Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü (KRDAE) Anabilim Dalı öğretim üyeleri Prof. Dr. Aslı Garagon ile Doç. Dr. Fatih Bulut’un 6 Şubat’ta Kahramanmaraş depremlerine yönelik uluslararası iş birliğiyle yaptığı araştırma dünyanın en saygın bilim dergisi Science’ta yer aldı. Depremlerin hemen ardından uydu ve yer istasyonlarından gelen verileri vakit kaybetmeden incelemeye başlayan ekibin çalışması son yıllarda alanında en etkili araştırmalardan biri olarak görülüyor.

“YERYÜZÜNDEKİ TÜM VERİLERİ DEĞERLENDİRDİK”

Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü (KRDAE) Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Aslı Garagon, depremlerin hemen ardından ABD ve Almanya’dan bilim insanlarıyla bir araya gelerek mevcut tüm verileri titizlikle incelediklerini belirtiyor:

“6 Şubat’ta Kahramanmaraş’ta yaşanan iki büyük depremin hemen ardından başta Türkiye ve dünyada toplanan tüm verileri bir araya getirmeye başladık. Bu depremlerin, deprem fiziğini anlama açısından çığır açıcı etkisinin farkındalığıyla ABD’den San Diego ile Almanya’dan Ludwig Maximilians üniversitelerinden uzmanların iş birliğiyle yaklaşık üç ay kadar bu depremlerin meydana geliş ve etkileşim süreçlerini en ince ayrıntısına kadar anlamaya çalıştık.”

“BULGULAR BİLDİKLERİMİZİ BİR ADIM İLERİ TAŞIDI”

Bu bulguların deprem oluşum süreçlerini daha iyi anlamamıza ışık tutacağını da söyleyen Prof. Dr. Garagon öne çıkan bulguları şu sözlerle özetliyor:

“Hareketlenme Ölüdeniz ve Doğu Anadolu faylarının kesiştiği bölgede başladı. Narlı Fayı olarak bilinen, Ölü Deniz Fayı’nın en kuzeyi, 19 saniye içinde 40 kilometre kadar kuzeye doğru yırtıldı. Bu ilk yırtılma aslında 6.8 büyüklüğünde bir depreme tekabül ediyor. Daha sonra kuzeye sıçrayan bu hareket Doğu Anadolu Fayı’nı hem kuzey-doğuya, hem de güney-batıya doğru yırtmaya başladı. Yaklaşık 350 kilometrelik mesafe 90 saniye içerinde yırtılarak 10 metreye varan ötelenmeler oluşturdu. Yırtılma kuzey-doğuya doğru güney batıya nazaran daha hızlı gerçekleşti. Yırtılma devam ettikçe faya dik olan stres düşerek, komşu fay parçalarını da tetikleyerek harekete geçirdi. Bu süreç 7.8 büyüklüğünde bir depremle sonuçlandı. Yaklaşık 9 saat sonraki ikinci deprem de bu ilk depremin kabukta yarattığı değişimlerle tetiklendi. Doğu Anadolu Fayı’na komşu 150 kilometrelik bir fayı harekete geçiren 7.7 büyüklüğündeki bu ikinci deprem ’supershear’ dediğimiz hızlarda yırtılsa da ilginç bir şekilde Doğu Anadolu Fayı’nı teğet geçti.”

“KOMŞU FAYLAR BİRBİRİNİ TETİKLİYOR”

Projede yer alan Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü (KRDAE) Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Fatih Bulut ise çalışma sayesinden deprem ve faylar arasındaki etkileşimi daha iyi anladıklarını ifade ediyor.

