Eski dizilere duyulan özlem güçlü bir kolektif kültürel hafızaya dayanıyor

Eski dizilere duyulan özlem yalnızca bireysel hatıralarla sınırlı değil; güçlü bir kolektif kültürel hafızaya dayandığını dile getiren Prof. Dr. Ebulfez Süleymanlı, “Çünkü diziler sadece izlenen yapımlar değil, birlikte deneyimlenen sosyal deneyimlerdi. Ailece televizyon izleme kültürü ortak duygular üretir, diziler gündelik iletişimin önemli bir parçası haline gelirdi. Bugün bu diziler hatırlandığında yalnızca hikayeler değil, o dönemin aile ortamı, sosyal ilişkileri ve duygusal atmosferi de yeniden hatırlanır. Tanıdık kurgu dünyalarının güven, aidiyet ve duygusal istikrar sağladığı bilinmektedir. Bu nedenle insanlar yoğun duygular yaşadıklarında veya zihinsel olarak yorulduklarında tanıdık anlatılara yönelerek psikolojik bir ‘güvenli alan’ oluştururlar.” dedi.

Eski dizilere olan ilgi duygusal dengeyi koruma ihtiyacıyla da ilişkili

Günümüz dizilerinin yapısal dönüşümünün nostalji duygusunu güçlendirdiğine işaret eden Prof. Dr. Süleymanlı, “Bölümlerin aşırı uzun olması, tekrar eden sahneler ve anlatı yoğunluğunun zayıflaması izleyicinin eski dizileri daha anlamlı ve bütünlüklü olarak değerlendirmesine yol açmaktadır. Böylece nostalji yalnızca geçmiş özlemi değil, içerik kalitesi karşılaştırmasına dayanan bir algıya dönüşmektedir. Bu yönüyle eski dizilere duyulan ilgi modern yaşamın karmaşıklığı karşısında duygusal dengeyi koruma ihtiyacıyla da ilişkilidir.” diye konuştu.

Eski dizilerdeki mahalle ilişkilerine özlem de var 

Eski dizilerin mahalle ilişkileri, komşuluk, dayanışma ve aile bağları gibi gündelik hayatın içinden temalar sunduğunu, sıradan insanlara benzeyen karakterlerle izleyiciyle güçlü bağ kurduğunu kaydeden Prof. Dr. Süleymanlı, “İzleyici bu karakterlerde kendisini görebiliyor, anlatıyla duygusal özdeşleşme kurabiliyordu. Günümüzde ise birçok yapımda gerçeküstü zengin yaşam tarzları, lüks mekanlar ve idealize edilmiş karakterler öne çıkmaktadır. İzleyicinin gündelik deneyimiyle bağ kuramaması duygusal mesafeyi artırmaktadır. Ayrıca güncel dizilerde diyalogların daha teatral ve yapay olması, gündelik konuşma dilinden uzaklaşılması samimiyet algısını zayıflatmaktadır. Şehir yaşamının hızlanması, bireyselleşmenin artması ve sosyal ilişkilerin zayıflaması geçmişteki bu sıcak ilişkileri daha değerli hale getirmektedir. Bu nedenle eski diziler izleyiciye daha yavaş, öngörülebilir ve duygusal istikrar sunan anlatılar olarak hatırlanmaktadır.” şeklinde konuştu.

Mafya ve entrika temalı dizilerin artışı toplumsal dönüşüme işaret ediyor

Mafya ve entrika temalı dizilerin artışını toplumsal dönüşümle ilişkilendiren Prof. Dr. Süleymanlı, şöyle devam etti:

“Günümüzde rekabet, güç mücadelesi ve çatışma temalarının yoğunlaşması kültürel anlatıların yönelimini yansıtırken, aynı zamanda izleyicinin ilişki ve davranış algılarını da etkileyebilir. Özellikle anlatıların sürekli yüksek dramatik gerilim ve travmatik olaylar üzerine kurulması dikkat çekmektedir. Sürekli kriz ve yoğun duygusal uyarım izleyicide duygusal yorgunluk oluşturmakta ve daha dengeli anlatılara duyulan özlemi artırmaktadır. Bu nedenle diziler yalnızca toplumsal eğilimleri yansıtmakla kalmaz, güç, otorite ve ilişki biçimlerine dair algıları yeniden üretir.”

Mafyatik diziler bir tür katarsis işlevi görüyor

Bu dizilerin izleyici için duygusal boşalım alanı oluşturabildiğine dikkat çeken Prof. Dr. Süleymanlı, “İzleyici gündelik yaşamda deneyimlediği gerilimleri ve bastırılmış duyguları karakterlerle kurduğu özdeşleşme üzerinden sembolik biçimde deneyimler. Ancak bu süreç yalnızca katarsis değildir. Medya karakterleri aynı zamanda rol modeli işlevi görebilir ve sürekli tekrar edilen güç, şiddet veya çatışma temaları zamanla normal kabul edilen davranış sınırlarını etkileyebilir. Bu nedenle popüler kültür ürünleri yalnızca eğlence değil, değer algısını ve toplumsal normları şekillendiren güçlü kültürel araçlar olarak değerlendirilmelidir.” dedi.

Kuşaklar arasında dizi tercihleri de farklılaşıyor

X ve Y kuşaklarının televizyonun merkezi olduğu dönemde yetiştikleri için hikaye bütünlüğü, karakter gelişimi ve duygusal bağ kurabilecekleri anlatılara daha fazla önem verdiklerini anlatan Prof. Dr. Ebulfez Süleymanlı, “Diziler onlar için aynı zamanda aile içinde paylaşılan ortak bir deneyimdir. Z kuşağı ise dijital platformların etkisiyle daha hızlı ilerleyen, görsel açıdan yoğun ve kısa dikkat süresine uygun içerikleri tercih etmektedir. Dijital platformların kısa sezonlu ve yüksek prodüksiyonlu yapımları izleyici beklentisini yükseltmiş, televizyon dizilerinin anlatı temposu ve yapısı daha fazla eleştirilir hale gelmiştir. Buna rağmen genç kuşakların da eski dizilerde daha doğal ilişkiler ve güçlü sosyal bağlar gördüklerini ifade etmeleri dikkat çekicidir. Bu durum, dijitalleşmeye rağmen insanların gerçeklik hissi ve aidiyet sunan hikayelere duyduğu ihtiyacın sürdüğünü göstermektedir.” şeklinde konuştu.

“Güçlü erkek” ve “anti-kahraman” temaları artıyor

“Güçlü erkek” ve “anti-kahraman” karakterlerin artışına da değinen Prof. Dr. Süleymanlı, “Bu temalar gücü çoğu zaman sertlik, kontrol ve otorite ile ilişkilendirerek toplumsal cinsiyet algısını etkileyebilmektedir. Anti-kahraman karakterlerin normalleşmesi, gücün baskınlık ve mücadele üzerinden tanımlandığı bir ilişki anlayışını görünür hale getirmektedir. Medya yalnızca toplumu yansıtmaz; aynı zamanda hangi davranışların kabul edilebilir olduğu konusunda referans çerçevesi sunarak toplumsal değerleri yeniden üretir. Bu nedenle bu tür temsiller uzun vadede ilişki biçimlerinin ve rol beklentilerinin dönüşümünde etkili olabilir.” ifadesinde de bulundu.

