsiyete göre üretken yapay zeka kullanmama nedenleri, 2025

Yapay Zeka İstatistikleri, 2025 yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

Dış ticaret verileri ile iş kayıtları sisteminde yer alan girişimlerin ana faaliyet türü ve çalışan sayısı bilgileri eşleştirilerek, dış ticaret yapan girişimlerin özellikleri elde edilmektedir. Söz konusu verilere göre, 2024 yılında 179 bin 673 girişim ihracat, 318 bin 603 girişim ithalat yaptı. Yapılan eşleştirmede, ihracat ve ithalat yapan girişimlerin yaklaşık %100,0’ının bilgilerine ulaşılmıştır. Bu girişimler toplam ihracatın ve ithalatın yaklaşık %100,0’ını gerçekleştirmiştir. İthalattaki girişim sayısındaki artış, Basitleştirilmiş Gümrük Beyannamesi sistemindeki girişim sayısı artışından kaynaklanmaktadır.
 

Toplam ihracatın %18,8’ini yapan 1-9 kişi çalışanı olan mikro ölçekli girişimler, ihracat yapan tüm girişimlerin  %75,6’sını oluşturdu. İhracatta, 10-49 kişi çalışanı olan küçük ölçekli girişimlerin payı %17,5, 50-249 kişi çalışanı olan orta ölçekli girişimlerin payı %19,2, 250+ kişi çalışanı olan büyük ölçekli girişimlerin payı ise %44,4 oldu.

      Girişimlerin ihracattaki payı, 2024                                          Girişimlerin ithalattaki payı, 2024
    

Toplam ithalatın %11,1’ini 1-9 kişi çalışanı olan mikro ölçekli girişimler yaptı. İthalatta, 10-49 kişi çalışanı olan küçük ölçekli girişimlerin payı %11,7, 50-249 kişi çalışanı olan orta ölçekli girişimlerin payı %18,5 oldu. 250+ kişi çalışanı olan büyük ölçekli girişimlerin ithalattaki payı %58,7 olurken; bu girişimler toplam ithalat yapan girişimlerin %1,1’ini oluşturdu.

İhracatın yarısından fazlasını sanayi sektöründeki girişimler gerçekleştirdi
 

Girişimin ana faaliyetine göre ihracatın %56,5’ini, ithalatın ise %47,3’ünü sanayi sektöründe faaliyet gösteren girişimler yaptı. Ana faaliyeti ticaret olan girişimlerin ihracattaki payı %39,0, ithalattaki payı ise %38,5 düzeyinde gerçekleşti.

Sanayi sektörünün ihracatında 250+ kişi çalışanı olan büyük ölçekli girişimler %68,6 pay ile öne çıktı. Ticaret sektörünün ihracatında ise %89,0 pay ile 1-249 kişi çalışanı olan küçük ve orta ölçekli girişimlerin hâkimiyeti devam etti.

Sanayi sektörü ithalatında büyük ölçekli girişimler %80,5 pay ile öne çıktı. Ticaret sektöründe, büyük ölçekli girişimlerin payı %29,1, diğer sektöründe büyük ölçekli girişimlerin payı %66,2 payı oldu.

Girişimin ana faaliyeti ve çalışan sayısına göre dış ticaret payı, 2023, 2024

Sanayi sektöründeki girişimler ihracatının %47,5’ini Avrupa Birliği (AB 27) ülkelerine yaptı
 

Ana faaliyeti sanayi olan girişimler, ihracatlarının %47,5’ini AB 27 ülkelerine, %14,3’ünü AB üyesi olmayan Avrupa ülkelerine ve %11,9’unu Yakın ve Orta Doğu ülkelerine yaptı. AB 27 ülkelerine yapılan ihracatın %64,8’ini sanayi, %32,2’sini ticaret, %3,0’ını ise diğer sektöründeki girişimler yaptı.