Fayların domino etkisi gibi birbirlerini tetikleyebildiği bilgisini paylaşan Doç. Dr. Bulut, “6 Şubat depremlerinin oluşum sürecini en ince ayrıntısına kadar ortaya çıkardığımız bu çalışmayla depremler ve faylar arası etkileşimi de daha iyi anlamaya başladık. Komşu fay parçaları eğer yeterince hazırlarsa hem statik hem de dinamik etkilerle bir domino etkisi gibi birbirlerini tetikleyerek çok büyük facialara yol açabiliyorlar. 6 Şubat 6.8 büyüklüğündeki Narlı Fayı’ndaki o ilk hareketle de son bulabilirdi. Ancak kırılmaya hazır halde bekleyen komşu fay parçaları sırasıyla tetiklenip harekete geçerek büyük bir faciaya neden oldu” değerlendirmesini yapıyor.

Uluslararası iş birliğiyle ortaya çıkan “7.8 ve 7.7 büyüklüğündeki Kahramanmaraş Depremlerinin Kompleks Dinamikleri” başlıklı araştırma makalesinin dünyanın en saygın bilim dergisi olan Science’ta yer bulmasının çok memnuniyet verici olduğunu belirten Doç. Dr. Bulut, bu sayede araştırma sonuçlarının daha geniş kitlelere ulaşarak temel bir bilgi haline geleceğini de ifade ediyor.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı

Boğaziçili Deprem Bilimcilerin 6 Şubat Depremleri Araştırması Science’ta yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

Boğaziçi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Fikri Mülkiyet Hukuku Anabilim Dalı Dr. Öğr. Üyesi Özgür Arıkan, yapay zekâ ile fikri mülkiyet hukuku ilişkisini patent hakları açısından ele alacağı çalışmaya Oxford Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden Prof. Robert Burrell danışmanlığında başlıyor. Dr. Öğr. Üyesi Arıkan, Roma hukuku alanındaki çalışmalarından da faydalanarak Roma kölelerinin yasal statüsünün bu tartışmaya ışık tutup tutamayacağını, projenin ev sahibi yükseköğretim kurumu olan Oxford Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde araştıracak.

“YAPAY ZEKÂ GELİŞTİKÇE YENİ HUKUKİ BOŞLUKLAR OLUŞUYOR”

Gittikçe gelişen yapay zekâ teknolojisinin başta fikri mülkiyet hukuku olmak üzere birçok alanda boşluklara neden olduğunu belirten Dr. Öğr. Üyesi Arıkan, projenin ortaya çıkma sürecini şöyle özetliyor:

“Yapay zekâ son yıllarda inanılmaz bir gelişme kaydetti ve her geçen gün güçlenmeyi sürdürüyor. Ancak gelişen bu teknolojiyle birlikte hukuki açıdan daha önceden öngöremediğimiz boşluklar ortaya çıkıyor ve bu nedenle tüm dünyadaki yasa yapıcıları yeni zorluklar bekliyor. Fikri mülkiyet hukuku çerçevesinde de önemli boşluklar söz konusu. Yapay zekâlar hem resim çizip, müzik bestelemek gibi eser üretebilecek hem de patent başvurusuna konu olabilecek buluş yapabilecek bir düzeye geldi. ‘Peki, yapay zekânın geliştirdiği fikri ürünler üzerindeki haklar kime ait olmalı?’ Bu konu hukuki açıdan bir tartışma alanı doğuruyor. Marie Sktodowska Curie Uluslararası Burs ve Araştırma Dolaşım Destekleri Programı (MSCA) tarafından desteklenmeye layık görülen “legAIstatus” projemizle bu soruya bir yanıt vermek için çalışacağız.”

“ROMA HUKUKU SORULARIMIZA IŞIK TUTABİLİR Mİ?”

