Sosyal medyada yalnızlığını gidermek isteyen milyonlarca insan var

Sosyal medyada yalnızlığını gidermek isteyen milyonlarca insan olduğuna dikkat çeken Prof. Dr. Gül Esra Atalay, “Adı üstünde ‘sosyal’ medya: İnsanların bir araya gelmesine, birlikte bir şeyler yapmasına fırsat yaratacak platformlar… Peki gerçekten öyle mi? Yoksa bu mecralar yalnızlığımızı biraz daha görünmez kılarak derinleştiriyor mu? Sosyal medya ağlarıyla örülü bu çağda, insani bağların yerini ‘bağlantılar’ aldı. Facebook’a, Instagram’a bakarsak yüzlerce, hatta binlerce ‘arkadaşımız’ var. Ama bu ilişkiler klasik anlamda bir arkadaşlığın yerini tutabilir mi? Araştırmalar, ekran üzerinden kurduğumuz bağlar arttıkça, emek ve zaman isteyen dostlukların azaldığını söylüyor.” dedi.

İnsanlar gerçek yakınlık kurmakta zorlanıyor

Sosyolog Sherry Turkle’a atıfta bulunan Prof. Dr. Atalay, modern insanın durumunu ‘birlikte yalnızlık’ olarak tanımladığını kaydetti. Prof. Dr. Atalay, “İnsanlar sürekli bağlı, ama gerçek yakınlık kurmakta zorlanıyor. Bir ‘beğeni’, bir ‘emoji’, bir ‘iyi ki doğdun’ mesajı ama yüz yüze yarım saatlik bir sohbet bile yıllarca ertelenebiliyor. ‘Bir ara mutlaka karşılıklı bir kahve içelim’ mesajları hiçbir zaman tutamayacağımız sözler haline geliyor.  İnsan ilişkilerine dair kolektif bir çabasızdık ve yılgınlık içerisindeyiz.” diye konuştu.

Derinlikli sohbetlere, uzun soluklu dostluklara enerji kalmadı

Her şeyin hıza teslim olduğu bir çağda, ilişkilerin de bu tempodan nasibini aldığını söyleyen Prof. Dr. Atalay, “Derinlikli sohbetlere, uzun soluklu dostluklara, kalıcı ilişkiler kurmaya zamanımız da enerjimiz de kalmıyor. Telefon rehberimiz dolu, sosyal medya listelerimiz de ama bir gün ansızın başımız sıkışsa gerçekten arayabileceğimiz kaç kişi var?” ifadesinde bulundu.

Modern çağın üzücü gerçeğinin “Kalabalık yalnızlık” olduğunu dile getiren Prof. Dr. Atalay, “Psikoloji literatürü, sosyal medya mecralarındaki arkadaşların sayısal bolluğunun niteliksel bir karşılık taşımadığını vurguluyor. Oxford Üniversitesi Evrimsel Psikoloji bölümü öğretim üyesi Robin Dunbar’ın ünlü ‘Dunbar sayısı’ teorisine göre, insan zihni aynı anda 150 civarında sosyal ilişkiyi sağlıklı biçimde sürdürebiliyor. Oysa sosyal medya profillerimiz bu sınırı çoktan aşmış durumda. Yani elimizde çok sayıda isim var, fakat bunların sadece çok azı gerçekten ‘arkadaş’. Nitelik niceliğin gölgesinde kayboluyor.” dedi.

Toplumsal dönüşüm her kuşağı etkiliyor

Sosyal medyaya olan ilginin sadece genç kuşaklara özgü olmadığını kaydeden Prof. Dr. Atalay, “İleri yaşlı bireyler bile sosyal medyanın akışına kapılmış durumda. Bu özellikle şaşırtıcı, çünkü ömrünün büyük kısmını internet olmadan geçirmiş, karşılıklı sohbetin, kalabalık buluşmaların, misafirliğin komşuluğun tadını bilen bir nesilden bahsediyoruz. Buluşmalar yerini emoji değiş tokuşlarına bıraktı. Şehirlerde çoğu zaman komşuların ismi dahi bilinmiyor. Yani mesele yalnızca Z kuşağının meselesi değil; bu, toplumsal bir dönüşüm.” dedi.

Modern insanın yalnızlığı dışarıdan fark edilmesi güç bir yalnızlık…

Türk Dil Kurumu’nun (TDK) 2024 yılının kelimesini “kalabalık yalnızlık” olarak ilan ettiğini hatırlatan Prof. Dr. Atalay, “Metroda, otobüste yan yana oturan insanların her biri kendi telefonuna gömülmüş durumda. Kafelerde, restoranlarda aynı masalarda oturan herkes ayrı bir ekrana bakıyor. Modern insanın yalnızlığı, kalabalıkların içinde yaşanan, dışarıdan fark edilmesi güç bir yalnızlık.” diye konuştu.

