VBKY’nin edebiyat kitaplığı, Ali Sami imzasını taşıyan, Veli İnce ve Fatih Altuğ’un yayına hazırladığı “Karagöz Beyoğlu’nda” adlı eserle genişlemeye devam ediyor. Ali Sami bu çalışmada, geleneksel bir figürü modern romanın imkânlarıyla yeniden kurarken; onu yalnızca bir mizah unsuru olarak değil, modernitenin cazibesi içinde arzulayan, sarsılan ve savrulan bir “insan” olarak sahneye taşıyor. II. Meşrutiyet döneminde şekillenen bu roman, dönemin eğlence dünyasını ve toplumsal kırılmalarını çarpıcı bir atmosferle gözler önüne seriyor. Karagöz, ahlaki bir çözülüşe ve psikolojik bir savruluşa sürüklenirken, Hacivat ise onu eski dünyasına bağlayan son denge unsuru olarak karşımıza çıkıyor. “Karagöz Beyoğlu’nda”, eski ile yeninin, masumiyet ile sefahatin çarpıştığı trajikomik bir atmosferde, gölge perdesinden matbuata hicret eden bir figürün modern edebiyattaki yeniden doğuşunu müjdelerken okuru İstanbul’un eğlence ve dönüşüm haritasında benzersiz bir keşfe davet ediyor. Geleneksel perdenin sınırlarını aşarak yazılı kültüre taşınan Karagöz, bu kez “Karagöz Beyoğlu’nda” romanında modernleşen İstanbul’un ışıltılı ama bir o kadar da tekinsiz labirenti Beyoğlu’nda okurun karşısına çıkıyor. Değişen İstanbul’un içinde yeni anlamlar ve çelişkilerle yüzleşen bir figür olarak yeniden hayat buluyor.

Kitaptan:

“Karagöz figürünün 1908 sonrası basılı kültürdeki dola­şımı Karagöz gazetesiyle sınırlı kalmamış, hem sözlü kültürün ürünü olan klasik Karagöz oyunları metne dökülmüş hem de Karagöz’ün ana karakter olduğu roman ve hikâyeler yazılmıştır. Bu dönemde, Karagöz yalnızca bir mizah gazetesinin sembolü değil, aynı zamanda yazılı anlatının önemli bir aktörü hâline gelmiştir. Üsküdar’da Karagöz Neler Görmüş, Karagöz’ün Bekçiliği yahut Mahalle Baskını, Karagöz’ün Başına Gelenler yahut Bahçe Sa­fası, Karagöz’ün Yalova Safası, Karagöz’ün Gelin Olması, Karagöz’ün Sandalcılığı yahut Kağıthane’de Dayak Yemesi ve Karagöz Evleniyor gibi eserler, bu figürün edebî metinlerde nasıl çeşitlendiğini ve hikâyeleştirildiğini gösteren önemli örneklerdir. Bu metinler, Ka­ragöz’ün klasik konuşma yapısına dayanan doğaçlama anlatısını yazılı forma taşıyarak, hem geleneğin bir devamı olmuşlar hem de basılı kültürün yeni dinamiklerine uyarlanmışlardır… Bu eserlerin basımı ve yaygınlaş­ması, Karagöz’ün yalnızca sahne ve gazetelerde değil, roman ve kısa anlatılar yoluyla da Osmanlı okur kitlesine ulaşan bir figür hâline geldiğini ortaya koymaktadır. Böylece, sözlü geleneğin en önemli karakterlerinden biri, modern yayıncılığın sunduğu yeni ifade imkânlarıyla birleşerek edebiyatın farklı türleri içinde ken­dine kalıcı bir yer edinmiştir.”

Yazar Hakkında;

Osmanlı matbuat dünyasının köklü ailelerinden birine mensup olan Ali Sami, Matbaa-i Osmaniye müdürlerinden Bekir Sami’nin oğlu ve gazeteci Mahmut Nedim’in kardeşidir. Matbaacılık ve yayıncılık geleneği içinde yetişen yazar, 20. yüzyılın başındaki Osmanlı mizah basınında hem yazar hem de yayıncı olarak aktif rol üstlenmiştir. Ali Sami, dönemin dikkat çeken mizah yayınlarından Perde ve Geveze dergilerinin kurucu kadrosunda yer almış; 1911-1913 yılları arasında yayımlanan Perde dergisinin hem mesul müdürlüğünü hem de başmuharrirliğini yürütmüştür. Aynı zamanda bir dönem Karagöz gazetesinin mesul müdürlüğü görevini de üstlenerek geleneksel Türk tiyatrosunun figürlerini basın dünyasına taşımıştır. Yazarın en önemli eserlerinden biri olan Karagöz Beyoğlu’nda, Karagöz figürünün sözlü gelenekten yazılı kültüre ve geniş anlatı formlarına geçişinin en özgün örneklerinden biri kabul edilir. Yazarın eski harfli Türkçe yayımlanmış diğer eserleri arasında; Karagöz Bulgaristan’da, Karagöz Otelde, Karagöz Yatakta, Karagöz Yunanistan’da, Karagöz’ün Çapkınlıkları, Karagöz Eğleniyor, Karagöz Meyhanede ve Karagöz’ün Zifaf Odası bulunmaktadır.