Dr. Öğr. Üyesi Arıkan, bu yanıta ulaşmak için Roma hukukunda yer alan kölelerin yasal statüsünün yapay zekâ sistemleri için de bir fikir verebileceği bilgisini paylaşıyor. Roma hukukunda kölelerin hukukun öznesi değil nesnesi olduğunu ifade ederek, “Roma döneminde kölelerin mülk edinme (mülkiyet) hakkı da dahil hür kişilere tanınan hakları olmamasına rağmen bazı köleler ticari becerileri ile sahipleri tarafından kendilerine bırakılan sermayeyi işleterek birtakım kazanımlar elde edebiliyordu. Kölelerin bizzat oluşturdukları tüm kazanımlar sahiplerinin mülkiyetine dahil oluyordu. Kölelerin sermayeyi işletirken altına girdikleri hukuki sorumluluklardan ise sahipleri ancak dolaylı ve sınırlı olarak sorumlu tutulabilmekteydi. Günümüze döndüğümüzde, Roma hukukunda yer alan bu hukuki statü yapay zekâ sistemlerinin meydana getirdikleri buluşlarda hak sahipliği sorunu için bir çözüm sunabilir mi? Bu soruya aradığımız cevap aslında güncel bir yasal boşluğu doldurmayı, bir alternatif sunmayı amaçlıyor” diye belirtiyor.

Dr. Öğr. Üyesi Arıkan, proje tamamlandığında yasa yapıcılara yön gösterecek bir yaklaşımın ortaya çıkması hedeflediklerini söylüyor. İlerleyen aşamalarda ise konuyu yapay zekânın üçüncü kişilerin patent ve diğer fikri mülkiyet haklarını ihlal etmesi durumunda ne olacağını incelemek için genişletmek de istiyor.

Dr. Öğr. Üyesi Özgür Arıkan kimdir?

İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi lisans programından 2007’de mezun olan Dr. Öğr. Üyesi Arıkan yüksek lisans eğitimine İngiltere’nin saygın yükseköğretim kurumları arasında gösterilen Manchester Üniversitesi’nde fikri mülkiyet hukuku alanında devam etti. Doktora çalışmasını ise aynı üniversitede hukuk alanında tamamladı. Akademik çalışmalarını Boğaziçi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Fikri Mülkiyet Hukuku Anabilim Dalı’nda sürdüren akademisyenin marka hukuku, tasarım hukuku, patent hukuku ile fikri haklar alanlarında uzmanlığı bulunuyor.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı

Boğaziçili Akademisyen Yapay Zekâ Buluşlarında Patent Başvuru Hakkı Sahipliğini İnceleyecek yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

Boğaziçi Üniversitesi Çeviribilim Bölümü lisans öğrencileri Abdullah Sadık Kuralay, Betül Mulbay ve Ahmet Ergün’ün liderliğinde geliştirilen çok dilli deprem sözlüğü, deprem bölgesinde iletişim için kullanılabilecek temel ifadeler ile arama kurtarma ve ilk yardım gibi alanlardaki terimleri bir araya getirecek. Bu sayede bölgede faaliyet gösteren yabancı arama-kurtarma ekipleri ile gönüllüler arasında iletişim problemlerinin asgari seviyeye indirilmesi hedefleniyor. 30 dile ulaşan veri tabanının mobil uygulamaya dönüştürülmesi için de çalışmalar sürerken, sözlüğün, sel ve yangın gibi diğer afetleri de kapsayacak şekilde geliştirilmesi düşünülüyor.

“AFET BÖLGESİNDEKİ İLETİŞİM PROBLEMLERİNİ GİDERMEK İSTEDİK”

Projenin fikir sahibi Çeviribilim Bölümü Üçüncü Sınıf Öğrencisi Abdullah Sadık Kuralay, Kahramanmaraş depremlerinin ardından bölgede insan hayatı kurtarmak için neler yapabileceğini düşünerek “Deprem Sözlüğü” projesinin ortaya çıktığını anlatıyor:

 “İlk depremin ardından sahadaki çalışmalara nasıl bir fayda sağlayabileceğimi düşünmeye başladım. Bu süreçte bölgeye giden birçok uluslararası ekibin iletişim konusunda problem yaşadığını ve çevirmen ihtiyacı olduğunu duyuyorduk. Olağanüstü gelişen bir durum olduğu için doğal olarak sahaya ulaşan gönüllü çevirmenlerin birçoğu profesyonel alan tecrübesine sahip değildi. Bu nedenle terim bilgisi açısından sorun teşkil edebilecek bir eksiklik vardı. Ben de alanımdaki bilgi birikiminden faydalanarak deprem sonrasında orada görev alacak çevirmenlerin ihtiyaç duyacağı kilit terimlerin yer aldığı bir afet yönetimi sözlüğünün çok faydalı olacağını düşündüm. Bu yaklaşımla sözlüğümüzü hazırlamak için ekibimizi gönüllü ve istekli arkadaşlarımızla kısa sürede kurduk. Çalışmanın ikinci gününden itibaren dünyanın farklı bölgelerinden gönüllü çevirmenler çağrımıza cevap verdi ve çeşitli dillerde aldığımız destek ile çalışmalarımızı hızlandırdık.”

Deprem sözlüğünü geliştirme sürecinde çalışan Boğaziçi Üniversitesi Çeviribilim ve Batı Dilleri ve Edebiyatları Üçüncü Sınıf Öğrencisi Ahmet Ergün ise kısa bir zamanda yaklaşık 30 dile ulaştıkları bilgisini paylaşıyor. Bunun için yoğun mesai harcadıklarını belirten Ergün, “Bu çalışma ortaya çıktıktan sonra kısa sürede hem dil sayısı hem de yer alan terimlerin kapsayıcılığı konusunda hızlı hareket etmemiz gerekiyordu. Ben ve arkadaşlarım İngilizce ve İspanyolca dillerine hâkim olsak da diğer diller için en doğruyu bulmanın gayretini gösterdik. Şimdi 30 dile yaklaştık ve çalışmamızın daha kapsayıcı olması için araştırmayı sürdürüyoruz.” diyor. 

 “AFET TERİMLERİ SÖZLÜĞÜNE DÖNÜŞTÜRMEYİ PLANLIYORUZ” 

Ekip üyesi Boğaziçi Üniversitesi Çeviribilim Bölümü İkinci Sınıf Öğrencisi Betül Mulbay da terimcenin her aşamasını titizlikle yürütüldüğünü, yeni eklenecek terimlerin bölümden akademisyenlerin de içinde olduğu bir terminoloji grubunun onayından geçirilerek ve sahadaki çevirmenlerden durum bilgisi alınarak özenle seçildiğini belirtiyor.

Dünyada herkesin çalışmaya ücretsiz ve kolay bir şekilde ulaşması için bir mobil uygulamanın geliştirildiğini söyleyen Mulbay, süreci ve ekibin gördüğü desteği şöyle özetliyor:

“Yeni eklenecek terimlerin yanı sıra ihtiyaç duyulan dillerin eklenmesinde de sahayı takip etmeye özen gösterdik. Uluslararası Konferans Çevirmenleri Derneği (AICC) başta olmak üzere RWS Group gibi kuruluşların kendi içlerinde duyurmasıyla bir anda birçok farklı ülkeden çevirmenler kendi ana dillerinde çalışmamıza destek sağlamaya başladı. Gönderdikleri geçmiş olsun mesajları ve çalışmamızla ilgili iyi dilek temennileri de bizi duygulandırdı. Ülkemizde de Türkiye Konferans Tercümanları Derneği (TKTD), Afette Rehber Çevirmenlik Organizasyonu (ARÇ) ve Çeviri Derneği gibi kurum ve kuruluşların ilgi gösterdiği terimcemizden bu kurumların sahadaki görevlileri de yararlandıklarını belirtti. Şu an çalışmamızı daha işlevsel olması için yazılım ekibi desteğiyle mobil uygulamaya dönüştürmeye çalışıyoruz. Ayrıca diğer doğal afetlerle ilgili terimleri de ekleyerek daha kapsamlı hale getirmek istiyoruz.”

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı

Boğaziçili Öğrencilerinden Deprem Terimleri Sözlüğü: 30 Farklı Dilde Hazırlanıyor yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.