En sık görülen sebebi rotavirüs

Yaz ishalinde mikroplar çoğunlukla kirli havuza veya denize girilmesi, sıcak nedeniyle bozulan besinlerin tüketilmesi, el hijyenine yeterince dikkat edilmemesi, yiyecek ve mutfak gereçlerinin hijyenine özen gösterilmemesi sonucu bulaşıyor. Çocuklarda en yaygın olarak rotavirüs, adenovirüs, norovirüs ve astrovirüs kaynaklı ishaller görülüyor. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Dr. Demet Matben, rotavirüsün çocukluk çağında en sık görülen ishal etkenlerinden birini oluşturduğuna işaret ederek,  “Öyle ki bebek ve çocuklarda hastane yatışlarını gerektiren ishal, ateş ve kusma vakalarının yüzde 50’sinden rotavirüs sorumlu olmaktadır. Ancak, son 10-15 yıldır yaygın uygulanan rotavirüs aşısı sayesinde bu tür ishal vakalarında azalma görülmektedir” bilgisini veriyor.

Bulaşma özelliği günlerce devam ediyor

Çocuklarda ishal tablosunda ilk 1-3 gün içerisinde ateş, karın ağrısı, bulantı ve kusma görülebiliyor. Bu belirtiler genellikle 24 saat içinde kendini sınırlıyor. Ardından, sulu dışkılama başlıyor. Dışkının rengi, kıvamı ve kokusu normalden farklı olabiliyor. Virüs kaynaklı ishaller genellikle 1 hafta ila 10 gün içinde kendiliğinden geçiyor. Ancak, bulaştırıcılık ishal başlamadan önceki birkaç gün ile ishal başladıktan sonraki 10 gün boyunca devam edebiliyor.  Bakteri kaynaklı ishallerde ise yüksek ateş, mukuslu, kanlı veya çok sulu dışkılama   oluşabiliyor. Belirtilerden biri de dışkılama isteğiyle tuvalete gitme, ancak yeterli miktarda dışkılayamama ve tam boşalamama hissi oluyor. Ayrıca bakterinin türüne göre; karın ağrısı, kramplar ve sürekli dışkılama hissiyle birlikte seyredebiliyor.

Bu belirtiler varsa, dikkat! 

İshal tablosunda erken teşhis ve tedavi ise büyük bir önem taşıyor. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Dr. Demet Matben, çocuklarda oluşan ishalin vücutta ciddi sıvı kaybına yol açabileceği için acil değerlendirme gerektiği uyarısında bulunarak, “Erken dönemde çocuğa ağızdan verilen rehidratasyon sıvılarıyla müdahale edilebilir. Bu, ishalin daha ciddi ve olumsuz tablolara dönüşmesini engelleyebilir” diyor. Dr. Demet Matben, zaman kaybetmeden bir hekime başvurmanız gereken sinyalleri ise şöyle sıralıyor:

• Günde 5-6 kez ve üzerinde kusuyorsa
• Kusma olmasa bile ishal 7–8 kezden fazlaysa (ateşli olsun veya olmasın)
• Su içtiği halde tekrar kusuyorsa
• Ateşi başlamışsa ve bu ateşi kontrol edemiyorsanız

Tedavide sıvı takviyesi çok önemli! 

İshalin tedavisinde öncelik sıvı takviyesi oluyor. Takviyenin, yudum yudum ve yavaş yavaş verilen sıvılarla sağlanması gerekiyor. Buzlu su, ayran, büyük çocuklar için soda veya maden suyu öneriliyor. Eğer dışkılama sayısı artarsa, ağızdan alınan rehidratasyon sıvıları (oral serumlar) devreye giriyor. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Dr. Demet Matben, tedavide en önemli noktanın sıvı ve elektrolit dengesinin korunması olduğunu vurgulayarak, “Eğer çocuk ağızdan sıvı alamıyorsa ve ciddi kusmaları varsa, bu durumda damar yolundan sıvı verilmesi gerekir” diyor. Virüs kaynaklı ishallerde antibiyotiklerin etkili olmadığını belirten Dr. Demet Matben, sözlerine şöyle devam ediyor: “Bağırsak florasının düzenlenmesi için probiyotik kullanılabilir. Ayrıca çinko takviyesinin ishal süresini kısaltabildiği bilinmektedir. Eğer ishal; amipli dizanteri, salmonella veya başka bir bakteri kaynaklıysa, antibiyotik veya antiparaziter tedavi uygulanabilir. Bu durumda da yine sıvı takviyesi, probiyotik ve çinko desteği önemlidir. Ateş varsa, ateş düşürücü; karın ağrısı varsa, ağrı kesici verilebilir.”