KÜNYE

Yayınevi: VBKY

Kategori: Edebiyat     

Yazan: Ali Sami

Hazırlayanlar: Veli İnce, Fatih Altuğ

Kitabın adı: Karagöz Beyoğlu’nda

Proje ve Kitap Editörü: Hazal Bozyer  

Kapak ve Sayfa Uygulama: Faruk Özcan  

Son Okuma: Berna Akça 

Sayfa sayısı: 504

Gelenekten moderniteye uzanan bir hikâye: “Karagöz Beyoğlu’nda” yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

Halı Atölyesi, halı dokuma eğitimini güncel sanatla ilişkilendiren, “beraber öğrenme”ye dayalı pedagojik yaklaşımı ve herkesin katılımına açık programlarıyla gerek kurum içinde gerekse kurum dışında benzersiz bir konum edindi. Akademiye içkin cinsiyetçi hiyerarşileri ve kemikleşmiş bürokrasiyi ilke ve uygulamalarıyla alaşağı eden; öğrenciyi, sanatçıyı, misafiri, kültür emekçisini aynı masa etrafında buluşturabilen ve en önemlisi, “sokağı dışlamayan” müstesna bir model yarattı. 1992’de Halı Atölyesi’ne asistan olarak atanan görsel sanatçı ve akademisyen Gülçin Aksoy (1965-2024) ile ona eşlik eden bir grup öğrenci ve yol arkadaşının önayak olduğu dinamizm, 1990’lar sonundan itibaren atölyeyi günbegün dönüştürdü. Açığa çıkan bu sinerji, Aksoy’un hem fiziken hem de fikren açık tuttuğu atölye kapısından taşıp önce okulun koridorlarına, sonra da İstanbul’un güncel sanat ortamına yayıldı. Atölyenin üretim modeli, 2000’li yıllarda İstanbul’daki bağımsız sanat inisiyatifleri, feminist çevreler ve disiplinlerarası kolektiflerle kurduğu ilişkiler sayesinde çoğaldı, çeşitlendi ve genişledi.

“Bir halıyı da dokuyabilirsiniz, bir fikri de” yaklaşımını merkeze alan atölyedeki ortak pratiklerin tarihine ışık tutan 90’lardan Beri Halı’dayız sergisi, 19 Eylül 2025–1 Mart 2026 tarihlerinde Salt Beyoğlu’nda ziyarete açık olacak. 

Sergi, Spot Projects’in desteği; Türk Tuborg A.Ş., Bankerhan Hotel, Eureko Sigorta ve Jotun Boya’nın katkılarıyla gerçekleştirilmektedir. 

“90’lardan Beri Halı’dayız” sergisi 19 Eylül’de Salt Beyoğlu’nda açılıyor. yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

Garanti BBVA tarafından kurulan Salt’ın bilgi üretimi ve paylaşımını, birlikte öğrenme ve tartışmayı desteklemek üzere 2013’ten bu yana her yıl düzenlediği Salt Araştırma Fonları, onuncu yılını geride bırakırken yeni ve özgün araştırmalara alan açmaya devam ediyor.

Salt Araştırma Fonları’yla 2023 yılında desteklenen projeler, 8 Aralık Cuma günü 14.00-18.00 saatlerinde Salt Beyoğlu, Açık Sinema’da herkesin katılımına açık bir programla tartışmaya açılıyor. Seçici Kurul üyelerinden Prof. Dr. Gülhan Balsoy (Bilgi Üniversitesi), Doç. Dr. Ayşe Erek (Kadir Has Üniversitesi) ve Doç. Dr. Bilge İmamoğlu’nun (TED Üniversitesi) moderatörlüğündeki oturumlarda araştırmacılar, çalışmalarının yöntem, süreç ve verilerine ilişkin sunumlar yapacak.

Salt bu yıl, Türkiye’de kent, toplum ve ekonomi tarihi ile 1950’ler sonrası sanat, mimarlık ve tasarım alanlarına odaklı 98 başvuru arasından seçilen altı projeye fon sağladı. Disiplinlerarası ve çok yönlü yaklaşımları öne çıkan ve toplumsal hafızaya katkıda bulunan çalışmalara yönelik olan Salt Araştırma Fonları’yla 2013’ten bu yana toplam 74 proje desteklendi. 2023 yılı proje sunumlarına ve ilk on yılda desteklenen araştırmaların çıktılarına ilişkin ayrıntılı bilgi için: saltonline.org.

Salt kurucusu ve daimî destekçisi Garanti BBVA’ya teşekkür eder. 