İnsanlar geçmişi daha olumlu hatırlama eğiliminde

Eski dizilerin romantize edilmesinin hem nostalji etkisi hem de medya ortamındaki dönüşümle ilişkili olduğuna da vurgu yapan Prof. Dr. Süleymanlı, “İnsanlar geçmişi daha olumlu hatırlama eğilimindedir; ancak günümüz dizilerinin yüksek tempo, yoğun çatışma ve sürekli dramatik gerilim üzerine kurulması geçmişi daha sakin gösteren bir etkendir. Bunun yanında günümüz dizilerinde ticari kaygıların belirleyici olması, reyting odaklı senaryo değişimleri ve karakter derinliğinin yeterince gelişememesi de eski dizilerin daha tutarlı ve bütünlüklü olduğu algısını güçlendirmektedir.” diye konuştu.

Mahalle kültüründen mafya kültürüne geçiş neyi anlatıyor?

Mahalle kültüründen mafya temalı anlatılara geçişin toplumsal dönüşümün bir yansıması olduğunu belirten Prof. Dr. Süleymanlı, “Mahalle dizileri dayanışmayı, güveni ve kolektif yaşamı temsil ederken; günümüz yapımlarında bireysel rekabet, güç ilişkileri ve çatışma temaları öne çıkmaktadır. Bu dönüşüm aynı zamanda medya üretiminde sanatsal kaygılardan ticari kaygılara yönelimin artmasıyla da ilişkilendirilebilir. Reyting ve ekonomik beklentiler çatışma merkezli anlatıların daha fazla tercih edilmesine yol açmıştır. Bu nedenle diziler yalnızca eğlence değil, toplumun değer dünyasını ve duygusal iklimini şekillendiren kültürel metinlerdir. Eski dizilere duyulan özlem de bu dönüşümün izleyici bilincindeki yansıması olarak okunabilir.” şeklinde sözlerini tamamladı.

Mahalle dizilerinden mafya dizilerine! yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

Darwin’s Paradox

Çıkış tarihi: 2 Nisan 2026
Platformlar: PS5, Xbox Series X|S, Switch 2, PC

Platform, bulmaca ve macera unsurlarını bir araya getiren Darwin’s Paradox, oyuncuyu bir ahtapot üzerinden ilerleyen çizgisel bir kaçış hikâyesine davet ediyor. Oyunda; gizlenme, tırmanma ve çevre etkileşimi gibi mekanikler öne çıkarken bölüm bazlı ilerleyen yapısı sayesinde oynanış sistemi kontrol altında tutuluyor. Sahne sahne ilerleyen yapısı oyunun birkaç oynanışta tamamlanabilmesini sağlıyor.

Narin: The Orange Room

Çıkış tarihi: 7 Nisan 2026
Platformlar: PC

Kapalı alan keşfi ve psikolojik hikâye anlatımı üzerine kurulu olan Narin: The Orange Room, aksiyondan çok atmosfer ve anlatıya odaklanıyor. Oyunun tek bir mekân ve sınırlı olay örgüsü etrafında şekillenmesi, oyunun süresini doğal olarak kısaltıyor. The Orange Room, özellikle “deneyim” odaklı, kısa ama yoğun oyunları tercih edenler için harika bir tercih.

People of Note

Çıkış tarihi: 7 Nisan 2026
Platformlar: PS5, Xbox Series X|S, Switch 2, PC

Sanatsal ve deneysel bir yapıya sahip olan People of Note, klasik oyun döngülerinden ziyade oyuncuya müzik temalı farklı bir anlatım ve atmosfer sunmayı hedefliyor. Bu tarz yapımlar genellikle uzun içerikler yerine kısa ama karakterli bir anlatım sunmakta. Bağlılık gerektirmeyen pratik yapısı sayesinde kısa sürede tüketilebilecek alternatifler arasında yer alıyor.

Before I Go

Çıkış tarihi: 13 Nisan 2026
Platformlar: PS5, Xbox Series X|S, Xbox One, Switch, PC

Çizgisel ilerleyen Metroidvania temelli yapısıyla Before I Go, oyuncuyu doğrudan ana anlatıya odaklayan bir yapı sunuyor. Yan görevler veya geniş açık dünya sistemleri yerine tek bir hikâye hattına bağlı kalması, oyunun süresini kısaltıyor. Kısa sürede tamamlanabilen anlatı odaklı yapımları seven oyuncular için ayın en uygun adaylarından biri.

Replaced

Çıkış tarihi: 14 Nisan 2026
Platformlar: Xbox Series X|S, PC

2.5D aksiyon-platform olarak konumlanan ve uzun yıllardır oyunseverlerin listelerinde yer alan Replaced, siberpunk teması ve sinematik anlatımıyla öne çıkıyor. Oyun sahne bazlı ilerleyen bir yapıya sahip ve bu, deneyimi oldukça akıcı bir hale getiriyor. Hikâye odaklı aksiyon ve platform elementlerini dengeli şekilde Türkçe altyazı desteğiyle birlikte sunması, oyunu hem görsel olarak güçlü, hem de süresi açısından erişilebilir bir platform türü alternatifi haline getiriyor.

Cleaning Up!

Çıkış tarihi: 15 Nisan 2026
Platformlar: PS5, PS4, Switch 2, Switch, PC

Temizlik görevi bazlı simülasyon oynanışıyla öne çıkan Cleaning Up!, oyuncuya küçük ve tamamlanabilir hedefler sunarak ilerliyor. Büyük bir hikâye ya da karmaşık sistemler yerine kısa döngüler üzerinden ilerlemesi oyunu kısa oynanış seanslarına uygun hale getiriyor. Özellikle rahatlatıcı ve oyuncuyu yormayan bir oynanış mekaniği arayanlar için ideal bir alternatif.

Mouse: P.I. For Hire

Çıkış tarihi: 16 Nisan 2026
Platformlar: PS5, Xbox Series X|S, PC

Birinci şahıs nişancı (FPS) türünde olan Mouse: P.I. For Hire, 1930’lar çizgi film estetiğini hızlı tempolu aksiyonla birleştiriyor. Oyun, dedektiflik bölümleri ile çatışma sahnelerini ustalıkla harmanlarken görev bazlı ilerleme sistemi sayesinde parçalı ve kontrol edilebilir bir macera vadediyor. Uzun soluklu FPS’ler yerine kısa ama stil sahibi bir aksiyon arayan oyuncular için güçlü ve bulunması zor, niş bir alternatif olarak Türkçe altyazı seçeneğiyle karşımıza çıkıyor.

Little Nightmares VR: Altered Echoes

Çıkış tarihi: 23 Nisan 2026
Platformlar: Quest, PC VR, PSVR2

Serinin yarattığı karanlık atmosfer bu kez VR tarafına taşınıyor; Little Nightmares evreni yoğun ve zorlu bir oynanış mekaniği üzerine değil, atmosfer ve psikolojik gerilim üzerine kurulu. Bu nedenle VR versiyonu da birkaç seansta tamamlanabilecek, gerilim etkisi yüksek ama süresi kontrollü bir oyun olarak öne çıkmakta.

Outbound

Çıkış tarihi: 23 Nisan 2026
Platformlar: PS5, Xbox Series X|S, Switch, PC

Keşif ve ¨light¨ hayatta kalma unsurlarını Türkçe altyazı ve arayüz desteğiyle bir araya getiren Outbound, oyuncuya, aracıyla uzun bir yolculukta serbestlik tanıyan ama onu içerik bombardımanına tutmayan bir yapı sunuyor. Bu sayede oyun, uzun maratonlar yerine kısa oturumlarla rahatça oynanabiliyor. Tempoyu keşif ve crafting unsurlarıyla oyuncuya bırakan yapısı yoğun günlerde bile oyuna dönmeyi kolaylaştırıyor.