Ana faaliyeti sanayi olan girişimler, ithalatlarının %33,6’sını AB 27 ülkelerinden, %26,1’ini Diğer Asya ülkelerinden, %17,8’ini ise AB üyesi olmayan Avrupa ülkelerinden gerçekleştirdi. Ana faaliyeti ticaret olan girişimlerin en çok ithalat yaptığı ülke grupları sırasıyla %35,1 pay ile AB 27 ülkeleri, %29,6 ile Diğer Asya ülkeleri ve %15,9 ile AB üyesi olmayan Avrupa ülkeleri oldu.

İmalat sanayi ürünleri ihracatının %58,3’ünü sanayi sektöründeki girişimler yaptı
 

İmalat sanayi ürünleri ihracatının %58,3’ünü, ana faaliyeti sanayi olan girişimler, %37,7’sini ise ana faaliyeti ticaret olan girişimler gerçekleştirdi. Ana faaliyeti sanayi olan girişimlerin yaptığı ihracatın ise %96,5’ini imalat sanayi ürünleri, %1,9’unu tarım, ormancılık ve balıkçılık ürünleri, %1,2’sini de madencilik ve taşocakçılığı ürünleri oluşturdu.

İmalat sanayi ürünleri ithalatının %44,8’i ticaret, %44,2’si sanayi ve %11,0’ı diğer sektörlerdeki girişimler tarafından yapıldı. Ana faaliyeti sanayi olan girişimlerin ithalatının %75,8’ini imalat sanayi ürünleri, %3,7’sini madencilik,taşocakçılığı ürünleri, %3,5’ini ise tarım, ormancılık ve balıkçılık ürünleri oluşturdu.

İhracatın %49,8’i ilk 500 girişim tarafından gerçekleştirildi

İhracatın %49,8’ini, ithalatın ise %64,6’sını ilk 500 girişim yaptı. En çok ihracat yapan ilk 5 girişim toplam ihracatın %8,5’ini, en çok ithalat yapan ilk 5 girişim ise ithalatın %13,8’ini gerçekleştirdi.

Sanayi sektöründe en fazla ihracat yapan ilk 5 girişimin sanayi sektöründeki payı %14,4, ticaret sektöründe en fazla ihracat yapan ilk 5 girişimin ticaret sektöründeki payı ise %11,9 oldu. Sanayi sektöründe en fazla ithalat yapan ilk 5 girişiminin sanayi sektöründeki payı %19,9, ticaret sektöründe en fazla ithalat yapan ilk 5 girişimin ticaret sektöründeki payı ise %11,9 oldu.

Dış ticarette yoğunlaşma, 2024

Girişimlerin %71,2’si tek ülkeden ithalat yaptı

Girişimlerin %37,7’si tek ülkeye ihracat yaparken, %16,2’si iki ülkeye ihracat yaptı. Yirmi ve daha fazla ülkeye ihracat yapan girişimlerin oranı %3,1 iken, bu girişimlerin ihracattaki payı %57,6 oldu. 

Girişimlerin %71,2’si, tek ülkeden ithalat yaparken, %14,4’ü, iki ülkeden ithalat yaptı. Yirmi ve daha fazla ülkeden ithalat yapan girişimlerin oranı %0,8 iken, bu girişimlerin ithalattaki payı %57,9 oldu. 

Dış ticaret yapılan ülke sayısına göre girişimlerin payı, 2024  

Dış ticaret yapılan ülke sayısına göre dış ticaret payı, 2024

Girişim Özelliklerine Göre Dış Ticaret İstatistikleri, 2024 yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

Türkiye’nin girişimcilik ekosisteminin nabzını girisimup.com ‘da tutan Şerafettin Özsoy, bu kez “Her Girişim Bir Startup mıdır?” başlıklı yazısıyla tartışma yaratacak bir analize imza atıyor. Yüksek büyüme potansiyeli olan şirketlerle geleneksel işletmeler arasındaki keskin farkları ortaya koyan Özsoy, “Startup’ım diyen her girişimci bu 5 maddeyi kontrol etmeli!” diyerek ekosisteme yeni bir ölçüt sunuyor.