Fiziksel beraberliğin öneminin unutulduğunu ve “aynı anda çevrimiçi olmanın yeterliymiş gibi geldiğini” vurgulayan Prof. Dr. Atalay, “Oysa insan, doğası gereği bağ kurmak ister. Güvenmeyi göze almak, ötekine yaklaşmak, içini dökmek ve bunu yaparken insani sıcaklığı hissetmek, tercihten öte, bir ihtiyaçtır.” ifadesinde bulundu.

Bildirim sesi, bir dostun sesini duymanın yerini tutmuyor

Sosyal medyanın faydalarına da dikkat çeken Prof. Dr. Gül Esra Atalay, “Bu teknolojiler zaman ve mekân engellerini ortadan kaldırarak iletişimi çok kolaylaştırıyor.  Sosyal medya sayesinde yeni topluluklar oluşuyor. Özellikle göçmenler, azınlık grupları, marjinalleştirilmiş bireyler çevrimiçi ağlarda dayanışma imkânı buluyor. Fakat bu tür bağların kalıcı ve derin bir ilişkiye dönüşebilmesi için hâlâ ‘fiziksel’ temasın, ortak mekânların, yan yana geçirilen zamanların yerine konulabilecek bir şey yok. İnternet teknolojisi ve bu teknoloji sayesinde ulaştığımız sosyal medya mecralarını insani ilişkileri geliştirmek, kesintisiz şekilde iletişim kurmak ve samimiyeti ilerletmek için kullandığımızda faydalı oluyor. Yüz yüze ilişkilerin yerine bir alternatif olarak düşündüğümüzde ve bunu bir alışkanlığa dönüştürdüğümüzde ise yalnızlık baş gösteriyor. Çünkü hiçbir bildirim sesi, bir dostun sesini duymanın yerini tutmuyor.” şeklinde konuştu.

Yalnız ciddi bir sağlık riski olarak görülüyor

Yalnızlık sorununa uluslararası platformda da çözüm arandığını belirten Prof. Dr. Atalay, Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve bazı ülkelerin yalnızlıkla mücadele için attığı adımları hatırlattı.

Prof. Dr. Atalay, “Dünya Sağlık Örgütü 30 Haziran 2025’te yalnızlıkla ilgili yeni bir rapor yayımladı. Dünya Sağlık Örgütü yalnızlığı ciddi bir sağlık riski olarak görüyor. Raporda sosyal izolasyon ve yalnızlığın yaygın olduğu ve sağlık, iyi oluş ve toplum üzerinde ciddi ancak yeterince fark edilmeyen etkiler yarattığı vurgulanıyor. İngiltere ve Japonya’da bu sorun hakkında çözüm arayışları ve hizmetlerin sistematik hale getirilmesi hedefiyle yalnızlık bakanlıkları kuruldu. Bu gelişmeler yalnızlığın bireysel değil toplumsal bir sorun haline geldiğini gösteriyor. Ama çözülemez değil. Bu nedenle en yakınlarımızla ilişkilerimizi sosyal medya takiplerine, emoji değiş tokuşuna indirgemeden yeniden yan yana gelmenin ve birbirimizin gözlerine bakmanın yollarını bulmamız gerekiyor. Çünkü gerçek hayat ekranların ötesinde akıyor.” şeklinde sözlerini tamamladı.

Gerçek dostluklar ‘Çevrimdışı’ kaldı! yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

Araştırmayı değerlendiren Vodafone Türkiye İcra Kurulu Başkan Yardımcısı Meltem Bakiler Şahin, şunları söyledi: 

“Vodafone’un Avrupa genelinde yaptırdığı araştırma, günümüz gençlerinin dijital kullanım alışkanlıklarına ışık tutuyor. Gençler telefonlarına bağlı kalmak istemediklerini ve daha fazla gerçek hayat alternatifine ihtiyaç duyduklarını söylüyor. Bağlanabilirliğin ötesine geçmeyi ve dijital refahı somut yollarla desteklemek hepimizin sorumluluğu. Akıllı telefonların gerçek yaşam deneyimlerine erişmeye yardımcı olacak şekilde kullanılması önem taşıyor.” 

Arkadaş ve aile ile geçirilen zaman önemli

Araştırma, Türkiye’ye dair başka sonuçlar da sunuyor. Görüşülenlerin %74’ü en anlamlı çocukluk anılarının çoğunlukla internetten uzak, dışarda, arkadaşları ve aileleriyle gerçekleştiğini belirtiyor. %65’i günümüz çocuklarının, kendi büyüme çağlarında yaşadıkları yaz anılarını ve deneyimlerini kaçırdıklarını düşünüyor. Ebeveynlerin %59’u çocuklarını açık havada oynamaya teşvik ediyor. Ebeveyn olmayanların %42’si çocukluklarında bir günü tamamen internetsiz geçirmenin çok değerli olduğunu ve bugünün çocuklarının da bunu yaşayabilmesini istediğini belirtiyor.