Will Follow the Light

Çıkış tarihi: 28 Nisan 2026
Platformlar: PS5, Xbox Series X|S, PC

Will Follow the Light, yelkencilik ve deniz tutkunları için Türkçe altyazı seçeneği olan, keyifli bir oyun olarak karşımıza çıkıyor: Anlatı ve atmosfer üzerine kurulu olan oyun, uçsuz bucaksız Kuzey sularına doğru yelken açacağınız ve sevdiklerinize dönmeye çalışacağınız benzersiz bir yolculuk vaat etmekte. Büyük açık dünya karmaşasından muaf olması ve macera/keşif türüne odaklanması, oyunun süresinin ve temposunun ¨kontrollü¨ kalmasını sağlıyor. Kısa bir oyun ve etkileyici bir atmosfer arayan oyuncular için oldukça iyi bir seçenek.

Nisan Ayında Kısa Sürede Bitirebileceğiniz 10 Oyun yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

Murat Mahmutyazıcıoğlu’nun yazıp yönettiği “Sen İstanbul’dan Daha Güzelsin”, 18 Nisan 2026 Cumartesi günü saat 18.00’de Manisa Büyükşehir Belediyesi Şehir Tiyatrosu Uğur Mumcu Sahnesi’nde sahneleniyor.

Oyun, ismini Melis’in İstanbul’a bakışından ve kadınların bu devasa şehirle olan kişisel hesaplaşmalarından alıyor. “Her yerin deniz olup da bu kadar az yosun kokusu olan başka bir şehir var mı?” sorusuyla başlayan hikâye, seyirciye tanıdık ama bir o kadar da sarsıcı bir ayna tutuyor.

Oyun, farklı kuşaklardan üç kadının; anneanne Ayfer, anne Başak ve torun Melis’in iç içe geçen monologlarından oluşuyor. Her bir karakter, İstanbul’un karmaşası içinde kendi yalnızlığını, hayal kırıklıklarını ve birbirlerine olan sitem dolu sevgilerini anlatıyor.

İBB Şehir Tiyatroları, klasik ve çağdaş oyunlarını İstanbul’un birçok ilçesinin yanı sıra farklı illerde de seyirciyle buluşturmaya devam edecek.

SEN İSTANBUL’DAN DAHA GÜZELSİN

Bir ailenin üç kadını; anneanne, kız ve torun… Üçünün ortak yazgısı, aynı mekanda, dile gelenlerden daha çok içlerinden sessiz sedasız geçen cümlelerde gizli… Erkeklerin yalnız ve eksik bıraktığı yaşamlarında, birbirlerine tutunurken ve giderek birbirine benzerken, geçmiş, şimdi ve gelecek içiçe geçiyor. Sen İstanbul’dan Daha Güzelsin, İstanbul fonunda Ayfer, Başak ve Melis’in hikâyesini anlatıyor. Kadının değişmeyen hikâyesini…

“Kucağıma almışım seni… yürümüşüz beraber, çelik tellere bakmışım, çimentoya, karşıdan yeni yeni çıkan uzun binalara… yerdeki asfalta bakmışım… yolun yarısında yorulanların sigara dumanları arasından geçmişiz, ter kokusu her yer Allah kahretsin, “boğaz havasının içine ettiniz” diye bağırdım. ‘gel kız eve gidiyoruz, sen İstanbul’dan daha güzelsin’ O gün hayatımın en güzel günüymüş, meğerse…”

Murat Mahmutyazıcıoğlu’nun yazdığı, anlatı geleneğiyle tiyatronun çağdaş araçlarını buluşturan oyun, “üç anlatıcı’lı bir kurguyla ilerliyor. Mekânın birliğine hikâyenin parçalanmışlığı ekleniyor ve farklı bir kurgu ortaya çıkıyor. Bu kurgu, geçmiş, gelecek ve şimdide çakılı kalmış üç hikâyeyi birleştiriyor. Zamanla üç hikâye de tekleşiyor ve ‘kadın’ın hikâyesine dönüşüyor…

Oyunda Esin Umulu, Şebnem Köstem, Yeliz Şatıroğlu rol alıyor.

Üç Kuşağın Hikâyesi “Sen İstanbul’dan Daha Güzelsin” Manisa’ya Konuk Oluyor yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

Temmuz ayında ziyaretçilerle buluşturulması planlanan proje, kültürel bir deneyim sunmakla kalmıyor, aynı zamanda Türkiye’nin kültür ihracı vizyonunun da güçlü bir yansıması niteliğini taşıyor. DEM Müzecilik Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Uğur Esin’in liderliğinde şekillenen bu vizyon, kültürel mirasa ve insanlık tarihine yön veren uygarlıkları küresel ölçekte görünür kılmayı hedefliyor. Proje, DEM Müzecilik’in deneyim müzeciliği alanındaki bilgi birikimini ve anlatı gücünü uluslararası arenaya taşıma yolunda önemli bir adım olarak konumlanıyor.

“İnsanlık tarihinin başlangıcına dair en eski izleri dünyayla buluşturacağız”

Müzeciliği ziyaretçinin tarih ve kültürle doğrudan bağ kurduğu, yaşayan bir deneyim olarak ele aldıklarını söyleyen DEM Müzecilik Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Uğur Esin, sözlerini şöyle sürdürdü: “Göbeklitepe, insanlık tarihine dair bildiğimiz ne varsa kökten değiştiren eşsiz bir miras. Bu mirası farklı coğrafyalardaki insanlarla buluşturmanın ve dünyaya doğru bir dille anlatmanın önemli bir sorumluluk olduğuna inanıyoruz. Görsel ve işitsel teknolojiler alanındaki 35 yıllık tecrübemizle, son 15 yılda Türkiye’de ve dünyada 18 müze ve kültür kompleksinin hayata geçirilmesinde önemli roller üstlendik. Bu projeyle de hedefimiz, Göbeklitepe’nin evrensel tarih anlatısını diğer kayıp uygarlıkların izleriyle bütünleştirerek ve günümüz anlatım diliyle yorumlayarak, ziyaretçilerin kültür mirası ile daha derin ve kalıcı bir bağ kurmasını sağlamak.”

Göbeklitepe Immerse London’da ziyaretçilerle buluşacak

DEM Müzecilik’in Roma’daki Kolezyum projesi ile birlikte hayata geçirdiği diğer uluslararası çalışması olan proje için Birleşik Krallık’ın yeni nesil deneyim merkezi olan Immerse LDN ile anlaşma imzalandı. Uluslararası bir ziyaretçi profiline sahip Immerse LDN, popüler kültür ve tarihi temalardan ilham alan dünya çapındaki sürükleyici deneyimlerle bugüne kadar 1,5 milyondan fazla ziyaretçiye ev sahipliği yaptı.

DEM Müzecilik’in Immerse LDN’da hayata geçireceği proje, insanlık tarihine yön veren en önemli uygarlıkları Londra’nın kalbinde birçok duyuya hitap eden bir deneyim olarak ziyaretçilerle buluşturacak. DEM Müzecilik’in hayata geçireceği proje ile Immerse LDN, ilk kez bu denli kapsamlı bir tarih deneyimine ev sahipliği yapacak.

DEM Müzecilik Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Uğur Esin “Projede, Göbeklitepe’den başlayan ve diğer önemli uygarlıklarla devam eden evrensel tarih anlatısı ile unutulanı hatırlatıyor, bilinmeyeni öğretiyor, yanlış bilineni düzeltiyoruz. Eşsiz ama sessiz kalmış tarihi dillendiriyoruz. Dünyada yükselen deneyim müzeciliği akımının öncülerinden biriyiz. Bu yeni anlatı türü sayesinde özellikle yeni neslin öğrenme metotlarına uygun biçimde kültürel mirası tanımalarını sağlıyoruz. Tarihi sadece sergilemiyor, ileri teknolojilerle unutulmaz bir deneyime dönüştürüyoruz. Projede, 25 dilde sunulacak hikâye anlatımı ile farklı kültürlerden gelen ziyaretçilere kapsayıcı ve erişilebilir bir deneyim sunmayı hedefliyoruz” dedi.