“Üstel Büyüyemiyorsanız, Startup Değilsiniz!”

Özsoy’a göre, “üstel artış” gösteremeyen işletmeler, ne kadar yenilikçi olursa olsun startup sayılamaz. Peki ya diğer kriterler?
  Çıkış Stratejisi: “Hisseleri satıp milyon dolarlık exit yapmayı düşünmüyorsanız, bu iş bir aile şirketi olmaya aday demektir!”
  Yaratıcı Yıkım: “Uber’in taksi sektörünü altüst ettiği gibi bir devrim yapamıyorsanız, siz ‘girişim’siniz, ‘startup’ değil!”
  Risk İştahı: “Büyüdükçe riskten kaçınıyorsanız, kurumsal bir firma yolundasınız!”
  Finansal Değerleme: “Bankalar size kredi veriyorsa, muhtemelen bir startup değilsiniz!”

 Her Girişim Bir Startup mıdır?

Girişimciliğin son yıllarda hızla popülerleşmesi, startup kavramının Türkçeleştirilmesi tartışmasını da beraber getirmiş oldu. Son yıllarda birçok kurum hızlandırma merkezi, girişimcilik destekleri, hackathon yarışmaları gibi girişimcilikle ilgili birçok faaliyet gerçekleştirmeye başladı. Birçoğu “startup” ifadesini olduğu gibi tutup kalan ifadeleri Türkçe kullanırken Türkçe dil kullanımına çok hassas olanlar ise muadil bir kelime olarak “girişim” ifadesini kullanıyor. 

Kendi işini kurma anlamında kullandığımız girişim kavramı Türkiye’nin pek de yabancısı olmadığı bir ifade. Türkiye’de kendi gelirini bağımsız bir şekilde kazanan çalışan kişi sayısı SGK istatistiklerine göre yaklaşık 3 milyon kişi.  Ayrıca kayıt dışı ekonominin varlığını da düşünürsek oldukça fazla girişimcimiz var diyebiliriz. Şöyle bir etrafınıza baktığınızda sabit bir gelir garantisi olmadan çalışan pek çok insan görebilirsiniz. Taksicilik, minibüsçülük yapan; manavı , bakkalı, berber dükkanı olan kişiler birer girişimci sayılabilir. 

Startup kelimesi yurtdışından ithal ettiğimiz bir kültürün parçası. Üstelik bu kültürü ithal etmek için çok hızlı olmamız gerektiğinden dolayı bu ifadeyi Türkçeleştirmeyi düşünecek fırsatımız da olmadı. Ama yine de bu ifade belirsizliğinde pek çok kişi şu soruyu sormadan duramıyor: Her girişim bir startup mıdır? Bu sorunun cevabını verebilmek için startupları girişimlerden ayıran özellikleri yakından inceleyelim.

1.           Üstel (Eksponansiyel) Büyüme Yeteneği

Her startup bir girişim olmakla beraber her girişim bir startup değildir. Yeni bir kafe ya da  kitapçı açmak bir startup kurmak anlamına gelmiyor. Ve bir girişimin startup olarak sayılabilmesi için yüksek hızlı “üstel büyüme yeteneğine” sahip olması gereklidir. Bu büyümenin ivmesi ne kadar büyük ve üstel (eksponansiyel) ise o derece makbuldür.

Bu bağlamda Amazon.com’un büyüme vakası bir startup’ın yüksek hızlı büyüme yeteneğini çok güzel örnekliyor. 1995’ten 1996’ya geçerken gelirleri yüzde 1600, bir sonraki yıl ise yüzde 900 büyümüş. Ve 1995’ten 2016’ya gelene kadar toplamda yüzde 136 bin oranında büyüme göstermiş. Günün sonunda bütün startup’ların böyle bir ideal hedefe sahip olması bekleniyor.