Diğer yandan, 11-17 yaş çocukların %51’i hiç meteor yağmuru izlemediğini, %50’si hiçbir kıyafet dikmediğini ya da tasarlamadığını belirtiyor. %73’ü yaz tatillerinde genellikle arkadaşlarıyla ve aileleriyle dışarı çıktığını belirtiyor. %65’i yaz tatillerinde telefonunda vakit geçirdiğini söylüyor. %64’ü yaz tatillerinde seyahat ettiğini söylüyor. %41’i akıllı telefonları olmadan bir yaz tatili yaşamayı isteyeceklerini belirtirken, %28’i istemediğini, %31’i de kararsız olduğunu belirtiyor.

Gençler için keyifli aktiviteler

Vodafone, gençlerin ekranların ötesinde yazın büyüsünü yeniden keşfetmelerine yardımcı olmak için, her gencin yetişkinlikten önce denemesi gereken nostaljik ve keyif dolu çevrimdışı aktivitelerden oluşan bir liste de oluşturdu. “18 Yaşından Önce Yapılacak 18 İş” isimli listede, doğal su kaynaklarında yüzmekten yiyecek aramaya ve kamp ateşinde yemek pişirmeye kadar pek çok ilgi çekici madde yer alıyor. Liste, kendi kuşakları için daha sağlıklı teknoloji alışkanlıklarını şekillendirmeye yardımcı olan 11-17 yaş arası gençlerden oluşan ve tüm Avrupa’yı kapsayan Vodafone Gençlik Konseyi tarafından ortaklaşa oluşturuldu; Censuswide tarafından 928 Türk genç ve ebeveynle yapılan destekleyici bir anketle hayata geçirildi.

Kuşaklar arası fark büyük

Günümüzde gençler dijital ortamda yetişmelerine rağmen daha iyi bir denge istiyor. Anket, günümüz çocukları ile Y kuşağı (29-44) ve X kuşağı (45-60) arasında güçlü bir kuşak farkı olduğunu ortaya koyuyor. Gençlerin birçoğu, ebeveyninin karakterlerinin şekillenmesinde rol oynayan deneyimlerden yoksun bulunuyor. Listede yer alan etkinlikler, birçok Avrupalı gencin kaçırdıklarını söyledikleri deneyimlerden ve ebeveynlerin en sevdikleri yaz anılarından esinlenerek oluşturuldu.

Ebeveynler çocukları için endişeli

Araştırmaya göre, Türk ebeveynlerin %90’ı bugün çocuklarının kendi karakterlerinin şekillenmesine yardımcı olan deneyimleri kaçırdıklarından endişe ediyor. Türk ebeveynlerin en önemli çocukluk anıları arasında bir arkadaşının kapısını çalıp oyun oynamasını istemek (%47), tüm günü çevrimdışı geçirmek (%42) ve açık alanlarda masa oyunları oynamak veya uçurtma uçurmak (%40) yer alıyor.

“18 Yaşından Önce Yapılacak 18 İş” listesinin tamamı: 

1. Bir arkadaşınızın kapısını çalın ve birlikte zaman geçirip geçiremeyeceğinizi sorun.
2. Bütün bir günü çevrimdışı geçirin.
3. Açık bir alanda uçurtma uçurun.
4. Arkadaşlarınızla ve ailenizle masa oyunları veya kart oyunları oynayın.
5. Deniz kenarına gidin.
6. Arkadaşlarınızla veya ailenizle balık tutmaya gidin.
7. Yıldızların altında uyuyun.
8. Doğal su kaynaklarında yüzmeyi deneyin.
9. Kamp ateşinde yemek pişirin.
10. Belirli bir hedef olmadan saatlerce bisiklet sürün.
11. Büyükanne ve büyükbabaları ziyaret edin, hikayelerini dinleyin.
12. Bir mektup veya kartpostal yazın ve postalayın.
13. Güneşin doğuşunu izleyin.
14. Çubuklardan, battaniyelerden veya kartondan bir kale inşa edin.
15. Saatlerce çizin veya karalayın.
16. Bir kıyafet tasarlayın/dikin.
17. Kumdan kale yapın.
18. Kırmızı orman meyvesi toplayın.

Vodafone’dan Z Kuşağı ve Alfa Kuşağı’nın Akıllı Telefon Kullanımlarına Dair Araştırma yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.