İçerik disiplinlerarası bir ekip tarafından oluşturuldu

Projenin, mimarlar, küratörler, tarihçiler, arkeologlar ve teknoloji uzmanlarının da aralarında bulunduğu yaklaşık 150 kişilik disiplinlerarası bir ekip tarafından hayata geçirildiğini belirten Esin, sözlerini şöyle sürdürdü: “Yaratıcı konsepti, uluslararası alanda uzmanlaşmış tasarım ve teknoloji profesyonelleriyle birlikte geliştirilen projemizde içerik üretimi sürecinde dönem tarihçileriyle çalıştık. Projenin içeriği, insanlık tarihinin önemli dönüm noktalarını temsil eden beş büyük medeniyete odaklanıyor. Seçilen bu medeniyetler yalnızca büyük yapılar inşa etmediler, insanlığın düşünsel, siyasal ve bilimsel sıçramalarına da yön verdiler. Bugün hala en çok merak edilen ve konuşulan medeniyetler arasında yer almaları da bu seçimi anlamlı kılıyor.”

DEM Müzecilik, Göbeklitepe’yi İngiltere’ye taşıyor yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

 VBKY’nin tarih kitaplığı, Selim Karahasanoğlu’nun editörlüğünü üstlendiği “Lale Devri mi?” adlı eserle genişlemeye devam ediyor. Ahmed Refik’in Lale Devri kitabı, modern Osmanlı tarihçiliğinde çok sayıda çalışmanın ve tartışmanın önünü açmış; söz konusu dönem kimi zaman Osmanlı’da batılılaşmanın başlangıcı, kimi zamansa III. Ahmed ile damadı Nevşehirli İbrahim Paşa’nın zevk ve sefahate dayalı, hatalı ve hedonist tasarruflarının bir anlatısı olarak yorumlanmıştır. Peki “Lale Devri” gerçekten yaşanmış bir dönem midir? Birçok revizyonist çalışmaya da konu olan bu adlandırma, Osmanlı tarih yazımının en köklü klişelerinden biri olarak varlığını sürdürmektedir. Erken batılılaşma ile sefahat arasında salınan bu dönemin yalnızca nasıl tanımlandığı değil, bizatihi var olup olmadığı da tarihsel bir sorun olarak ele alınmalıdır. 1718–1730 yıllarının kültürel, siyasi ve toplumsal veçhelerini inceleyen makalelerden oluşan bu kapsamlı çalışma, Ahmed Refik ve onu izleyen tarihçilerin bir “edebî dönem icadı” gerçekleştirdiklerini göstermeyi; lalenin simgesel gölgesinde kalan bir zamanı, yeni araştırmalar ışığında yeniden tanımlamayı ve anlamlandırmayı amaçlıyor.

Kitabın giriş yazısında Selim Karahasanoğlu, “Lale Devri” adlandırmasını problematize ederken doktora tezinden günümüze uzanan çalışmaları üzerinden döneme ilişkin historiografik dönüşümü değerlendiriyor. Tülay Artan, dönemin entelektüel çevrelerini, kitap koleksiyonlarını ve zihniyet dünyasını, “Lale Devri” anlatısının merkezî figürlerinden Paris sefiri Yirmisekiz Mehmed Çelebi’nin düşünce dünyası üzerinden inceliyor. Mehmet Yılmaz Akbulut ise söz konusu yılları askerî ve diplomatik açıdan bir “zevk ve sefahat çağı” olarak değil, Avrupa’daki güç dengelerine duyarlı bir diplomatik kırılma noktası olarak yeniden konumlandırıyor. Tuğba Kara’nın, dönemin sembolü hâline gelmiş bostanları birincil kaynaklara dayanarak ele alan çalışması ile Şaduman Tuncer’in padişahın mesireler ve kasırlar arasındaki hareketliliğini inceleyen makalesi, saray çevresindeki gündelik hayatı abartılı anlatılardan arındırarak somutlaştırıyor. Ahlaki bir çöküş ya da yarım kalmış bir batılılaşma çerçevesinin yetersizliğini ortaya koyan bu katkılar, aynı zamanda Ahmed Refik’in Lale Devri kitabının yayımlanmasının ardından kaleme aldığı yazıları da ilk kez kapsamlı biçimde gün yüzüne çıkarıyor. Refik’in birkaç yıl içinde kendi kurduğu anlatıyı nasıl yumuşattığı, hatta yer yer geri aldığı; Fatma Aliye ile girdiği polemikler ve İbrahim Paşa’yı savunma girişimleri, bu metinlerde “Lale Devri”nin ilk revizyonu olarak ele alınıyor. Öte yandan, Türkçede ilk kez okurla buluşan Wilhelm Heinz’ın 1967 tarihli makalesi de dönemin kültür dünyasını popüler anlatıların ötesine taşıyan önemli bir katkı sunuyor.

Kitaptan:

“Tarihin akışı içerisinde bir kesiti alıp çıkarmak, öncesi ve sonrası içerisinde konteks­tine oturtmaksızın misli görülmemiş gibi sunmak, Osmanlı tarihçiliğinde yabancısı olmadığımız bir tarzdır. Osmanlı tarihi için öteden beri kuruluş, yükselme, durakla­ma, gerileme ve çöküş yollu bir anlatım benimsenmiştir. Görece yakın dönemlerde­dir ki, bir kabuk kırılması başlamış ve Kanuni Sultan Süleyman dönemi sonrasında da, İmparatorlukta; kültürde, sanatta, siyasette, teknolojide, ekonomide canlılığın görülebildiği kanıtlanmıştır. Denilebilir ki, Osmanlı tarihçiliğinin klişelerinden sıy­rılması yeni sayılabilecek bir olgudur ve bu hususta bir genel kanı hâlâ oluşmuş de­ğildir. Bu bahsettiğim üst klişenin içerisinde en büyük klişelerden birisini de Lale Devri oluşturur. Buna göre, İmparatorluk, zaten bir tefessüh/bozulma evresine gir­miştir. Lale Devri de bu evrenin bir ayağını oluşturur: Ahlâkta, yaşayışta ve siyasette bozulma. Zira, bu dönem bir zevk ve sefahat dönemidir. Son dönemin padişahları da keyiflerine düşkün şahıslardır. Savaş meydanlarında cenk ile meşgul olmayı bı­rakmış, artık son nefeslerini döşeklerinde verir olmuşlardır. Bu ve benzeri standart anlatı örnekleri çoğaltılabilir.

Yukarıda kabaca özetlediğim bakış açısının, yani Osmanlı İmparatorluğu tarihinin şahıs bazlı yorumunun ne kadar problem barındırdığı düşünülmelidir. Şöyle ki, bir İmparatorluk tarihi, padişahın yahut onun karizmasının gücü ile açıklanmaya çalışılmaktadır. Buna Osmanlı tarihçiliğinde elitist/hanedan eksenli bir tarihyazım geleneğinin yahut basitçe devleti ve toplumu ile kuşatıcı olmayan bir tarihçilik anlayışının sonucu olarak da bakılabilir. Her halükârda, bahsi geçen bakışın tarihselliği ve mantıkiliği sorgulanmaya açıktır.” 

 KÜNYE

Yayınevi: VBKY

Kategori: Tarih           

Kitabın adı: Lale Devri mi? 

Proje Editörü: Dr. Mehmet Yılmaz Akbulut  

Editör: Prof. Dr. Selim Karahasanoğlu  

Kapak ve Sayfa Uygulama: Faruk Özcan

Sayfa sayısı: 448 

VBKY “Lale Devri mi?”yi yayımladı yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

İstanbul Büyükşehir Belediyesi Şehir Tiyatroları’na bağlı Çağdaş Gösteri Sanatları Merkezi (ÇGSM), bir okuma tiyatrosu gerçekleştiriyor.