Bu tarz büyüme örneklerini klasik işletmelerden daha çok teknoloji, internet, sağlık gibi teknoloji yoğun sektörlerde görebiliyoruz. Zira bu büyümenin ardında yatan dinamo motor yüksek teknoloji , Ar-Ge ve nitelikli çalışanlar. Dolayısıyla her sektörde bu tarz bir büyüme potansiyeli mevcut değil.

2.           Çıkış Stratejisi 

Sıradan bir girişim kuran girişimcinin ana hedefi ürün ve hizmet satarak gelir üretmektir. Muhtemelen kurduğu işletmenin büyümesini ve kendinden sonraki nesillere devrederek girişiminin uzun ömürlü olmasını arzulamaktadır. Fakat bir startup’ın en önemli farkı girişimcisinin bir gün tüm hisselerini satarak startup’tan çıkış yapmasıdır. Böylelikle girişimci ürün ve hizmet satışından gelir elde etmenin yanı sıra şirket hisselerinin zamanla değer kazanmasıyla hisse satarak da para kazanacaktır. Bu nedenle girişimcinin şirketin kendisini satıp çıkış yapma vizyonuna sahip olması gerekir. 

 3.           Yaratıcı Yıkıcı (Creative Distruption) Özellik 

Startup’ların hızla ölçeklenebilmesi için büyük hedeflere odaklanması gerekir. Daha en baştan bir startup yer alacağı sektörlerde yaratıcı bir yıkıcı özellik göstererek ilgili sektörlerde olumlu bir kaosu tetikleme peşinde koşar, tıpkı Uber’in taşımacılık sektöründe ortaya çıkardığı kaos gibi. Schumpeter de zaten bunu söylüyordu: “Gerçek bir yenilik kaosa neden olmalı.” Bu ilk başta ekonomide sorunlara neden olmakla beraber uzun vadede piyasaları ve ekonomileri kalkındırıcı bir etkiye neden olacaktır. 

 4.           Yüksek Risk İştahı

Şirketler büyüdükçe onları kuran girişimciler daha az risk almaya başlarlar, zira şirketin geldiği noktadan geriye dönmesini istemezler. Fakat startup’lar ilk günkü gibi yüksek seviyede risk alabilme iştahına sahiplerdir. Bir anda ürün ve hizmetlerini farklılaştırabilir, farklı müşteri kitlelerine odaklanabilir veya şirketin tüm organizasyonunu bir anda  değiştirebilirler. 

 5.           Klasik Yöntemlerle Finansal Değerlemelerinin Yapılamaması

Bir şirketi değerlerken İndirgenmiş Nakit Akımları gibi pek çok finansal metot kullanılabilir. Ve şirketin oluşan finansal oranları üzerinden birçok analiz yapılarak şirketin değeri belirlenebilir. Fakat çoğu startup uzun süre boyunca gelir elde edemez. Yüksek risk alarak sektörlerde yaratıcı yıkım gerçekleştirmeyi hedefledikleri için büyük yatırım harcamaları yaparlar ve elde edilen gelirle yapılan yatırım arasında uzun süre anlamlı bir ilişki ortaya çıkmaz. Dolayısıyla klasik finansal değerleme yöntemleri işe yaramaz. Buna karşılık bir startup’ı değerlerken girişimci ekibin tecrübe ve yetkinlikleri, projeye adanmışlıkları, ürün ve hizmetlerinin yenilikçiliği gibi finansal olmayan kriterler kullanılır. Bu nedenle girişimlere kredi verebilecek banka bulunabilirken ama startup’lar için bunu bulmak zordur. Bu nedenle startup’lar fon bulmak için risk sermayesi fonlarına giderler.

Yeni Bir Kavram İhtiyacı

Girişim kelimesinin startup kavramını yeterince dolduramadığı artık aşikar ve bu ihtiyacın farkında olan ekosistemdeki birçok fikir önderi çeşitli isim önermeleri yapıyor.