SALT ARAŞTIRMA FONLARI 2023 SUNUMLARI

8 Aralık Cuma, 14.00-18.00

Salt Beyoğlu, Açık Sinema

14.00 Açılış: Deniz Ova ve Lorans Tanatar Baruh (Salt)

14.05-14.50 1. Oturum – Moderatör: Gülhan Balsoy

Mustafa Emir Küçük sunumu: “Kentte Hayvan Emeği: Dersaadet Tramvay Şirketi’nin Atları”

Boğaziçi Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü’nde doktora adayı ve araştırma görevlisi olan Mustafa Emir Küçük, 1871-1914 yıllarında Dersaadet Tramvay Şirketi bünyesindeki atların yaşam alanlarını ve salgın hastalıklarla hem sayıları hem de görünürlükleri giderek artan atların İstanbullular ile etkileşimini inceliyor.

Ayça Yüksel sunumu: “Çay Tarımında Tekniğin Dönüşümü ve İş Birliği İlişkilerinin Sınırları”

Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Sosyoloji Bölümü’nde doktora adayı olan Ayça Yüksel, 1959’da Artvin’de kurulan ve yerel iş birliği ilişkilerinin bir parçası olan Hopa Tarımsal Kalkınma Kooperatifi’nin toplumsal ilişkileri, Hemşin kültürünü ve ekolojiyi şekillendirmedeki rolüne odaklanıyor. Çay bitkisinin üretim ve işleme sürecinde kullanılan alet ve makinelerin dönüşümleri üzerinden, yaşanan krizleri etnografik bir yöntemle irdeliyor.

14.50-15.10 Soru-Cevap

15.25-16.10 2. Oturum – Moderatör: Ayşe Erek

Sevi Bayraktar sunumu: “1960’lardan 1980’lere Toplumsal Hareketler Performans Arşivi”

Köln Müzik ve Dans Üniversitesi (HfMT) Dans Çalışmaları Bölümü’nde öğretim üyesi olan Sevi Bayraktar, iki darbenin etkisi altındaki İstanbul’da cereyan eden toplumsal hareketlerin eylem repertuvarı içerisinde sanatın ve sanatsal performatif araçların neler olduğu, nasıl kullanıldığı, ne tür etkiler yarattığı ve nasıl aktarıldığını disiplinlerarası bir yaklaşımla inceliyor. Salt Araştırma arşivlerine eleştirel ve eylemsel performans merceğinden bakarak çapraz referanslı bir veri tabanı oluşturmayı amaçlıyor.

Büşra Sokur sunumu: “Yenilikçi Sanat Arayışında Bir ‘Serbest Kürsü’: Yeditepeli Ressamlar ve Yazarlar (Yeditepe Dergisi 1950-1960)”

Yıldız Teknik Üniversitesi Sanat ve Tasarım Doktora Programı’nda eğitimine devam eden Büşra Sokur, Yeditepe Dergisi’nin ilk on yılı (1950-1960) odağında ressam ve edebiyatçı dostlukları ile ortamlarına bakarak kolektif düşünce ve sanat iklimini irdeliyor. Sanatsal ifade bakımından iki disiplin arasındaki ortaklıklar ve ayrılıkları tespit ederek “yeni” sanat anlayışlarını değerlendiriyor.

16.10-16.30 Soru-Cevap

16.45-17.30 3. Oturum – Moderatör: Bilge İmamoğlu

Ozan Torun sunumu: “Saraydan Sonra, Otelden Önce: Şeref Stadı Havuzu ve Çırağan’da 50 Yaz (1937-1986)”

VKV Sadberk Hanım Müzesi’nde çalışan Ozan Torun, Ekim 1937’den Eylül 1986’ya İstanbul’da su sporlarının, yüzme deneyimlerinin ve yaz eğlencelerinin mekânı Çırağan’daki Şeref Stadı Havuzu’nun kentsel hafızadaki yerini belgeler ve tanıklıklar ışığında inceliyor. Böylece kentin 1980’lerde yok olmuş kamusal alanlarından birinin hikâyesini belgeselleştiriyor. 

Suzan Pektaş ve Öykü Önal sunumu: “Madde ve Reaksiyon: 20. Yüzyılda Hızla Sönen Bir Kent İdeali ve Balya Madeni”

Fotoğraf ve video sanatçısı Suzan Pektaş ile Sabancı Üniversitesi Görsel İletişim Tasarımı ve Görsel Sanatlar Bölümü’nde yüksek lisans öğrencisi olan Öykü Önal, 20. yüzyıl başında Balıkesir’in Balya ilçesinde yabancı sermayeyle sürdürülen ve 1939’da sonlandırılan madencilik faaliyetinin, ilçenin doğasını, ekonomisini, toplumsal yapısını nasıl dönüştürdüğünü eleştirel bir bakış ile ele alıyor. Sanat pratiği üzerinden Balya belleğinin izini süren araştırmacılar, emek ve sömürü kavramlarını yerel ve küresel ölçekte okumalara imkân sağlayacak şekilde irdeliyor.

17.30-17.50 Soru-Cevap

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı

Salt Araştırma Fonları’yla 2023 yılında desteklenen projeler, 8 Aralık Cuma günü Salt Beyoğlu’nda gerçekleşecek sunumlarla tartışmaya açılıyor. yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.