“Şiddete Karşı Güçlenme Anlatıları” adlı okuma tiyatrosu 8 Mart 2026 Pazar günü saat 20.00’de Müze Gazhane Meydan Sahne’de ücretsiz olarak seyirciyle buluşuyor.

Etkinlikte, Mor Çatı Kadın Sığınağı Vakfı’nın “Kadına Yönelik Şiddet Deneyimleri” ile “Şiddete Karşı Anlatılar” kitaplarında yer alan anlatılardan Emre Koyuncuoğlu’nun derlediği metinler okunacak.

Aslı İçözü’nün yönettiği, kostüm tasarımını Duygu Ateş’in yaptığı okuma tiyatrosunda dayanışma adına sanatçılarımız Aslı İçözü, Aslı Öngören, Berna Adıgüzel, Hazal Uprak, Şirin Asutay, Yeşim Koçak ve Emre Koyuncuoğlu bir arada yer alıyor.

“SEN İSTANBUL’DAN DAHA GÜZELSİN” 8 MART’TA ÜCRETSİZ SAHNELENİYOR

İstanbul Büyükşehir Belediyesi Şehir Tiyatroları, “Sen İstanbul’dan Daha Güzelsin” oyununu 8 Mart Kadınlar Günü’ne özel ücretsiz olarak Üsküdar seyircisiyle buluşturuyor.

Murat Mahmutyazıcıoğlu’nun yazıp yönettiği oyun 8 Mart Pazar günü 20.00’de Üsküdar Kerem Yılmazer Sahnesi’nde sahneleniyor.

Oyunların biletleri 3 Mart 2026 Salı günü 11.00’de gişelerden, https://sehirtiyatrolari.ibb.istanbul/, biletinial.com adreslerinden ve mobil uygulamamızdan temin edilebilir.

SEN İSTANBUL’DAN DAHA GÜZELSİN

Bir ailenin üç kadını; anneanne, kız ve torun… Üçünün ortak yazgısı, aynı mekanda, dile gelenlerden daha çok içlerinden sessiz sedasız geçen cümlelerde gizli… Erkeklerin yalnız ve eksik bıraktığı yaşamlarında, birbirlerine tutunurken ve giderek birbirine benzerken, geçmiş, şimdi ve gelecek içiçe geçiyor. Sen İstanbul’dan Daha Güzelsin, İstanbul fonunda Ayfer, Başak ve Melis’in hikâyesini anlatıyor. Kadının değişmeyen hikâyesini…

“Kucağıma almışım seni… yürümüşüz beraber, çelik tellere bakmışım, çimentoya, karşıdan yeni yeni çıkan uzun binalara… yerdeki asfalta bakmışım… yolun yarısında yorulanların sigara dumanları arasından geçmişiz, ter kokusu her yer Allah kahretsin, “boğaz havasının içine ettiniz” diye bağırdım. ‘gel kız eve gidiyoruz, sen İstanbul’dan daha güzelsin’ O gün hayatımın en güzel günüymüş, meğerse…”

Murat Mahmutyazıcıoğlu’nun yazdığı, anlatı geleneğiyle tiyatronun çağdaş araçlarını buluşturan oyun, “üç anlatıcı’lı bir kurguyla ilerliyor. Mekânın birliğine hikâyenin parçalanmışlığı ekleniyor ve farklı bir kurgu ortaya çıkıyor. Bu kurgu, geçmiş, gelecek ve şimdide çakılı kalmış üç hikâyeyi birleştiriyor. Zamanla üç hikâye de tekleşiyor ve ‘kadın’ın hikâyesine dönüşüyor…

Oyunda Esin Umulu, Şebnem Köstem, Yeliz Şatıroğlu rol alıyor. 

Şehir Tiyatroları 8 Mart Dünya Kadınlar Günü’nde İki Etkinlikle Sahnede yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

ÇAĞDAŞ SANATIN ÖZGÜN İSİMLERİ

Kocaeli Büyükşehir Belediye Başkanı Tahir Büyükakın’ın ev sahipliğinde açılan sergi, çağdaş sanatın özgün isimlerini de bir araya getirmenin ayrıcalığını yaşadı. Sergide eseri olan 8 sanatçı soyut dünyanın güzelliğini “Binbir Gece” masallarından aldığı ilhamla tuvallerine yansıttı. Ulusal ve uluslararası üne sahip olan söz konusu ressamlar, Kocaeli’den tüm dünyaya kurdukları düşü yansıtmanın mutluluğunu da sanat yolculuklarına ekledi.

PROF. DR. UĞUR BATI’NIN KÜRATÖRLÜĞÜNDE

Serginin küratörlüğünü son dönemde kültür sanat alanında birçok çalışmaya imza atan Prof. Dr. Uğur Batı yaptı. Serginin sanatseverlerle buluşması için adeta gece gündüz büyük bir özveri ile çalışan Prof. Dr. Batı, masal koleksiyonundaki başarıya önemli katkı sundu.

7 RESSAM VE BİR BASKI SANATÇISI

Prof. Dr. Uğur Batı sergide; ulusal ve uluslararası ölçekte çalışmaları bulunan 7 ressam ve 1 baskı sanatçısını bir araya getirerek, yüzün üzerindeki eseri Kocaeli Sanat Galerisi’ne taşıdı. Bu isimler arasında yer alan sanatçılar, hem teknik çeşitlilikleri hem de anlatı dünyalarıyla sergiyi adeta bir “Düş Atlası”na dönüştürdü.

DENİZLERİN RESSAMI: MUSTAFA GÜNEN

Uluslararası müzayede evlerinde eserleri yer alan, deniz temalı kompozisyonlarıyla dünya çapında tanınan Mustafa Günen, sergi için özel olarak hazırladığı çalışmalarında denizi bir doğa unsuru olmanın ötesine taşıyor. Kendisine “dünyanın en önemli deniz ressamlarından biri” olarak atıfta bulunulurken, eserlerinin yalnızca teknik ustalık değil; aynı zamanda bir anlatı derinliği taşıdığı vurgulandı. Günen’in tablolarında dalga, ışık ve ufuk çizgisi; bir masalın başlangıç cümlesi gibi izleyiciyi içine çekiyor.

KARAKAŞLI, KENTİN METAFORLARINI ÇİZDİ

Avusturya ekolünden beslenen, neo-ekspresyonist dili ve pop-sürrealist yaklaşımıyla tanınan Ferruh Karakaşlı, alt kültürleri ve kent yaşamını metaforik figürlerle yorumlayan bir sanatçı olarak öne çıkıyor. Açılış konuşmalarında “bir kent çizer” olarak tanımlanan Karakaşlı’nın eserleri, çağdaş dünyanın katmanlı yapısını renk ve figür üzerinden sorguluyor. Uluslararası sergilerle adından söz ettiren sanatçının Kocaeli’de yer alması, sergiye küresel bir perspektif kazandırdı.

TÜRKYILMAZ, ANADOLU’NUN RİTMİNİ TUVALE TAŞIDI

Doğal kum ve minerallerle geliştirdiği özgün tekniğiyle bilinen Halime Türkyılmaz, Anadolu’nun belleğini sembolik anlatımlarla görünür kılıyor. Açılışta, kimi zaman fındık toplayan bir kadın, kimi zaman çay işçileri üzerinden Anadolu’nun emeğini ve ritmini yansıttığı ifade edilen sanatçının eserleri; doğa ve insan arasındaki kadim bağı çağdaş bir dille yorumluyor.