Startup’a alternatif olarak birçok Türkçe kavram öneriliyor fakat daha ekosistemin tamamen benimsediği bir ifadeye ulaşılamadı. Şu anlık en dikkat çekici öneri ekosistemin önemli aktörlerinden birisi olan İTÜ çekirdek kurucusu ve akademisyen Deniz Tuncalp’in önerisi. Tuncalp startuplara “filiz girişim” denmesini gerektiğini şu ifadeleriyle açıklıyor: “Filiz, içinde kocaman bir ulu ağaç olma potansiyelini taşır ve hızla boy atar.” Açıklamanın içindeki “hızlı boy atmayı” üstel büyüme, “ulu bir ağaç olmayı” da unicorn olma hedefi olarak yorumladığım için “filiz girişim” kavramı şu anlık startup kavramı için en güçlü alternatif olarak önümüzde duruyor.

 Yazar Hakkında

Şerafettin Özsoy Kimdir?

Şerafettin Özsoy, İTÜ İşletme Mühendisliği’nde lisans, Marmara Üniversitesi Bankacılık bölümünde yüksek lisans programlarından mezun olmuştur. Halen İTÜ İşletme Mühendisliği bölümünde doktora programına devam etmektedir. Kuveyt Türk Katılım Bankası, Yıldız Holding ve Teknopark İstanbul Kuluçka Merkezi’ndeki kurumsal deneyimlerinin ardından kendi girişimini kurmuştur. Şu anda global yatırım ağı olan in4startups‘ın, girişimcilik içerik platformu Girişimup.com’ın ve yatırım fonu Asya Ventures’ın kurucu ortağıdır.

Startup’lar mı, Girişimler mi? Türkiye’nin Unicorn Adaylarına Yol Haritası! yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

Girişim Özelliklerine Göre Uluslararası Hizmet Ticareti İstatistikleri verilerine göre; 2021 yılında hizmet ihracatının %58,7’si, hizmet ithalatının ise %55,4’ü büyük ölçekli girişimler tarafından yapıldı.

Hizmet ihracatının %7,1’ini yapan 1-9 çalışanı olan mikro ölçekli girişimler, toplam hizmet ihracatı yapan girişimlerin %69,2’sini oluşturdu. Çalışan sayısı 10-49 kişi olan küçük ölçekli girişimlerin hizmet ihracatındaki payı %15,7 iken 50-249 kişi olan orta ölçekli girişimlerin payı %18,3 oldu. Hizmet ihracatı yapan girişimlerin %2,4’ünü oluşturan 250 ve daha fazla kişinin çalıştığı büyük ölçekli girişimler, hizmet ihracatının %58,7’sini yaptı.

Hizmet ithalatı yapan girişimlerin %53,3’ünü oluşturan 1-9 çalışanı olan mikro ölçekli girişimler, hizmet ithalatının %5,6’sını yaptı. Çalışan sayısı 10-49 kişi olan küçük ölçekli girişimlerin hizmet ithalatındaki payı %9,4 olurken 50-249 kişi olan orta ölçekli girişimlerin payı %17,2 oldu. Hizmet ithalatının %55,4’ünü, hizmet ithalatı yapan girişimlerin %5,0’ını oluşturan 250 ve daha fazla kişinin çalıştığı büyük ölçekli girişimler gerçekleştirdi.

Hizmet ihracatının %67,9’unu ulaştırma ve depolama faaliyetindeki girişimler gerçekleştirdi

Toplamda 34 milyar 728 milyon dolar olan hizmet ihracatının 23 milyar 579 milyon dolarını ulaştırma ve depolama faaliyetindeki girişimler gerçekleştirirken, bilgi ve iletişim faaliyetindeki girişimlerin hizmet ihracatı 3 milyar 62 milyon dolar oldu. Hizmet ihracatında 2 milyar 935 milyon dolar imalat sanayiindeki girişimler tarafından yapılırken ana faaliyeti finans ve sigortacılık olan girişimlerin hizmet ihracatı 1 milyar 385 milyon dolar oldu.