Yaz ishalini önlemek için 7 önemli kural!

Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Dr. Demet Matben, çocuklarda yaz ishalini önlemek için  dikkat edilmesi gereken kuralları 7 maddede şöyle özetliyor.

• Bebeklik dönemindeyse mutlaka emzirin.
• Sebze ve meyveleri çok iyi yıkayın.
• Kendinizin ve çocuğunuzun el hijyenine dikkat edin.
• Ortak tuvalet alanlarında hijyen kurallarını ihmal etmeyin
• Dışarıdan alınan ve uzun süre beklemiş yiyeceklerden uzak durun. (Özellikle tavuk, mayonez, şarküteri ürünleri, hamburger)
• Paketli olmayan dondurmalardan ve hijyeni şüpheli olan ürünlerden kaçının.
• 2 yaşın altındaysa  çocuğunuzu kalabalık havuzlara sokmayın; denizi tercih edin.

Çocuğunuzu kusuyorsa diye susuz bırakmayın! yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

Birleşik Krallık’ta çocukların yüzde 91’i 11 yaşına geldiklerinde  bir cep telefonuna sahip oluyor. Bu cihazlar ve onlara yüklenen uygulamalar eğlence, sosyalleşme ve öğrenme için harika bir araç olabilirken aynı zamanda riskleri de beraberinde getiriyor. 

Dijital güvenlik şirketi ESET, uygulamalardan kaynaklanan risklere dikkat çekerek çocukların korunmasına yönelik  önerilerini paylaştı. 

Akıllı telefon uygulamaları çocuklar için dijital dünyaya açılan bir kapı. Ancak aynı zamanda onları istismar edici reklamlara, uygunsuz içeriğe, güvenlik ve gizlilik risklerine de maruz bırakabilirler. Karmaşık gizlilik ayarları, şeffaf olmayan gizlilik politikaları, yasal boşluklar, zayıf yaptırımlar ve kendi farkındalık eksikliğimiz ebeveynlerin karşılaştığı zorlukları daha da artırıyor. Sorunun büyük bir kısmı, veri kullanımı konusunda şeffaflığın olmamasından ve ebeveynlerin aksine çocukların çıkarlarını her zaman göz önünde bulundurmayan uygulama geliştiricilerinden kaynaklanıyor.