DOKUNUN VE FORMUN MASALI: MELİSA ÖZGÜR

Serginin en genç isimlerinden Melisa Özgür, geometrik soyutlama ve kozmik motifleri bir araya getiren kompozisyonlarıyla dikkat çekiyor. Dokuyu ve formu kendi içinde özel bir dengeyle kullanan Özgür’ün eserlerinde renk enerjisi, katmanlı yüzeyler ve soyut figürler izleyiciye yeni bir görsel deneyim sunuyor.

TINÇ’TAN MÜREKKEBİN İZİNDE MİSTİK BİR YOLCULUK

Çini mürekkebi tekniğiyle özgün bir anlatı dili geliştiren Pınar Tınç ise, eserlerinde kullandığı mürekkeplerin büyük bölümünü kendisi üreterek sanat pratiğini teknik bir ustalıkla kişisel bir üretim sürecine dönüştürüyor. Malzemeyle kurduğu bu doğrudan ilişki, onun resimlerinde yalnızca bir teknik tercih değil; başlı başına bir ifade biçimi olarak öne çıkıyor. Tınç’ın eserleri özellikle mürekkebin kontrollü akışı ile doğanın kendi ritmi arasında kurduğu denge sayesinde sergiye içe dönük ve derinlikli bir anlatım kazandırdı.

RENGİN LİRİK ANLATISI: YASEMEN LATİFE AYVAZ

Türkiye’de renk kullanımındaki ustalığıyla bilinen Yasemen Latife Ayvaz, lirik soyutlamalarıyla kent, insan ve kültür arasında çok boyutlu bir bağ kuruyor. Renkleri en iyi kullanan ressamlardan biri olan sanatçının eserleri, izleyiciyi soyut bir kompozisyondan şehir manzarasına, oradan kültürel hafızaya taşıyor.

GÜNDOĞDU, SERGİYE MEKÂNSAL BİR DERİNLİK KAZANDIRIYOR

Seramik, doğal taş ve cam üzerine gerçekleştirdiği mozaik çalışmalarıyla tanınan Sebahattin Gündoğdu, mimari yüzeyleri sanatsal bir anlatı alanına dönüştüren isimlerden biri olarak öne çıkıyor. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi’nde aldığı eğitimin ardından kurduğu üretim atölyesinde, kamusal alanlardan özel projelere kadar pek çok mekânda özgün uygulamalara imza attı. Sanatında doğanın renklerini ve taşın dokusunu temel alan Gündoğdu, yüzey-ışık-renk ilişkisini sade ve güçlü kompozisyonlarla ele alıyor. “Binbir Gece Resimleri”ndeki eserleri de taş ve seramiğin ifade imkânlarını çağdaş bir yorumla buluşturarak sergiye mekânsal bir derinlik kazandırıyor.

BASKI SANATÇISI: HAYRETTİN SUSAM

Sergide yer alan tek baskı sanatçısı Hayrettin Susam ise teknik ustalığı ve malzeme hâkimiyetiyle dikkat çeken isimler arasında yer aldı. Açılış konuşmasında, neredeyse “baskı yapamayacağı bir yüzey olmadığı” vurgulanan Susam; mikron boyutlu detaylardan devasa yüzeylere uzanan üretim pratiğiyle sergiye farklı bir disiplin kazandırdı.

KENTİN KALBİNE SANAT GALERİSİ

Sergi, geçtiğimiz ay Kocaeli Büyükşehir Belediyesi tarafından kentin kalbine hediye edilen Kocaeli Sanat Galerisi’nde yer alıyor. İzmit Millet Bahçesi içindeki Sanat Galerisi; 2 bin 200 metrekarelik alanı, 360 derece sahnesi ve çok amaçlı salonlarıyla kısa sürede kültür-sanat etkinliklerinin önemli bir adresi haline geldi.

6 MART’A KADAR ZİYARETE AÇIK

“Binbir Gece Resimleri-Düşler Atlası” sergisi 6 Mart Cuma gününe kadar (Pazartesi hariç) her gün 10.00-22.00 saatleri arasında ziyaret edilebilecek.

Kocaeli’de masalsı buluşma yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

2025 yılı, hem büyük markaların geri dönüşleri hem de yeni IP’lerin yarattığı heyecanla oyun endüstrisi açısından oldukça güçlü bir yıl oldu. Oyunfor da  yıl boyunca gerek eleştirmenler, gerekse de oyuncu toplulukları tarafından öne çıkarılan, farklı tür ve ölçeklerden 10 önemli oyunu sizler için bir araya getirdi.

Arc Raiders
Yapımcı: Embark Studios
Dağıtımcı: Nexon

Arc Raiders, PvPvE yapısını sade ama gerilimli bir oynanış döngüsüyle birleştirerek türün dikkat çeken örneklerinden biri oldu. Embark Studios’un teknik altyapısı ve çevresel hikaye anlatımı, oyunun atmosferini belirgin biçimde güçlendiriyor.
Özellikle anlaşmalı oynanışın risk–ödül dengesi, Arc Raiders’ı uzun vadeli bir servis oyunu olarak konumlandırdı.

Clair Obscur: Expedition 33
Yapımcı: Sandfall Interactive
Dağıtımcı: Kepler Interactive

Oyunfor ekibinin de favorisi olan Clair Obscur: Expedition 33, sıra tabanlı RPG formülünü gerçek zamanlı refleks öğeleriyle harmanlayan özgün yapısıyla yılın en yaratıcı projelerinden biri olarak öne çıktı ve The Game Awards 2025’te, yılın en iyi ödülü olmak üzere tam yedi dalda ödül aldı.
Sanat yönetimi, muhteşem senaryosu, atmosferi ve melankolik anlatısı, oyunu klasik JRPG etkilerinden ayırarak daha modern ve deneysel bir noktaya taşıdı.

Hades II
Yapımcı / Dağıtımcı: Supergiant Games

Hades II, ilk oyunun yüksek temposunu ve anlatı gücünü korurken, oynanış derinliğini ve karakter çeşitliliğini belirgin biçimde artırarak yine çok kuvvetli bir oyun olarak karşımıza çıktı.
Supergiant Games’in diyalog yazımı ve görsel dili, roguelike türünde hikaye anlatımının halen ne kadar güçlü olabileceğini bir kez daha gösterdi.

Ghost of Yōtei
Yapımcı: Sucker Punch Productions
Dağıtımcı: Sony Interactive Entertainment

Ghost of Yōtei, Ghost of Tsushima’nın mirasını yeni bir coğrafya ve dönemle genişleterek PlayStation cephesinin en iddialı yapımlarından biri oldu. Daha karanlık temalar ve gelişmiş yakın dövüş mekanikleri, oyunun anlatı tonunu daha olgun bir seviyeye taşıyor.

Battlefield 6
Yapımcı: DICE
Dağıtımcı: Electronic Arts

Serinin klasik büyük ölçekli savaş hissine dönüşü temsil eden Battlefield 6, daha da fazla yıkılabilir çevre ve takım tabanlı oynanışa verilen önemle birlikte Battlefield markasını yeniden merkezine oturttu. Canlı servis yaklaşımıyla uzun vadeli içerik planı, oyunun rekabetçi sahnedeki yerini güçlendirdi.

Hollow Knight: Silksong
Yapımcı / Dağıtımcı: Team Cherry

Uzun süredir beklenen Silksong, beklentileri karşılayan tasarımı ve akıcı oynanışıyla metroidvania türünün zirve örneklerinden biri oldu. Harita tasarımı, boss çeşitliliği ve ritmik dövüş sistemi, Team Cherry’nin detaycılığını bir kez daha ortaya koydu.