Hizmet ticaretinde 28 milyar 64 milyon dolarlık ithalatın 8 milyar 978 milyon doları imalat sanayinde faaliyet gösteren girişimler tarafından yapıldı. Hizmet ithalatındaki 5 milyar 389 milyon dolar, ana faaliyeti toptan ve perakende ticaret olan girişimlere ait iken 2 milyar 181 milyon dolarlık hizmet ithalatı finans ve sigorta faaliyetinde bulunan olan girişimlerin oldu. Bilgi ve iletişim faaliyetindeki girişimler ise 1 milyar 928 milyon dolar hizmet ithalatı yaptı.

Yabancı kontrollü girişimler hizmet ihracatının %18,3’ünü, ithalatının %32,6’sını yaptı

Hizmet ticaretinde en yüksek paya sahip olan taşımacılık hizmetlerinde yapılan ihracatın %89,5’i, ithalatın ise %85,1’i Türkiye kontrolündeki girişimler tarafından gerçekleştirildi. Telekomünikasyon, bilgisayar ve bilgi hizmetleri ihracatında Türkiye kontrollü girişimlerin payı %49,5 iken yabancı kontrollü girişimlerin payı %50,5 oldu. Fikri mülkiyet hakları kullanım hizmetleri ithalatının %66,7’si, diğer iş hizmetleri ithalatının %52,7’si yabancı kontrollü girişimler tarafından yapıldı.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı

Hizmet ihracatının yüzde 58,7’sini, hizmet ithalatının yüzde 55,4’ünü büyük ölçekli girişimler yaptı yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

Toplam ihracatın %19,4’ünü yapan 1-9 kişi çalışanı olan mikro ölçekli girişimler, toplam ihracat yapan girişimlerin  %64,2’sini oluşturdu. İhracatta, 10-49 kişi çalışanı olan küçük ölçekli girişimlerin payı %18,9, 50-249 kişi çalışanı olan orta ölçekli girişimlerin payı %19,4, 250+ kişi çalışanı olan büyük ölçekli girişimlerin payı ise %42,3 oldu.

Toplam ithalatın %11,3’ünü 1-9 kişi çalışanı olan mikro ölçekli girişimler yaptı. İthalatta, 10-49 kişi çalışanı olan küçük ölçekli girişimlerin payı %10,7, 50-249 kişi çalışanı olan orta ölçekli girişimlerin payı %17,1 oldu. 250+ kişi çalışanı olan büyük ölçekli girişimlerin ithalattaki payı %60,9 olurken; bu girişimler toplam ithalat yapan girişimlerin %2,0’ını oluşturdu.

İhracatın yarısından fazlasını sanayi sektöründeki girişimler gerçekleştirdi

Girişimin ana faaliyetine göre ihracatın %55,4’ünü, ithalatın ise %49,5’ini sanayi sektöründe faaliyet gösteren girişimler yaptı. Ana faaliyeti ticaret olan girişimlerin ihracattaki payı %40,6, ithalattaki payı ise %32,4 düzeyinde gerçekleşti.

Sanayi sektörünün ihracatında 250+ kişi çalışanı olan büyük ölçekli girişimler %66,7 pay ile öne çıktı. Ticaret sektörünün ihracatında ise %89,3 pay ile 1-249 kişi çalışanı olan küçük ve orta ölçekli girişimlerin hâkimiyeti devam etti.

Sanayi sektörü ithalatında büyük ölçekli girişimler %79,3 pay ile öne çıktı. Ticaret sektöründe, büyük ölçekli girişimlerin payı %30,1’den %28,1’e düşerken, diğer sektöründe büyük ölçekli girişimler %69,2 pay ile önde olmaya devam etti.