Dikkat edilmesi gereken başlıca uygulama riskleri

• Aşırı veri toplama: Yaş, e-posta adresi, konum ve uygulama etkinliği gibi kişisel bilgiler reklamcılar için altın madeni olabilir. Geliştiriciler tarafından üçüncü taraf izleyiciler aracılığıyla paylaşılırsa, istismar edici reklamcılıkla ilgili endişeleri artırır ve bir veri güvenliği riskini temsil eder; yani, üçüncü bir tarafın ihlal edilme olasılığı oluşabilir.
• Uygunsuz reklamlar: Özellikle küçük çocukları hedef alan reklamlar, onların kendilerine pazarlama yapıldığını fark edememelerini istismar edebilir. Reklamlar uygunsuz içerik de içerebilir. 
• Uygulama içi satın alımlar: Bazı uygulamalar, özellikle oyun dünyasında kullanıcıların bir oturum sırasında alışveriş yapmalarına olanak tanır. Çocuklar, geliştiricilerin onları para harcamaya yönlendirmesine karşı daha duyarlı olabilirler. Bu da sonuçta bir ebeveyn olarak size pahalıya mal olabilir.
• Sınırlı ebeveyn denetimi: Bazı çocuk uygulamaları, yeterli ebeveyn denetiminden yoksundur, bu da uygulamayı kullanırken çocuklarınızın maruz kaldığı riskleri en aza indirmenizi zorlaştırır.
• Sınırlı gizlilik bilgisi: Birçok yargı alanındaki düzenleyici gerekliliklere rağmen çocuk uygulamaları, çocuğunuzun verilerinin nasıl kullanılacağını ve korunacağını belirsiz hale getiren opak gizlilik veya güvenlik politikalarına sahip olabilir. 
• Aşırı paylaşım: Bazı uygulamalar, çocukların diğer kullanıcılarla paylaştıkları bilgi miktarını kısıtlamaları için sınırlı ve belirgin araçlar sunarak onları siber zorbalar, veri hırsızları ve dolandırıcılar açısından risk altına sokabilir.
• Uygunsuz içerik: Uygulamalar, çocuklarınızın diğer kullanıcılar tarafından paylaşılanlar da dahil olmak üzere yaş aralığına uygun olmayan içeriklere erişmesini sağlayabilir. Sosyal medya siteleri, resim ve video paylaşan potansiyel olarak büyük kullanıcı havuzu göz önüne alındığında özellikle risklidir. Moderatörlerin uygunsuz bulunan içerikleri yakalaması ve kaldırması zaman alabilir.
• Güvenlik riskleri: Mobil uygulamalar da önemli güvenlik riskleri oluşturmaktadır. Güvenlik düşünülerek tasarlanmamış olanlar güvenlik açıkları, yanlış yapılandırmalar ve veri şifreleme eksikliği gibi diğer riskleri içerebilir. Bu açıklar, tehdit aktörleri tarafından çocuğunuzun uygulama girişleri de dahil olmak üzere verilerini çalmak, onları premium ücretli hizmetlere kaydetmek veya sosyal medya ve oyun hesaplarını ele geçirmek için kullanılabilir. Alternatif olarak, siber şantaj yapmak için çocuğunuzun cihazına erişimi kullanabilirler. 

Uygulamalardan kaynaklanan güvenlik riskleri nasıl azaltılır?

1. Çocuklarınızla konuşun: Çocuklarınızı kişisel bilgilerini korumanın önemi ve güvenlik ve gizlilik risklerinin olası sonuçları hakkında eğitin. Açıklık politikası, çevrimiçi bilgi paylaşımı konusunda herhangi bir karar almadan önce ilk başvuracakları kişinin siz olmanız gerektiği konusunda onlara güven verin.
2. Araştırmanızı yapın: Çocuğunuzun indirmek istediği herhangi bir uygulamayı izin vermeden önce mutlaka inceleyin. Gizlilik politikalarını ve gizlilik ve güvenlik konusundaki itibarlarını kontrol edin. 
3. Kontrolü elden bırakmayın: Çocuğunuzun mahremiyetine saygılı olun ancak uygulama kullanımlarını ve izinlerini izlemek için zaman zaman kontrol edeceğinizi bilmelerini sağlayın. Neleri indirebileceklerini ve hangi özelliklere erişebileceklerini sınırlamak için ebeveyn kontrol yazılımı kullanmayı düşünün (örneğin, mesajlaşma veya sosyal özellikleri devre dışı bırakmak). Bu tür yazılımlar ayrıca güvenli gezinmeyi sağlayacak ve internet kullanım raporları sunacaktır.
4. Güvenliğe odaklanın: Çocuğunuzun cihazına saygın bir satıcıdan güvenlik yazılımı indirin. Her zaman en son yazılım sürümüyle güncel olduğundan ve parola korumalı olduğundan emin olun. Destekleyen tüm uygulamalar için iki faktörlü kimlik doğrulamayı (2FA) açın. Ve çocuğunuzun yalnızca resmi uygulama mağazalarından uygulama indirdiğinden emin olun.
5. Reklamları engelleyin: Android veya iOS’ta ilgili ayarlara girerek çocuğunuzun akıllı telefonunda reklam izlemeyi kapatın.
6. Çocuk dostu uygulamalar seçin: Android cihazlar için Google Play’de Çocuklar sekmesi altında “Öğretmen onaylı” uygulamaları arayın. Uygulamalar “yaşa uygunluk, deneyim kalitesi, zenginleştirme ve keyif” kriterlerine göre derecelendirilir.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı

Çocuğunuzu zararlı uygulamalarla baş başa bırakmayın yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

HPV sadece kadınları etkilemiyor

Rahim ağzı kanseri, 35 yaş altı kadınlarda görülen en yaygın kanser türlerinden biridir ve HPV’nin neden olduğu kanserler arasında en yaygın olanıdır. Bu nedenle HPV’ye karşı ergenlik döneminde önlem alınabilirse gelecekte görülecek rahim ağzı kanseri olgularının sayısı da azaltılabilir. HPV rahim ağzı (serviks) dışında genital bölge (vulva, vajen ve penis), anüs ve orofarenks (ağız ve yutak) kanserlerine de yol açabilmektedirler. Bu kanserler, HPV bulaşından yıllar sonra ortaya çıkarlar. Özellikle HPV’nin 16 ve 18 tipleri, çoğu rahim ağzı kanseri olgusunun temelinde yatmaktadır. Buna ek olarak özellikle HPV 6 ve 11 gibi türler, genital siğillerin %90’ından fazlasından sorumlu tutulmaktadırlar. HPV enfeksiyonu sadece kadınları etkileyen bir virüs değildir. Erkeklerde de anüs, orofarenks ve penis kanserlerine yol açabilmektedir. 

9’lu aşı HPV’nin 9 riskli türüne karşı koruma sağlıyor

HPV aşısı, HPV’nin bireye bulaşmasını engellemede oldukça etkin bir aşı olup HPV enfeksiyonlarının %99’unu durdurabilmektedir. Dört HPV tipine (6, 11, 16, 18) karşı koruyucu nitelikteki 4’lü HPV aşısının yanı sıra Türkiye’de de sıklıkla uygulanan yeni aşı 9 farklı HPV tipine (6,11,16,18,31, 33, 45, 52, 58) karşı koruma sağlayabilmektedir.  

Erken yaşta aşı olmak rahim ağzı kanseri riskini azaltıyor

HPV aşısının rutin aşılama programına dahil olduğu ülkelerde yapılan araştırmalar, 12-13 yaşlarında HPV’ye karşı aşılama başlatılan kadınlarda rahim ağzı kanseri olgularının neredeyse %87; aşılamanın 16-18 yaşlarda başlandığı grupta ise %34 azaldığını göstermektedir. Aşı ile rahim ağzı kanserine yakalanma olasılığı aşı olunmayan duruma kıyasla çok daha düşüktür, ancak rahim ağzı kanserlerinin %30’u aşının içerdiği HPV tipleri ile ilişkili değildir. Rahim ağzı kanseri gibi, HPV aşısı anüs kanseri riskini de büyük ölçüde azaltacaktır. Ancak, her iki kanser türü için de risk sıfırlanmamaktadır. 

9-15 yaş arası 2 doz, 15 yaş sonrası 3 doz öneriliyor

Aşı 9 yaşından itibaren hem kız hem de erkek çocuklara uygulanabilmekte ve önerilmektedir. Her doz için aynı tip aşı kas içine enjeksiyon şeklinde uygulanmaktadır. Çoğunlukla ciddi bir yan etki gözlenmemektedir. En yaygın gözlenen yan etkiler zamanla kendiliğinden gerileyebilen baş ağrısı ve enjeksiyon yapılan bölgede hassasiyettir. Çok nadir olarak, bazı çocuklarda HPV aşısına karşı alerjik reaksiyon görülebilmektedir. 

Eğer ilk doz 15 yaşından büyükken başlanırsa veya bireyin bağışıklık sistemi zayıf çalışıyorsa, iki yerine üç doza ihtiyaç duyulmaktadır. Yapılan araştırmalarda 15 yaş öncesi iki doz aşı uygulamanın üç doz kadar etkili olduğu görülmüştür. Bu yüzden doz ve zamanlama konusunda çocuk doktorunuza mutlaka danışmanız önerilmektedir.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı

Çocuğunuzu Rahim Ağzı Kanserinden Korumak İçin Erkenden Önlem Alın yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.