Monster Hunter Wilds
Yapımcı / Dağıtımcı: Capcom

Monster Hunter Wilds, serinin en büyük ve dinamik dünyasını sunarak avlanma deneyimini önemli ölçüde geliştiriyor. Çevresel etkileşimler ve daha canlı ekosistem yapısı, Monster Hunter evrenini önceki oyunlara kıyasla çok daha “yaşayan” bir hale getirdi.

Split Fiction
Yapımcı: Hazelight Studios
Dağıtımcı: Electronic Arts

Split Fiction, anlaşmalı oynanışı anlatının merkezine koyan yapısıyla Hazelight Studios’un imzasını net biçimde taşıyor. İki karakterin farklı hikaye perspektifleri üzerinden ilerleyen yapı, hem mekanik hem de duygusal açıdan güçlü bir deneyim sunmakta.

The Outer Worlds 2
Yapımcı: Obsidian Entertainment
Dağıtımcı: Xbox Game Studios

The Outer Worlds 2, ilk oyunun mizahi tonunu daha derin RPG sistemleriyle birleştirerek evrenini genişletiyor ve oyuncu seçimlerinin sonuçlara etkisi ve diyalog yazımı, Obsidian’ın anlatı konusundaki ustalığını bir kez daha gösteriyor.

Death Stranding 2: On the Beach
Yapımcı: Kojima Productions
Dağıtımcı: Sony Interactive Entertainment

Kojima’nın en farklı oyunlarından biri olan Death Stranding, devam oyunuyla alışılmadık oynanış yapısını daha erişilebilir hale getirirken, anlatı tarafında çok daha kişisel ve politik bir çizgi izliyor. Yapımcı ustanın sinematik yaklaşımı, oyunu klasik tür tanımlarının ötesine taşıyan bir deneyim olarak konumlandırdı.

Oyunfor için 2025 yılı, yaratıcı risklerin daha fazla destek gördüğü, devam oyunlarının ise sadece “daha büyüğü” değil “daha derini” hedeflediği bir yıl olarak öne çıktı. Yukarıdaki yapımlar, hem ticari hem de yaratıcı anlamda bu dönüşümün en güçlü örnekleri arasında yer alıyor.

2025 Yılının En İyi Oyunları yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

Sinema en büyük dönüşümlerinden birini geçiriyor

Sinemanın en büyük dönüşümlerden birini dijital çağla birlikte geçirdiğini, filmin artık sadece bir anlatı sanatı olarak değil aynı zamanda veri akışı, algoritmalar ve içerik stratejileriyle tanımlanmaya başlandığını belirten Dr. Öğr. Üyesi Denizcan Kabaş, “Eskiden sinema, fiziksel olarak bir araya gelinen, ortak duyguların paylaşıldığı ve devamında çeşitli sosyalleşmelerin de yaşandığı bir ritüeldi; bugünse sıklıkla bireysel ekranlara, kısalan dikkat sürelerine ve hızlı tüketim çerçevesine sıkışmaya doğru ilerliyor. Ancak bu değişim, sinemanın bittiği anlamına gelmiyor. Aksine, dijital çağ sinemaya yeni ifade biçimleri de kazandırıyor. Artık bir hikâye yalnızca perdede değil, sosyal medyada, sanal gerçeklikte hatta yapay zekâ destekli deneyimlerde var olabiliyor. Dolayısıyla sinemaya farklı bir gözle bakıldığında aynı zamanda bir tür ‘dijital hafıza alanı’ na dönüşümün söz konusu olduğu da söylenebilir. Bu süreçte film yapanlar, yalnızca kamera arkasında değil, kodun ve verinin içinde de yeni bir anlatım dili kurabiliyor. En nihayetinde dijitalleşmenin en üst seviyesine ulaşarak sinema alanını tamamıyla dönüştürmesinin tam karşılığını henüz göremedik.” dedi.

Pandemi, sinema salonları için dönüm noktası oldu

Pandeminin, sinema salonları için bir anlamda dönüm noktası olduğuna işaret eden Dr. Öğr. Üyesi Denizcan Kabaş, “Uzun süre kapalı kalan salonlar ekonomik ve duygusal bir kayıp yaşadı. Evde film izleme alışkanlığıyla birlikte salonların sağladığı kolektif izleme deneyiminden uzaklaşılmaya başlandı. Öte yandan sinema salonlarında film izlemenin ekonomik karşılığının giderek artması, salonların AVM’lere taşınmasıyla birlikte film izlemenin ötesinde bir tüketim çerçevesinin öne çıkması da bu durumu pekiştirdi. Ancak son birkaç yılda bu durumun değiştirilmeye çalışıldığını görebiliyoruz. Ödüllü yerli yapımların salonlarda gösterilmesi, belirli yönetmenlerin sinema perdesi gösterim formatına uygun üretimlerde bulunması ve sinema salonların ‘nostalji’ üretimi doğrultusunda kült yapımları yeniden beyazperdeye taşıması bu konudaki girişimlere örnek olarak verilebilir. Bunların yanı sıra film sonrası söyleşiler, tematik gösterimler, festival organizasyonları da bu bağın yeniden kurulması açısından önem taşıyor.” diye konuştu.

Dijital platformlar, sinema kültürünü önemli ölçüde dönüştürdü…

Netflix, Amazon Prime, Max gibi dijital platformların sinema kültürünü önemli ölçüde dönüştürdüğünü de kaydeden Dr. Öğr. Üyesi Denizcan Kabaş, “Bir yandan erişim sınırlarını ortadan kaldırarak hikâyeleri zaman-mekân ayrımı olmaksızın küresel ölçeğe taşıdılar öte yandan izleme alışkanlıklarını da kökten değiştirdiler. Artık izleyici filmi bir etkinlik olarak değil, tıpkı bir sosyal medya içeriği gibi hızlıca tüketilen bir ‘akış’ olarak deneyimliyor. Bu durumun iki yönü var: Olumlu tarafı erişimin, çeşitliliğin ve görünürlüğün artması. Olumsuz tarafıysa sinemanın hızlı tüketim ve izleyici verisi odaklı üretim kültürüne teslim olması. Platformların algoritmaları, izleyiciye yeni içerikleri sürekli kişiselleştirilmiş bir şekilde sunarken, derinleşme, film üzerine tartışma ve sinemasal deneyim giderek zayıflıyor. Elbette ki bazı yönetmenlerin de bu dijital koşulları yaratıcı biçimde kullanarak yeni anlatım biçimleri geliştirdiğini de dikkatle takip edebiliyoruz. Dolayısıyla artık bugün sinemayı bir anlatı sanatı olarak nasıl tanımlayacağımız önemli olacaktır.” ifadesinde bulundu.

Gelecekte hibrit bir sinema anlayışı doğacak!

Yapay zekânın artık sinemanın bir parçası hâline gelmeye başladığını dile getiren Dr. Öğr. Üyesi Denizcan Kabaş, şöyle devam etti:

“Senaryo yazımından görsel efektlere, kurgudan ses tasarımına kadar birçok aşamada üretim süreçlerine dahil edilebiliyor. Bu teknolojiler sayesinde daha hızlı, daha düşük bütçeli ve teknik olarak çok daha gelişkin işler üretmek mümkün kılınıyor. Ancak bu gelişmeler sinemanın insani yönünü tehdit etme riski de taşıyor. Yapay zekâ bir hikâyeyi yapı olarak taklit edebilir, duygusal ritmini analiz edebilir, hatta belli formüllerle istenilen noktalarda izleyiciyi ağlatan ya da heyecanlandıran sahneler üretebilir. Ancak sinemanın anlamını güçlendiren şeyler arasında, insanın duygusal sezgisi ve yaratıcı hataları da bulunmaktadır. Bu nedenle yapay zekâ sinemayı dönüştürüyor ama henüz insanın hayal gücünün yerini tam olarak, en azından bizim kavrayabileceğimiz şekliyle, alamıyor. Belki gelecekte yapay zekâ ile insan yaratıcılığının iç içe geçtiği hibrit bir sinema anlayışı doğacak ama duyguyu algoritmayla değil insanla inşa eden filmler her zaman bir biçimde var olacak.”