Sanayi sektöründeki girişimler ihracatının %45,3’ünü Avrupa Birliği (AB 27) ülkelerine yaptı

Ana faaliyeti sanayi olan girişimler, ihracatlarının %45,3’ünü AB 27 ülkelerine, %14,0’ını Yakın ve Orta Doğu ülkelerine ve %13,2’sini AB üyesi olmayan Avrupa ülkelerine gerçekleştirdi. AB 27 ülkelerine yapılan ihracatın %61,9’unu sanayi, %35,6’sını ticaret, %2,5’ini ise diğer sektöründeki girişimler yaptı.

Ana faaliyeti sanayi olan girişimler, ithalatlarının %29,5’ini AB 27 ülkelerinden, %25,4’ünü Diğer Asya ülkelerinden, %18,0’ını ise AB üyesi olmayan Avrupa ülkelerinden gerçekleştirdi. Ana faaliyeti ticaret olan girişimlerin en çok ithalat yaptığı ülke grupları sırasıyla %30,4 ile Diğer Asya, %27,6 pay ile AB 27 ülkeleri, ve %23,1 ile AB üyesi olmayan Avrupa ülkeleri oldu.

İmalat sanayi ürünleri ihracatının %56,9’unu sanayi sektöründeki girişimler yaptı

İmalat sanayi ürünleri ihracatının %56,9’unu ana faaliyeti sanayi olan girişimler, %39,5’ini ise ana faaliyeti ticaret olan girişimler gerçekleştirdi. Ana faaliyeti sanayi olan girişimlerin yaptığı ihracatın ise %96,7’sini imalat sanayi ürünleri, %1,4’ünü tarım, ormancılık ve balıkçılık ürünleri, %1,4’ünü de madencilik ve taşocakçılığı ürünleri oluşturdu.

İmalat sanayi ürünleri ithalatının %48,8’ini sanayi, %41,5’ini ticaret ve %9,8’ini diğer sektörlerdeki girişimler tarafından yapıldı. Ana faaliyeti sanayi olan girişimlerin ithalatının %70,5’ini imalat sanayi ürünleri, %5,4’ünü madencilik ürünleri, %4,4’ünü ise tarım, ormancılık ve balıkçılık ürünleri oluşturdu.

İhracatın %48,9’u ilk 500 girişim tarafından gerçekleştirildi

İhracatın %48,9’unu, ithalatın ise %67,5’ini ilk 500 girişim yaptı. En çok ihracat yapan ilk 5 girişim toplam ihracatın %8,1’ini, en çok ithalat yapan ilk 5 girişim ise ithalatın %20,6’sını gerçekleştirdi.

Sanayi sektöründe en fazla ihracat yapan ilk 5 girişimin sanayi sektöründeki payı %12,6, ticaret sektöründe en fazla ihracat yapan ilk 5 girişimin ticaret sektöründeki payı ise %12,0 oldu. Sanayi sektöründe en fazla ithalat yapan ilk 5 girişiminin payı %20,5, ticaret sektöründe ise %13,1 oldu.

Girişimlerin %61,8’i tek ülkeden ithalat yaptı

Girişimlerin %43,4’ü tek ülkeye ihracat yaparken, %16,2’si iki ülkeye ihracat yaptı. Yirmi ve daha fazla ülkeye ihracat yapan girişimlerin oranı %5,1 iken, bu girişimlerin ihracattaki payı %59,2 oldu. 

Girişimlerin %61,8’i, tek ülkeden ithalat yaparken, %16,3’ü iki ülkeden ithalat yaptı. Yirmi ve daha fazla ülkeden ithalat yapan girişimlerin oranı %1,3 iken, bu girişimlerin ithalattaki payı %61,3 oldu.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı

İhracatın yüzde 42,3’ünü, ithalatın ise yüzde 60,9’unu büyük ölçekli girişimler gerçekleştirdi yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.