Dijital oyuncular ya da yapay zekâ ile oluşturulan karakterler yeni kapılar açtı 

Deepfake veya dijital oyuncu kullanımının sinemada hem etik hem de hukuki açıdan çok ciddi bir tartışma alanı oluşturduğunu da anlatan Dr. Öğr. Üyesi Denizcan Kabaş, “Deepfake teknolojisiyle bir oyuncunun canlandırılması ya da izinsiz olarak bir yüzün kullanılması, temsiliyet ve rıza kavramları üzerine yeniden düşünmemizi gerektiriyor. Bu tartışmanın sadece teknolojik bir yerden değil aynı zamanda insan onuru, emeği ve sanatsal bütünlüğe dair bir sorumluluk konusu olarak da sürdürülmesi gerekiyor. Dijital oyuncular ya da yapay zekâ ile oluşturulan karakterler, sinemaya teknik olarak yeni kapılar açabiliyor. Fakat bu teknoloji suistimal edildiğinde, sanatın en temel unsuru olan ‘insanlık hâli’ zarar görüyor. Dolayısıyla teknolojiyi kullanan niyeti de tartışmamız gerekiyor. Dolayısıyla sinemada etik çizginin korunması, sanatsal güvenin de korunması anlamına geliyor.” şeklinde konuştu.

Sinemayı yaşatan insanın beyazperdeye yansıyan büyülü anlatımı

Sinemanın geleceğinin, teknoloji üzerinden ya da teknolojiye dönük bir rekabet endüstrisi oluşturmaktan değil teknolojiyle birlikte yeni duygusal ve estetik alanlar oluşturmakta gizli olduğunu ifade eden Dr. Öğr. Üyesi Denizcan Kabaş, “Teknoloji ne kadar gelişirse gelişsin, bir hikâyeyi anlamlı kılan şey her zaman onu anlatan insanın iç dünyası, toplumla kurduğu ilişki ve hayatı yorumlama biçimini aktarma yolu olmaktadır. Bu nedenle, dijital çağda bile sinemayı yaşatan şey, teknolojinin, platformların ya da endüstrinin inşa ettiği değil insanın beyazperdeye yansıyan büyülü anlatımıdır.” şeklinde sözlerini tamamladı.

Gelecekte hibrit sinema anlayışı doğacak! yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

EÜ Edebiyat Fakültesi İngiliz Dili ve Edebiyatı Bölümü öğretim üyesi Doç. Dr. Züleyha Çetiner Öktem’in danışmanlığını yaptığı projede, 3. sınıf öğrencisi Irmak Soran yürütücü; 3. sınıf öğrencisi Hazal Yüksel araştırmacı, 2. sınıf öğrencisi Dilruba Tama ise tasarımcı olarak görev aldı.

Proje hakkında bilgi veren Irmak Soran, “Bu projede, edebi metinlerdeki kıyafet anlatılarının ve betimlemelerinin sadece yüzeysel detaylar olmadığını, aslında altında çok daha fazla anlam barındıran önemli ögeler olduğunu ortaya koymaya çalışıyoruz. Örneğin, Juliet’in beyaz giymesi onun küçük yaşta evlenme arzusunu ya da masumiyetini temsil ederken, Jay Gatsby’nin bulunduğu toplum daha koyu tonları tercih etmesine rağmen onun pembe tonda özel dikilmiş takım elbiseler giymesi, o topluma ait olmadığını ve kabul görme çabasını gösteriyor. Farklı kıyafetler üzerinden bu türden önemli detayları ele alarak modanın bir anlatı gücü olduğunu göstermeyi amaçlıyoruz. Proje kapsamında beş farklı tasarım ortaya koyduk. Bu karakterlerden ilham alan beş farklı kıyafet tasarımı gerçekleştirdik. Karakterlerimiz Jay Gatsby, Orlando, Juliet, Green Knight ve Anna Karenina olmak üzere toplam beş kişiden oluşuyor. Tasarımcımız, İstanbul Üniversitesi’nde ikinci sınıf öğrencisi olup tüm tasarımları kendisi yaptı. Biz de onunla bu alanda birlikte çalıştık. Projenin akademik çıktılarıyla çeşitli makaleler, akademik çıktılar ve sunumlar gerçekleştirdik” diye konuştu.

“Zihinlerdeki karakterleri somut forma dönüştürdük”

Edebiyatı sahne sanatları ve moda ile buluşturarak, okuyucuların zihnindeki karakterleri somut ve görsel bir forma dönüştürmeyi amaçladıklarını söyleyen Hazal Yüksel “Bu projede araştırma kısmında yer aldım. Amacımız, edebiyat karakterlerini yalnızca kitap sayfalarında bırakmayıp, moda aracılığıyla sahnede ve görsel dünyada yeniden karşımıza çıkarmaktı. Çalışmamızda farklı dönemlerden karakterler seçtik: Anna Karenina, Jay Gatsby, Juliet, Orlando ve Yeşil Şövalye. Her biri edebiyat tarihinde iz bırakmış, dönemlerinin ruhunu ve evrensel bir anlatıyı temsil eden figürlerdi. Biz de bu yönleriyle onların hikâyelerini moda üzerinden izleyiciye aktarmayı hedefledik” dedi.

Projede yapılan tasarımlarla, edebiyat karakterlerinin ruhunu ve hikâyesini sadece kıyafet olarak değil, birer görsel anlatı olarak sahneye taşıdıklarını belirten Dilruba Tama ise “Ben projede tasarım sürecinden sorumluydum. Karakterleri kumaş, renk ve silüetlerle yeniden yorumladım. Juliet’te romantizm ve gençliği, Gatsby’de 1920’lerin ışıltısını, Anna Karenina’da trajik bir zarafeti, Yeşil Şövalye’de ise güçlü ve mistik bir etkiyi yansıtmaya çalıştım. Tasarımlarımız, yalnızca kostüm değil; karakterlerin ruhunu sahneye taşıyan birer anlatı unsuru oldu” dedi.

Etkinlik, katılımcılardan gelen soruların cevaplanmasıyla son buldu.

Ege’de edebiyat ve moda aynı sahneyi paylaştı yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.

Festival kapsamında Ege Üniversitesi 50. Yıl Köşkü Sergi Salonunda “Anlamın İzinde: Sinema Göstergebilimi İle Film Çözümlemesi”, “Sinemada Hikaye Anlatımı Ve Yaratıcı Senaryo Yazım Teknikleri”,  “Belgesel Sinemada Yenilikçi Bir Anlatım Formu: İnteraktif Belgeseller”, “Yeni Teknolojiler, Yeni Formatlar, Yeni Anlatılar: İnteraktif Sanal Gerçeklik Film Yapımı” söyleşileri gerçekleştirildi. Söyleşiler,  EÜ Güzel Sanatlar, Tasarım ve Mimarlık Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Alev Fatoş Parsa, EÜ Güzel Sanatlar, Tasarım ve Mimarlık Fakültesi Öğretim Üyesi Dr. Öğretim Üyesi Elçin As ve İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Öğretim Elemanı Öğr.Gör.Dr. Kenan Subaşı moderatörlüüğnde yapıldı.

Ege Üniversitesi 2. Uluslararası Turan Film Festivali’nde Sinemanın Anlatı Dili ve Geleceği Tartışıldı yazısı ilk önce En Gazete üzerinde ortaya çıktı.